مرکز دانلود خلاصه کتاب و جزوات دانشگاهی

مقدمه:

کارآموزي دو واحد دانشگاهي براي دانشجويان رشته کشاورزي مي باشد. که دراين درس هر دانشجو بايد در يکي از ادارات وابسته به اداره کشاورزي به مدت 45 روز فعاليت داشته باشد.

از اين رو اينجانب به مرکز تحقيقات کشاورزي ومنابع طبيعي استان گلستان معرفي شده وسپس از آنجا به ايستگاه تحقيقات گرگان معرفي شدم .

ايستگاه تحقيقات گرگان درسال 1337 در کيلومتر 5 جاده گرگان ـ آق قلا در زميني به مساحت 37 هکتار افتتاح شد .

بارندگي ساليانه دراين ايتگاه 450-400 ميليمتر است.

ارتفاع آن از سطح دريا 5.5 متر مي باشد.

باطول جغرافيائي 54 درجه و 25 دقيقه شرقي وعرض جغرافيائي 36 درجه و45 دقيقه شرقي.

در اين ايستگاه پروژه هاي مختلف تحقيقاتي وجود دارد که شامل : پروژه ذرت وگياهان علوفه اي ، غلات ، حبوبات ودانه هاي روغني ميباشد.

درهر يک از اين پروژه ها دو بخش به نام بهزراعي و بهنژادي وجود دارد. که دربخش بهزراعي درمورد زراعت گياهان تحقيق وپژوهش انجام شده ودر بخش بهنژادي در مورد اصلاح گياهان تحقيق وپژوهش انجام مي شود.

همچنين در اين ايستگاه بخش آفات وبيماريها نيز وجود دارد . که در کنار تحقيقات خود ، به ديگر پروژه ها ياري ميرسانند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ذرت دانه اي وعلوفه اي

 

 

مقدمه:

يکي از مهمترين گياهان زراعي دنيا مي باشد که به صورت مستقيم وغير مستقيم درتغذيه انسان مورد استفاده قرار مي گيرد. از دانه آن در بعضي نقاط هندوستان وامريکاي جنوبي نوعي نان تهيه شده بعلاوه از دانه ذرت در صنايع نشاسته سازي استفاده مي شود . 15% کل توليد دانه ذرت صرف توليد نشاسته ميشود . گلوکز، گلوتن و روغن مايع از مواد جنبي کارخانجات نشاسته سازي است . بعلاوه از دانه ذرت در صنايع تخميري و در توليد ا لکل اتيليک، استالدهيدواستوننيز استفاده مي شود. بعلاوه از علوفه تازه ذرت بصورت ذرت علوفه اي و همچنين به عنوان ذرت سيلويي براي تغذيه دام استفاده مي شود . بعلاوه از برخي توليدات جانبي ذرت در توليد ورني وبرخي محصولات آرايشي استفاده مي شود .از شاخ وبرگ خشک شده ذرت در توليد کاغذ استفده مي شود . مبدا اوليه ذرت آمريکاي جنوبي، بخصوص کشورهاي پرو و بوليوي مي باشد . بعلاوه ذرت را مي توان در مناطق وسيع امريکاي جنوبي تا قسمتهايي از مکزيک مشاهده نمود . بنظر ميرسد اولين بار حدود 3500 سال قبل از ميلاد ،ذرت در اين مناطق اهلي شده باشد . نوعي ذرت به نامAndernکه بسياري از خصوصيات ذرت وحشي را دارا است ، دراين مناطق کشت مي شده است .

اولين بار درسال 1492 ذرت توسط کريستوفکلومپ از امريکا وارد پرتقال شد وسپس تدريجا به ساير نقاط اروپا ، چين ، امريکا وآسيا گسترش پيدا کرد .

به ذرت در اوايل ، Marisi ، نام قبيله سرخپوستي گفته مي شد. بعد ها در قرن 18 ميلادي که لينه اسم علمي ذرت رابه Zea mays تغيير داد. بزرگترين کشورهاي توليد کننده ذرت دردنيا ايالات متحده است . که بيش از 40% ذرت دنيا را درناحيه اي به نام کمربند ذرت توليد مي کند. چين ،آرژانتين ، برزيل وکشورهاي مشترک المنافع از بزرگترين توليد کننده ها هستند. کل سطح زير کشت آن 130 ميليون هکتار است که از آن سالانه حدود 480 ميليون تن دانه بدست مي آيد . ميانگين توليد دانه ذرت در دنيا 3600 کيلو گرم در هکتار است؛ميانگين توليد علوفه ذرت در دنيا 36000 کيلوگرم درهکتار مي باشد .

به نظر ميرسد اولين بار ذرت توسط پرتقاليها درزمان صفويه از سواحل جنوبي کشور وارد ايران شده باشد . برخ ديکر معتقدند ذرت اولين بار توسط حجاج از طريق عربستان وارد کشور شده .

کل سطح زير کشت ذرت در ايران حدود 290000 هکتار است و ميانگين توليد دانه ذرت درايران حدود 5 تن در هکتار است . بزرگترين توليد کننده ذرت کشور استان فارس وبعد خوزستان است . در استان گلستان ذرت را هم بصورت بهاره و هم تابستانه يعني پس از برداشت گندم نيز مي توان کشت نمود .

 

آمارمتوسط توليد وسطح زير کشت ( سال زراعي 80- 1379 ) .

	جهان	ايران	استان گلستان دانه اي	استان گلستان علوفه اي
سطح زيرکشت ( هکتار )	139659470	160000	1320	1500
عملکرد ( کيلوگرم در هکتار )	4296	5000	5500	37500

 

 

 

 

 

 

 

خصوصيات گياهشناسي ذرت :

ذرت گياهي است يکساله متعلق به تيره poaceaزيرتيره Ponicoidea گروه Mydea وجنس Zea وگونه زراعي Zea mays .

گونه هاي زراعي ذرت ديپلوئيد و 20=n2 مي باشد . وبوته ذرت ازچهار قسمت اساسي ، ريشه ، ساقه ، برگ وگل آذين تشکيل شده است . ذرت داراي چهار نوع ريشه مي باشد .

1- ريشه اوليه: که معمولا از ريشه چه منشا مي گيرد وفاقد انشعاب است که پس از چند روز يا هفته ازبين ميرود .

2- ريشه ثانويه : که اصلي ترين ريشه گياه است . ريشه تاجي نيز ناميده مي شود.

3- ريشه هوايي : از چند گره اوليه بالاي گره انشعاب که ممکن است بالاتر از سطح خاک نيز قرار گيرد، ريشه هاي نسبتا ضخيمي خارج مي شود که گاهي ممکن است انتهاي آن به خاک وارد نشود .

4- ريشه عميق : اين ريشه حدود 3-2 متر عمق نفوذ دارد.

تقسيم بندي ذرت ازلحاظ خصوصيات ظاهري :

1- ذرت دندان اسبي Zea mays . var. Indentata

2- ذرت سخت يا چخماقيZea mays . var. Indurta

3- ذرت شکفته Zea mays . var . Everta

4- ذرت غلاف دار Zea mays . var. Tunicata

5- ذرت مومي Zea mays .var. Ceratina

6- ذرت آردي يا نرمZea mays .var . Amylacea

7- ذرت شيرين Zea mays .var. Sacharata

 

 

تهيه زمين :

عمليات تهيه زمين در زراعت ذرت اگر بخوبي صورت پذيرد باعث نرم شدن خاک در عمق مورد نياز ذخيره آب ، وايجاد رژيم آب وهوايي مطلوب رشد ريشه ها ، فعاليت ميکروارگانيسم ها ، دفع علف هاي هرز و زير خاک فرو رفتن باقي مانده هاي گياهان پيش کشت مي گردد . خرد شدن لايه هاي سطحي خاک شرايط مطلوبي را براي جوانه زدن وسبز کردن ذرت فراهم مي آورد. در نواحي معتدله عمليات تهيه زمين بسته به زمان برداشت گياهان پيش کشت در پاييز يا تابستان سال قبل انجام مي گيرد . فقط در اراضي سبک بطور استثنائي مي توان عمليات تهيه زمين را دربهار انجام داد . شخم پاييزه بسته به بافت خاک به عمق 30- 20 سلنتيمتر انجام ميگيرد .

زمان انجام عمليات تهيه زمين بسيار مهم ونقش ويژه اي در نگهداري کيفيت هاي فيزيکي و شيميايي خاک و صرفه جويي سوخت دارد . زماني که رطوبت خاک در حد مطلوب باشد اجراي عمليات تهيه زمين باعث کاهش کوبيدگي ايجاد شده از چرخهاي تراکتور خواهد گرديد .

 

کود مورد نياز :

براي مصرف بهتر کود بهتر است نسبت به تجزيه خاک مزرعه اقدام نمود . در صورت عدم دسترسي دريک توصيه کلي 300 کيلوگرم کود فسفات آمونيوم و200 - 100 کيلوگرم پتاس قبل از کاشت و 400 کيلوگرم اوره (200 کيلوگرم قبل از کاشت + 200 کيلوگرم در دو مرحله آبياري بصورت سرک ) داده شود . البته ميزان کود مصرفي به ميزان حاصلخيزي خاک و محصول قبلي بستگي دارد.

 

کنترل علف هاي هرز :

براي کنترل علف هاي هرز در سه مرحله مي توان اقدام کرد :

1- (Preplant) از سم اراديکان به ميزان 5 ليتر در هکتار چند ساعت قبل از کاشت مصرف و با ديسک ، با خاک مخلوط نمائيد . البته قابل ذکر است که وقتي که خاک به اندازه کافي مرطوب باشد ، اثرپذيري علف کش بيشتر است .

2- (Preemergence)از سموم آترازين به مقدار يک کيلوگرم در هکتار و آلاکلر ( لاسو ) 5- 3 ليتر در هکتار بعد از کاشت تا قبل از سبز شدن ذرت بصورت محلول پاشي در سطح مزرعه ميتوان استفاده نمود .

3- (Post emergence)از سم توفوردي (D–4-2 ) به ميزان 1.5- 1 ليتر در هکتار بعد از کاشت وپس از سبز شدن ذرت زمانيکه ارتفاع گياه 20- 15 سانتيمتر باشد ، بصورت محلول پاشي در سطح مزرعه ميتوان استفاده کرد .

 

تاريخ کاشت:

با توجه به صفر فيزيولژيک ذرت که 12- 10 درجه مي باشد ، در استان گلستان در کشت بهاره از اواسط فروردين ماه تا اواسط ارديبهشت ودر کشت تابستانه از اول تا پانزدهم تير ماه مي توان به کشت اين گياه اقدام کرد .

ترجيحا براي جلوگيري از خسارت گرما در مرحله گرده افشاني از کاشت ذرت دانه اي SC704 در زمانيکه گرده افشاني در مرداد ماه صورت مي گيرد اجتناب شود ( فاصله زماني کاشت تا گرده افشاني حدودا 60 روز است ).

قابل ذکر است که براي دسترسي به سبز يکنواخت حتما قبل از کاشت ، مزرعه را آب تخت نماييد .

 

ارقام ذرت :

ذرت از لحاظ رسيدن به سه دسته تقسيم مي شود :

1- ارقام دير رس با طول دوره رشد 135- 120 روز.که شامل SC704و SC700 ميباشد .ميزان مصرف بذر در آنها 25- 20 کيلوگرم در هکتار ميباشد وعملکرد آنها 14-÷12 تن در هکتار است.

بهترين رقم براي توليد علوفه دراستان گلستان ذرت دانه اي SC704 مي باشد .

2- ارقام متوسط رس يا ميان رس با طول دوره رشد 120- 115 روز که شامل SC604 و SC647 ميباشد . ميزان مصرف بذر در آنها 35- 39 کيلوگرم در هکتار ميباشد وعملکرد آنها 10-8 تن در هکتار است .

3- ارقام زودرس ، که خود شامل دو دسته هستند :

الف )ارقام خيلي زودرس SC208 که ميزان مصرف بذر آن 45- 40 کيلوگرم درهکتاراست .

ب ) ارقام فوق العاده زودرسSC104 که ميزان مصرف بذر درآن 50- 45 کيلوگرم در هکتار است .

رقم SC301يک رقم زودرس است که ميزان مصرف بذر درآن 40- 35 کيلوگرم در هکتار است . وعملکرد آن 8- 4 تن درهکتار است .

 

ميزان بذر :

ميزان بذر درهکتار براي ذرت دانه اي 18- 15 کيلوگرم ، ذرت سيلويي 30- 25 کيلوگرم وبراي علوفه اي 70- 50 کيلوگرم درهکتار مي باشد .

 

فاصله رديفها :

در ايران فاصله رديف در زراعت ذرت 75 سانتيمتر مي باشد . چنانچه فاصله ميان رديف ها افزايش يابد ، معايبي به همراه خواهد داشت . مناسب ترين فاصله روي رديف درذرت دانه اي براي ارقام زودرس 16.5- 15.5 سانتيمتر ( 8.5-7 بوته درمتر مربع ) ، براي ارقام ميان رس 19- 16.5 سانتيمتر ( 8-7 بوته درمتر مربع ) و براي ارقام ديررس 20-19 سانتيمتر ( 7-6 بوته در متر مربع ) مي باشد .

 

عمق کاشت :

عمق کاشت درزمين هاي با بافت متوسط که زود خشک مي گردنند ، 8-6 سانتيمتر و درنواحي مرطوب با بافت سنگين 6-5 سانتيمتر مي باشد .

 

آبياري :

بعد از کاشت در صورت فراهم بودن رطوبت مناسب وحرارت حدود 20-15 درجه ، بذور بعداز حدود 7- 5 روز سبز مي شوند . با توجه به وضعيت آب وهوايي در صورت کمبود رطوبت از 15 روز بعد از سبز اقدام به اولين آبياري نماييد.

قبل از آبياري دوم ، حدودا در مرحله 6- 5 برگي که ارتفاع گياه حدود20-15 سانتيمتر مي باشد ، براي کنترل مکانيکي علف هرز و هوا دهي پاي بوته از فاروئر جهت ايجاد فارو وسله شکن استفاده نماييد .

آبياري بعدي تا مرحله شيري شدن با توجه به نياز مزرعه حدودا هر 15 روز يکبار ادامه خواهد داشت . تامين آب مورد نياز درمرحله گرده افشاني از اهميت زيادي برخوردار است .

 

آفات :

اگر کشت بهاره داشته باشيم احتياج به کنترل شيميايي آفات کم احساس مي شود ولي در کشت هاي تابستانه براي کنترل ساقه خوارها ( سزاميا و پيرائوستا ) وهمچنين کرم قوزه پنبه ، دو بار به فاصله 15 روز يکبار حدودا از اواخر تير ماه با سم نواکرون به ميزان 1.5-1 ليتر درهکتار به همراه يک کيلوگرم لاروين اقدام به سمپاشي نمائيد .همچنين در صورت مشاهده اگروتيس بيست روز بعد از سبز شدن ذرت با سوين به ميزان سه کيلوگرم درهکتار اقدام به سمپاشي مي شود .

 

بيماري :

بيماري شايع در استان سياهک معمولي ذرت است . اين بيماري به اندام گل ، ميوه ، ساقه وبرگ ذرت حمله مي کند .گياه جوان ممکن است آلوده شود و روي ساقه وبرگ هاي آن گال تشکيل گردد. گالها درابتدا با غشاء سفيد نقره اي وسبز رنگي پوشيده شده اند که در زير آنها ميسليوم قارچ قراردارد.

براي مبارزه با آن بهترين راه استفاده از واريته هاي هيبريد و جمع آوري بقاياي گياه آلوده و گالها قبل از باز شدن است . تناوب زراعي نيز تا حدودي مفيد است .

 

برداشت :

زمان برداشت ذرت دانه اي زماني است که لايه قرمز متمايل به سياه اطراف نوک دانه ها ظاهر شود. اين لايه نشان دهنده رسيدن فيزيولوژيک در ذرت است.

زمان برداشت ذرت سيلوئي ابتداي مرحله خميري دانه است ؛ که مزرعه بوسيله کمباين مخصوص ويا چاپر ، برداشت و محصول به سيلوها منتقل مي گردد . البته ذرت علوفه اي قابليت مصرف مستقيم را نيز دارد .

در صورت مديريت صحيح 70- 60 تن علوفه تر درکاشت بهاره و 50- 40 تن در کاشت تابستانه و12- 10 تن دانه در کشت بهاره و8- 6 تن دانه در کشت تابستانه در هکتار مي توان برداشت کرد .

 

 

 

 

 

روش هاي اصلاح ذرت :

به لحاظ اينکه ذرت يک گياه دگرگشن است ، بنابراين روشهاي اصلاحي دراين گياه همانند ساير گياهان دگر گشن است اما با پاره اي تفاوت هاي جزئي . بطور کلي روشهاي اصلاحي درذرت دو دسته اند :

1- روشهاي اصلاحي که جهت توليد ومعرفي يک رقم اصلاحي استفاده مي شوند .

2- روشهايي که صرفا جهت افزايش فراواني ژنهاي مطلوب درذرت بکار مي رود . که شامل سلکسيون تودهاي ، سلکسيون توده اي شبکه اي ، روش بوته به رديف ، گزينش دوره اي و توليد ارقام مصنوعي درذرت است.

 

روش بوته به رديف :

اين روش درذرت را بلال به رديف مي گويند. به اين صورت که درسال اول جامعه را ارزيابي کرده ، بوته مطلوب راانتخاب مي کنند . بذر مربوط به بوته برتر را به دو قسمت تقسيم مي کنند. بطوريکه نيمي از آن را درسال دوم برروي رديف هاي جداگانه مي کارندو مابقي درسردخانه ذخيره مي شود. درسال دوم رديف ها موردارزيابي قرارميگيرد ورديف يا رديف هاي برتر انتخاب مي شود. درسال سوم بذر مربوط به رديف هاي برتر از سردخانه برداشته شده وبصورت يکجا کشت مي شود. که با استفاده ازاين روش درصد روغن وپروتئين در روغن را تا حدي زياد کردند . حسن اين روش اين است که بر خلاف گزينش توده اي ، آزمون نتاج وجود دارد. ولي عيب آن اين است که مثل گزينش توده اي ، گرده افشاني انجام نمي شود . بنابراين تمام نتاج تلاقي هاي تصادفي را با هم انجام مي دهند .

 

گزينش دوره اي :

يکي از بهترين روشهايي که براي افزايش فراواني ژن هاي مطلوب در جامعه محسوب مي شود ، برحسب شاخص هاي مختلف انواع گزينش هاي دوره اي درذرت بيان مي شود و تنها تفاوت در نوع تستر مورد مطالعه است . بطوريکه در سيستم گزينش دوره اي متقابل دو جامعه ، بطور يک در ميان تستر يکديگر خواهند شد . در سيستم هاي گزينش دوره اي يراي غالبيت ترکيب پذيري عمومي وخصوص ، عموما از لاين هاي اينبرد و ارقام OP يا گرده افشان آزاد استفاده مي شود . اما بطور کلي سيستم هاي گزينش دورهاي تا زماني ادامه پيدا مي کند که تنوع در جامعه وجود نداشته باشد .

 

توليد ارقام مصنوعي درذرت :

تقريبا 95% از ارقام مورد استفاده درذرت راارقام هيبريد تشکيل مي دهند و مابقي را ساير ارقام وجوامع بومي و ارقام حاصل از روش هاي گزينش دورهاي تشکيل مي دهند اما براي توليد يک رقم هيبريد درذرت مراحل زير به ترتيب انجام مي گيرد :

1- انتخاب والدين

2- اينبريدينگ

3- تعيين قابليت ترکيب پذيري

4- تلاقي بين اينبرد لاين هاي انتخابي

 

اهداف اصلاحي در ذرت :

اهداف اصلاحي ذرت شامل : بالابردن عملکرد دانه ، سازگاري ، واکنش به حاصلخيزي خاک ، تحمل به سرما ، مقاومت به گرما و خشکي ، بالابردن کيفيت ساقه ، مقاومت به ريزش بلال ، مقاومت به بيماري ، مقاومت به آفات ، بالا بردن کيفيت ، بالا بردن پروتئين و . . . .

 

 

 

 

طرح هاي اجرايي در ايستگاه تحقيقات گرگان :

 

1- توليد هيبريد هاي جديد ذرت دانه سفيد با پروتئين بالا جهت مصرف در تغذيه انسان

هدف از انجام اين طرح بدست آوردن ذرت با در صد پروتئين بالا براي استفاده انسان در زنجيره غذايي است .

2- توليد هيبريد هاي جديد ذرت دانه زرد با پروتئين بالا جهت خوراک دام

هدف از انجام اين طرح بدست آوردن ذرت با درصد پروتئين بالا براي استفاده در تغذيه دام تا از استفاده از ذرت هاي با پروتئين کاسته شود .

3- افزايش تراکم بوته با آرايش کاشت دو رديف روي پشته

هدف از انجام اين طرح بدست آوردن بالاترين تراکم بطوريکه عملکرد آن کمتر نشود . تا بتوان از همان زمين عملکرد بسيار بالاتري بدست آورد .

4- افزايش توليد بلال ذرت شيرين وعلوفه سيلويي با زراعت مخوط ذرت – سويا

هدف از انجام اين طرح بدست آوردن بهترين آرايش کاشت در زراعت مخلوط ذرت و سويا است تا بتوان علوفه سيلويي با کيفيت عالي تهيه کرد .

5- آزمايش بيماري فوزا ريوز درذرت

هدف از انجان اين طرح بدست آوردن يک رقم متحمل به بيماري فوزاريوز است .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سورگم

( ذرت خوشه اي )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه :

موطن اوليه ذرت خوشه اي يا سورگم ، مناطق استوايي افريقا وشايد آسيا مي باشد . قديمي ترين تاريخ کاشت آن بدرستي مشخص نيست ، ولي شواهد امر نشان مي دهد که از صدها سال پيش از ميلاد حضرت مسيح در افريقا وآسيا کشت مي شده ويکي از محصولات مهم آن مناطق بوده است و امروزه در نواحي بسيار وسيعي از دنيا کشت مي گردد. کشورهاي هندوستان ، چين ، روسيه ، آرژانتين وبعضي از کشورهاي آفريقايي بيشترين سطح زير کشت را دارا مي باشند ذرت خوشهاي در پايان قرن نوزدهم از آفريقا وارد آمريکا وسپس استراليا شد.

در حال حاظر سطح زير کشت سورگم در دنيا در حدود 47.8 ميليون هکتار مي باشد . حدود 75 درصد از سطح زير کشت سورگم در کشورهاي آفريقايي وآسيايي صورت مي گيرد .

در گيلان ومازندران بطور سنتي از ساقه آن قند مايع استخراج مي کنند . سورگم نسبت به خشکي بسيار مقاوم بوده و داراي رشد سريع مي باشد . سورگم در طيف وسيعي از خاکها رشد ونمو مي نمايند وتمايل بخصوصي نسبت به خاک معيني ندارند و بخوبي در اراضي با قدرت توليدي پايين ( شني وقليايي ) کشت مي گردد .

 

 

 

 

 

 

 

خصوصيات گياهشناسي :

سورگم گياهي است يکساله متعلق به خانواده غلات ( Gramineae) ، جنس Sorghumونام علمي آن Sorghum bicolor و برحسب نوع کاشت و مصرف به چهار گروه ذيل تقسيم بندي مي شود :

1- دانه اي 2- قندي 3- جارويي 4- علوفه اي

 

تهيه زمين :

تهيه زمين براي سورگم همانند ذرت است . بستر بذر بايد بخوبي خرد وبه اندازه کافي نشست نموده و از علف هاي هرز پاک باشد . در زراعت آبي سورگم ، يا درمناطقي که ميزان بارندگي به اندازه کافي است ، زمين را در پاييز شخم ودر بهار با دو بار ديسک يا هرس زدن بستر بذر را آماده مي کنند .

 

کود مورد نياز :

سورگم به مواد غذايي به ويژه ازت نياز بسيار زيادي دارد . سورگم براي توليد يک تن دانه + ساقه وبرگ حدود 30-24 کيلوگرم ازت ، 15-10 کيلوگرم فسفر و 10-8 کيلوگرم پتاس از خاک جذب مي کند . بنابراين براي توليد 5 تن دا نه سورگم 120 کيلوگرم ازت و 50 کيلوگرم فسفر وحدود 45 کيلوگرم پتاس را از خاک جذب مي کند . واکنش سورگم نسبت به کودها بستگي بسيار زيادي به رطوبت وبافت خاک دارد . در نواحي خشک واکنش سورگم به به کود بسيار ضعيف مي باشد بنابر اين توصيه مي گردد که دراين نواحي کودهارا در پاييز وزمستان ( در زراعت قبلي ) اضافه کنند . درمناطقي که ميزان بارندگي بالا است يا در شرايط آبياري ، سورگم واکنش خوبي نسبت به پخش مستقيم کودهاي ازته وفسفره از خود نشان مي دهد . ميزان ازت مورد نياز سورگم در خاکهاي سبک بيشتر از خاکهاي سنگين مي باشد .

در ارضي سبک کود ازته معمولا بعداز کشت مورد استفاده قرار مگيرد ( در دو مرحله پخش مي گردد ) . ميزان کودهاي مورد نياز سورگم فسفات آمونيوم به ميزان 300 کيلوگرم در هکتار وقبل از کشت . پتاس به ميزان 250-200 کيلوگرم در هکتار وقبل از کشت ( قبل از ديسک آخر ) . اوره به ميزان 400 کيلوگرم در هکتار که 3/1 آن را همزمان با کاشت به زمين داده وبقيه پس از هر چين برداري با آب آبياري به مزرعه داده شود ( حدود 80 کيلوگرم ) .

 

کنترل علف هرز :

چنانچه سورگم بصورت علوفه اي برداشت مي شود بايستي زماني که ارتفاع گياه به 30-25 سانتيمتر رسيد با استفاده از کولتيواتور مبارزه مکانيکي برعليه علف هاي هرز در بين رديف ها صورت گيرد .

البته در آزمايشات مصرف بازاگران به ميزان 2.5-2 ليتر در هکتار وقتيکه ارتفاع گياه در حدود 20-15 سانتيمتر است عملکرد خوبي داشته است .

 

تاريخ کاشت :

طبق پژوهش هاي انجام گرفته قدرت جوانه زدن سورگم در مزرعه در بهترين شرايط رطوبت وحرارت 50-30 درصد کمتر از شرايط آزمايشگاهي بوده است .

زمان کاشت سورگم هنگامي است که درجه حرارت در عمق کاشت 12 درجه سانتيگراد باشد . هرچه درجه حرارت بيشتر باشد ، مدت زمان سبز کردن کوتاهتر و درصد گياهان سبز شده افزايش خواهد يافت .

با توجه به صفر فيزيولوژيکي سورگم که درحدود 13 درجه است بهترين تاريخ کاشت آن دربهار از اوايل ارديبهشت لغايت اواخر ارديبهشت انجام مي گيرد .

 

ارقام سورگم :

تنها رقم وبهترين رقم که در حال حاضر در کشور کشت مي شود ، رقم اسپيدفيد است .

 

ميزان بذر :

بذر مورد نياز 20-15 کيلوگرم در هکتار با رديفکار غلات اما اگر با رديفکار پنوماتيک اقدام به کشت نماييم به 7-4 کيلوگرم بذر نياز داريم .

 

فاصله رديف :

بر طبق تحقيقات انجام شده بهترين فاصله رديف 75 سانتيمتر و بهترين فاصله روي رديف 8-5 سانتيمتر است ؛ بطوريکه بهترين تراکم 135 هزار بوته در هکتار بدست آيد .

 

عمق کاشت :

بهترين عمق کاشت در خاکهاي سبک 6-5 سانتيمتر و در خاکهاي سنگين 7-6 سانتيمتر است .

 

آبياري :

پس از کاشت تا زمان جوانه زدن ، رطوبت زمين بايستي حفظ شود پس از آن هر دو هفته يکبار و بعداز هر برداشت نيز آبياري شود ( نشتي ) .

ميزان آب مورد نياز سورگم ( دانه اي ) 4000-3000 متر مکعب در هکتار مي باشد .

اگرچه سورگم گياهي است متحمل به شوري وخشکي ولي بايستي به اين نکته توجه داشت که ايجاد تنش درگياه در اثر اين عوامل باعث افزايش اسيد پروسيک در گياه شده که براي دام مضر بوده و ايجاد مسموميت مي کند .

 

آفات :

پس از سيز شدن مزرعه ممکن است مشاهده شود که قسمت مرکزي بعضي از بوته ها خشک شده است . چنانچه بخش مرکزي آن را بادست بيرون بکشيد اغلب انتهاي آن له شده و درمحل له شدگي لاروهاي بسيار ريز که با چشم غير مسلح بخوبي قابل رويت نيست مشاهده مي گردد . اين خسارت مربوط به مگس جوانه خوار سورگم است که با سمپاشي با يکي از سموم نفوذي مانند ديميکرون به ميزان يک لتر درهکتار ، زولون به ميزان دو ليتردرهکتار و يا دورسبان به ميزان 1.5-1 ليتر درهکتار با آن مبارزه مي شود . تجربيات فني بدست آمده نشان ميدهد که کشت بموقع دراوائل ارديبهشت ماه از شدت خسارت اين آفت تا حدود زيادي کاسته ونيازي به سمپاشي نمي باشد . کرم ساقه خوار ذرت ( پيرائوستا و سزاميا ) از آفات ديگري است که به برگ سورگم خسارت وارد مي کند . در مزرعه علوفه اي به کنترل شيميايي اين آفات نياز نمي باشد ، چراکه آفت کشهاي فعلي که اصولا براي کنترل ساقه خوارها استفاده مي شوند ( مانند نواکرون + لاروين ) سبب سوختگي در برگ هاي گياه شده وکاهش عملکرد را به همراه خواهد داشت .

 

بيماري :

سياهک پنهان سورگم ، يکي از بيماريهاي مهم اين محصول مي باشد . اين بيماري در ايران ابتدا در سال 1871 ميلادي توسط رابن هورست از نواحي کردستان جمع آوري وتشخيص داده شده است . خسارت اين بيماري درايران زياد و به ميزان 30 درصد برآورد گرديده است .

بوته هاي سورگم آلوده به رشد خود ادامه داده و تا موقع ظهور خوشه ها هيچگونه علامتي از خود نشان نمي دهند . پس از تشکيل گلها ، دانه تشکيل نشده و درواقع بصورت توپکهاي محتوي تودههاي سياه رنگ که در واقع اسپور هاي قارچ عامل بيماري هستند تبديل مي گردند .

حرارت اپتيمم براي ايجادبيماري 23-16 درجه در رطوبت 40 درصد است .

با توجه به اينکه اسپور اين قارچ در سطح بذر سالم قرار دارد در موقع کاشت با يک ضد عفوني ساده از ايجاد بيماري جلوگيري مي شود .

يکي ديگر از راههاي کنترل بيماري استفاده از ارقام مقاوم است . سورگم دانه قرمز به بيماري حساس در صورتيکه ارقام قندي و سر عصايي نسبتا مقاوم مي باشند .

 

برداشت :

معمولا 7-6 هفته پس از کاشت و در مرحله 15-10 % گلدهي ، اين گياه آماده برداشت مي باشد وبعد از آن تقريبا هر 5-4 هفته يکبار برداشت صورت ميگيرد . درصورت تامين آب وتقويت زمين از نظر موادغذايي وکشت به موقع ، 4-3 چين اقتصادي قابل برداشت مي باشد . عملکرد توليد سورگم در استان گلستان 100-80 تن علوفه تر مي باشد .

براي برداشت علوفه چنانچه فاصله رديف 50 سانتيمتر باشد برداشت با دست يا باچاپر يک رديفه و چنانچه فاصله رديف 75 سانتيمتر باشد برداشت با چاپر دو رديفه يا کمباين چهاررديفه انجام مي شود .

قابل ذکر است که برداشت بايد از حدود 10 سانتيمتري سطح زمين انجام گيرد تا به پنجه هاي در حال جوانه صدمه وارد نشود . وهمچنين از برداشت آن درارتفاع يک متري خودداري شود .

 

روش هاي اصلاحي در سورگم:

روشهايي که در اصلاح اين گياه بکار مي رود ، همان است که در اصلاح گياهان اتوگام مورد استفاده واقع مي شود ؛ مانند وارد واريته هاي جديد ، سلکسيون و دورگ گيري . در گذشته ، اين روشها خيلي بيشتر مورد استفاده بود وامروزه اغلب از ذرت خوشه اي هيبريد استفاده مي شود .

 

سورگم هيبريد :

چون در اين گياه ، هتروزيس براي بسياري از خواص آن ديده شده است ، از اينرو سورگم هيبريد اهميت فوق العاده اي پيدا کرده است . آنچه در اين مورد مهم خواهد بود وجود راه مقرون به صرفه اي براي توليد بذر هيبريد است . با استفاده از واريته هايي که خاصيت نر عقيمي دارند ، مي توان به سهولت هيبريد ها را بدست آورد. در سورگم از نر عقيمي سيتو پلاسمي – ژنتيکي براي بدست آوردن هيبريد ها استفاده مي شود . براي اين کار احتياج به سه نژاد ذرت خوشه اي است؛ نخست ، نژاد A که عامل عقيمي سيتو پلاسمي –ژنتيکي را دارد (Srr) ؛ دوم نژادB که شبيه نژاد A ولي فاقد عامل عقيمي سيتوپلاسمي است اما عامل عقيمي ژنتيکي رادارد (Frr ) ؛ سوم نژاد R که از لحاظ سيتوپلاسمي ممکن است سالم يا عقيم بوده ولي بايد قطعا فاقد ژن هاي عقيم کننده باشد . اين نژاد را ميتوان بصورت SRRيا FRR نشان داد . در اينجا فرض شده است که R وr عوامل ژنتيکي اند بطوريکه r در حالت هموزيگوت عقيمي را موجب مي شود . S وF عوامل سيتو پلاسمي هستند . Sعامل عقيمي سيتوپلاسمي و F عامل سلامت سيتوپلاسم است . يک گياه درصورتي از لحاظ توليد گرده عقيم خواهد بود که هم عامل S را داشته باشدو هم از حيث ژنتيکي rr باشد . براي بدست آوردن بذر هيبريد با استفاده از نرعقيمي بصورت زير عمل مي شود :

الف ) جهت ازدياد ونگهداري نژاد عقيم بايد آن رابا نژاد B که عقيم نيست آميزش داد . که نتاج حاصل Srr بوده وعقيم است.

ب ) نژاد عقيم A رادر قطعه زمين ديگري کاشته و به عنوان پايه مادري با نژاد Rآميزش مي شود . که نتاج حاصل SRr بوده وسالم است وبه کشاورز فروخته مي شود

براي بدست آوردن هيبريد مزبور ، معمولا به ازاي هر شش رديف از نژاد عقيم، دو رديف از نژاد R کشت مي شود. براي اجراي اين روش در زمين با استفاده از رديف کار چهار سطله در زمين يک سطل آخر را خالي مي گذاريم .

 

هدف هاي اصلاحي در سورگم:

هدفهاي مهم اصلاحي در سورگم عبارتند از : ازدياد عملکرد ؛افزايش کيفيت درسورگم ؛ افزايش مقاومت به آفات وبيماريها ؛ مقاومت به ورس ؛مقاومت به استرس هاي محيطي وتنش شوري . .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

طرح اجرايي در ايستگاه تحقيقات گرگان :

 

ايجاد يک رقم بذر هيبريد .

هدف از انجام اين طرح بست آوردن يک رقم بهتر از رقم موجود در منطقه ( شاهد ) از لحاظ مقاومت به بيماري ، آفات ، عملکرد و . . . است .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سويا

 

 

 

 

 

مقدمه :

سويا مقام نخست را در تامين روغن گياهي در جهان دارد . اين گياه بومي آسيا بخصوص منطقه منچوري ، چين و ژاپن است که در حدود 1100 سال قبل از ميلاد اهلي شده است .

سويا سابقا به منظور تامين علوفه کشت مي شد ولي امروزه در کشورهايي مثل امريکا، يکي از مهمترين گياهان روغني بشمار ميرود . در کشور ما هم کشت اين گياه اخيرا توسعه پيدا کرده است و از روغن آن استفاده مي شود .سويا در سال 1320 به ايران وارد شد . در گيلان ، ساليان پيش زراعت واريته اي از سويا معروف به پشم باقلا ، يا خرس باقلا ، يا کرد باقلا معمول بوده است . در سال 1343 ، گروه صنعتي بهشهر با وارد کردن واريته هاي سويا و انجام مقايسه عملکرد و تعيين واريته هاي مناسب اقدام به توسعه کشت اين گياه کرد . سطح زير کشت سويا در ايران در سال زراعي 63-62 حدود 35000 هکتار و ميزان محصول آن 67000 تن گزارش شده است .

 

آمار متوسط توليد و سطح زير کشت ( سال زراعي 80-1379 )

	جهان	ايران	گلستان
سطح زير کشت ( هکتار )	76368403	90000	40000
عملکرد ( کيلوگرم در هکتار )	2250	1556	1500

 

 

 

 

 

خصوصيات گياهشناسي :

اين گياه ازتيره نخود و نام علمي آن Glycine max است . يک گونه وحشي از سويا به نام G . soja در ژاپن ، منچوري وکره مي رويد . گفته شده است که گونه اهلي سويا از اين گونه مشتق شده است . امروزه واريته هاي حد واسطي بين دو گونه مزبور وجود دارد.تعدادکروموزومهاي اين دو گونه مساوي است ( 40=n2 ) و مي توان به سهولت آنها را باهم ترکيب کرد .

سوياي معمولي گياهي است بوته مانند ، راست وپربرگ که ارتفاع آن از 30 تا 180 سانتيمتر است . از لحاظ وضع ساقه ، واريته هاي مختلف سوياي تجاري را به دو گروه تقسيم مي کنند. يکي ، گروهي که در آنها انتهاي ساقه به خوشه گل ختم نمي شود ( دائم رشد يا نا محدود رشد ) و ديگري گوهي که انتهاي ساقه آنها به خوشه گل منتهي مي شود ( محدود رشد ) . واريته هاي گروه اول معمولا بلند تر ولي در گروه دوم گياهان کوتاهترند و شاخ وبرگ آنها بيشتر است .

بيشتر واريته هاي سويا کرکهاي زياد خاکستري يا قهوهاي کم رنگ دارند که روي ساقه، ميوه وبرگها را مي پوشانند . تعداد بذر درهر غلاف ، از يک تا پنج عدد تفاوت مي کند ولي واريته هاي تجارتي معمولا 2 تا 3 بذر در هر غلاف دارند . اندازه بذر در واريته هاي متفاوت خيلي تفاوت دارد . رنگ دانه ممکن است زرد ، سبز ، قهوه اي ، سياه ويا مخلوطي از آنها با شد . گل آنها ارغواني يا سفيد و بندرت هم ممکن است مخلوطي از اين دو رنگ با شد .

آرايش گل بصورت خوشه اي است که از 35-3 گل تشکيل شده است . تعداد زيادي از گلها بدون آنکه ميوه اي ايجاد کنند مي ريزند . سويا گياهي است خودگشن و درصد بسيار کمي ( کمتر از يک درصد ) دگرگشني در آن وجود دارد .

گل آن از 5 کاسبرگ درست شده است . گلبرگها طوري قرار گرفته اند که پرچم ها ومادگي را در داخل خود مي پوشانند . گلبرگهاي آن مثل گلبرگ ساير گياهان تيره نخود از 5 قطعه درست شده است . يکي از همه بزرگتر است بنام درفش يا استاندارد، دو گلبرگ کوچکتر و شبيه به هستند که به اسم بال ، و دو گلبرگ ديگر بنام ناو خوانده مي شوند . پرچم هاي گل سويا ده عدد است ، 9 عدد به هم چسبيده دور مادگي را مي گيرند ويکي آزاد است . مادگي آن کرک دار است . کاسه گل تا روز قبل از آزاد شدن گرده جام گل را مي پوشاند .

 

تهيه زمين :

سويا در مناق کرج ومغان بصورت يک محصول يکساله کشت مي شود . در اين مزارع زمين را در پاييز شخم عميق زده ، بقاياي علف هرز را جمع مي کنند . در بهر شخم تکميلي زده ، کلوخه را نرم مي کنند ، زمين را تسطيح نموده و سپس با کمک رديفکار ، بذر ها را مي کارند و با کمک فاروئر بين رديف ها را بصورت جوي و پشته در مي آورند . سپس مزرعه را به آب مي بندند تا دانه سبز شود ( خشکه کاري).

اما در گلستان و مازندران ونواحي گيلان کشت سويا پس از محصول پاييزه است . در ايت اراضي اول بايد بقاياي محصول قبلي را از بين برد . لذا يا به زير خاک مي برند و يا آتش مي زنند . پس از اين کاز مزرعه را يک شخم سطحي زده و به آب مي بندند تا کاملا مرطوب شود . چند روز صبر مي کنند تا رطوبت خاک به حالت گاورو شود و پس از گاورو شدن زمين را باديسک نرم کرده ، تسطيح نموده وکشت انجام مي شود .

 

کود مورد نياز :

سويا گياهي است که نسبت به کوددهي از خود واکنش نشان مي دهد .

ازت از عناصري است که مصرف آن در کشت سويا بايد به دقت مورد بررسي قرار گيرد . اگر سويا پس از محصولاتي نظير سيب زميني و چغندر که کود زيادي مصرف کرده اند و يا باقلا که ازت زيادي به خاک اضافه کرده ، کشت شود ، نياز چنداني به کود ندارد . همچنين اگر سويا در مزرعه اي باشد که قبلا در آن سويا کشت شده باشد و فعاليت باکتريها خوب باشد ،معمولا احتياج به ازت ندارد . در غير اينصورت به ميزان 120 کيلوگرم ازت نياز داريم ( به ازاي هر 100 کيلوگرم دانه ، 6 کيلوگرم ازت از خاک جذب مي شود ) . معمولا در مزارعي که فعاليت باکتريها خوب است مصرف کود ازته تاثير چنداني ندارد . اگر کود ازته بيشتر از نياز مصرف شود ، رشد رويشي بر زايشي غلبه کرده ، تعدادگلها کم مي شود ، دانه دهي به تاخير افتاده وگياه دچار ورس مي شود . در صورتيکه رشد کم است و تاريخ کشت به عقب افتاده ، معمولا به ميزان 50 کيلوگرم اوره بصورت سرک در آبياري اول توصيه مي شود و اگر اين نياز بيشتر احساس شد مي توانيم تا 150-100 کيلوگرم ازت اضافه کنيم .

فسفر از عناصر مهمي است که در زودرسي ، تغذيه ، گلدهي و افزايش عملکرد و کمبود پتاس باعث کاهش عملکرد ، کاهش مقاومت به بيماري وسوختگي حاشيه برگ مي شود . با اين اوصاف، فسفر 150-100 کيلوگرم وپتاس به ميزان 100 کيلوگرم توصيه مي شود .

امروزه مصرف کودهاي جذب برگي بعنوان سرک يکبار به هنگام گلدهي و ديگري در اوائل دانه بندي در افزايش عملکرد تاثير مثبت داشته ( 600-300 کيلوگرم ) . لذا توصيه مي گردد از کود هاي مناسب استفاده گردد .

 

کنترل علف هرز :

شايع ترين علف هاي هرز در مزارع گلستان ومازندران در زراعت سويا ، تاج خروس- گاوپنبه – مرغ – اويارسلام است . مبارزه بصورت بعداز کاشت و قبل از کاشت بدين قرار است . قبل از کاشت مبارزه زراعي ومکانيکي بدين صورت است که مي توان بقاياي علف هرز را جمع آوري کرد ، آتش زد ويا به زير خاک برد . از سموم شيميايي مي توان بصورت قبل از جوانه زني استفاده کرد . که مي توان از سونالان نام برد . که هنگام آماده سازي زمين 3-2 ليتر از اين سم را با 400 ليتر آب با سم پاش پشت تراکتوري در زمين پاشيده و سريعا با کمک ديسک در خاک مخلوط مي شود . اين علف کش ها تاثيري بر جوانه زني بذر درشت سويا ندار د .

بعد از سبز شدن ، مبارزه با علف هرز حتما بايد انجام گيرد . در کشت رديفي مي توان بعد از اينکه گياه 8-6 برگي شد ، بين رديف را کولتيواتور زد .که هم سله شکني صورت گيرد و هم مبارزه با علف هرز . در مبارزه شيميايي از سموم مختلفي مي توان استفاده کرد . از علف کشي مانند بازاگران مي توان براي علف هاي هرز پهن برگ قبل از 8-6 برگي شدن سويا استفاده کرد . استفاده از اين علفکش پس از تشکيل گره سوم در سويا موجب سوختگي برگ مي شود . در صورت چنين اتفاقي بايد سريعا مزرعه را آبياري کرد و حداقل 50 کيلوگرم کود اوره را بصورت سرک براي تسريع رشد استفاده کرد و خسارت جبران خواهد شد . از علفکش هايي مانند نابوئس ، گالانت و فوکوس مي توان براي مبارزه با علف هرز نازک برگ مثل چايرويا مرغ استفاده کرد .

 

تاريخ کاشت :

در رابطه با تاريخ کا شت مناسب سويا لازم به ذکر است ، که بطور کلي سويا گياهي حساس به طول روز مي باشد و با کوتاهتر شدن روزها سريتر به گل رفته و رشد زايشي را زودتر شروع مي کند . براي اينکه اين گياه از يک پتانسيل زايشي مطلوب برخوردار باشد ، بايد داراي يک دوره رويشي کافي باشد که معمولا براساس منابع در حدود 45 روز مي باشد ، بنابراين تاريخ کاشت ارقام سويا بايد طوري انتخاب شود که در اثر کاهش دوره هاي رشد ونمو ، گياه کمتر خسارت ببيند . به همين جهت براي کشت هاي زود ( بهاره ) بهتر است از ارقام ديررس مثل گرگان سه استفاده نمود و در کشت هاي دوم و تاخيري ، ارقام متوسط رس مثل سحر و زودرس مثل ويليامز مناسبتر مي باشد همچنين به علت شرايط آخر فصل ( سرد شدن هوا وشروع بارندگي هاي پاييزه ) ارقام متوسط رس وزود رس به علت اينکه سريعتر مراحل رشدي را تکميل مي کنند در حقيقت از شرايط نامناسب آخر فصل مي گريزند .

در يک پيشنهاد کلي مي توان گفت بهترين تاريخ کاشت در استان گلستان ومازندران از اواخر ارديبهشت تا اوائل تير ماه است .

 

ارقام سويا :

1- سحر با رنگ گل سفيد و کرک خاکستري يک رقم متوسط رس است که دانه تخم مرغي وبند ناف قهوه اي بي رنگ است .

2- سپيده با رنگ گل سفيد و کرک سفيد يک رقم متوسط رس است که دانه آن زياد درشت نيست .

3- ويليامز با رنگ گل سفيد و کرک طلايي يک رقم زودرس است که دانه در شت ، رنگ آن زرد با شکلي تخم مرغي و ناف آن مشکي است .

4- گرگان سه با رنگ گل بنفش و کرک سفيد يک رقم ديررس است که دانه آن درشت وبند ناف بي رنگ است .

5- DPX با رنگ گل بنفش و کرک طلايي يک رقم متوسط رس است ودانه درشتي دارد . ( اين رقم هنوز معرفي نشده است )

6- کراس نودال رقمي است براي کوهپايه

 

ميزان بذر :

تراکم بوته و ميزان بذر مناسب سويا بستگي به نوع رقم و تاريخ کاشت آن دارد و معمولا ارقام تک شاخه مثل ويليامز با تراکم بيشتري کاشته مي شوند . بر اساس وزن هزار دانه و تيپ شاخه بندي ارقام ، 75-60 کيلوگرم بذر در نظر گرفته مي شود . البته در صورت بودن رطوبت ودستگاه مناسب از 40 کيلوگرم بذر استفاده مي شود .

وزن هزار دانه عمومي سويا 120-110 گرم است ؛ اما وزن هزار دانه رقم DPx تا 210 گرم نيز اندازه گيري شده است .

تراکم تابستانه 400-200 هزار بوته در هکتار است .

 

فاصله رديف :

در کشت هاي دوم وديرتر بهتر است فواصل خطوط کمتر شود تا ضمن جلوگيري از تبخير از سطح خاک با پوشاندن سريع ، از رشد علف هاي هرز نيز جلوگيري به عمل آيد . بر اين اساس معمولا فواصل خطوط مناسب در کشت بهاره 60-45 سانتيمتر و در کشت هاي تابستانه و دير 45-25 سانتي متر مي باشد . فاصله روي رديف 8-3 سانتي متر .