فهرست مطالب

 

عنوان صفحه

مقدمه 1

نمودار سازماني و تشكيلات 6

ارزيابي بخشهاي مرتبط با رشته كارآموز 8

عيب يابي 10

چرخ دنده هاي جلو موتور و طرز تنظيم آنها 22

تعمير شاتون ، ميل لنگ و ياتاقان 30

 

 

آشنايي كلي با مكان كارآموزي

 

1- تاريخچه سازمان :

تكنولوژي درجهان امروزاز ويژگي خاصي برخوردار است و اگر به بخت واقبال معتقد باشيم مي توانيم بگوييم تكنولوژي از واژه هائيست كه با اقبال خوبي مواجه است .

چرا كه دارندگان آن به آساني ميتوانند بر طالبين آن حكومت كنند. امروز نه تنها احتياج به اقدامي جدي براي استثمار ندارند بلكه كشورهاي جهان سوم خود به استقبال استثمار ميروند . چون درخواست تكنولوژي بدون توجه به مسائل دانش فني آن چيزي جزئ اسارت و استثمار نخواهد بود . متاسفانه كشور ما اين اسارت را تجزيه كرده است چرا كه پيش از دويس ميليارد در سي سال گذشته براي صنعت سرمايه گذاري كرده اما تقريباً از صنعت چيز قابل توجهي نداريم در حاليكه كشورهاي ديگر با سرمايه گذاري خيلي كمتراز اين به صورت يك كشورصنعتي درآمده اند.

در ميان صنایع مختلف صنعت خودرو داراي اهميت بيشتري است زيرا ان را معمولاً مادر صنايع ديگر مي نامند . دليل عمده اهميت اين صنعت عبارتند از : كاربرد وسيع ، پچيدگي، گستردگي قطعات مورد نياز و در نتيجه وسيع بودن كارخانجات مرتبط با اين صنعت، ارزش افزوده در صنعت خودرو است .نگاهي گذرا به وضعيت اين صنعت در كشورهاي پيشرفته صنعتي ما را با اهميت اين صنعت بيشترآشنا مي سازد . از كليه اتومبيلهاي توليد شده در جهان در سال 2000 ميلادي 85 % آن در سه بخش عمده صنعتي جهان توليد شده است . از اين رقم حدود 28% مربوط به كشورهاي اروپايي ، 29 % مربوط به آمريكا و 28 % مربوط به ژاپن است . ژاپن در فاصله سالهاي 76 تا 85 ميلادي 52% و از سال 85 تا 2000 حدود 200% رشد در توليد داشته است و اين رقم افزايش براي توليد آن هم در حد توليدات ژاپن بسيارزياد است . در نتيجه تعيين سياست در مورد اين صنعت از تصميم گيري هاي مهمي است كه مسئولان نظام بايد بدان به صورت عميق توجه كنند چرا كه مسئولان نظام بايد بدان به صورت عميق توجه كنند چرا كه اين موضوع نقش مهمي در استقلال يا به عكس وابستگي دارد . ميان خودروها نيز خودروي سواري بعلت مصرف فوق العاده آن نسبت به خودروهاي ديگر نقش مهمتري را ايفا مي كند در اين جا تاريخچه خودروي سبك در ايران را بررسي و هم چنين تاريخچه كارخانه ايران خودرو.

اولين اتومبيل در سال 1280 هجري شمسي براي استفاده مظفرالدين شاه واردايران شد اين اتومبيل جنبه تشريفاتي داشت و در خيابانهاي نامناسب آن زمان گاه گاه تردد مي نمود . اما بيشتر مواقع به دليل اشكالات فني (وگاهي به دليل عدم پرداخت حقوق راننده آن) در گوشهاي از قصر شاه متوقف بود . در حدود بيست سال بعد ورود اتومبيل براي مصارف شخصي توسط اعيان و اشراف آغاز شد و به تدريج نيز تعدادي براي مصارف عمومي وارد گرديد به طوريكه بر اساس آمار موجود در سال1307 هزار و پانصد دستگاه خودرو شخصي و هزار دستگاه نيز كرايه وجود داشت . در سال 1321 حدود 130 دستگاه اتومبيل سواري به طور يكجا وارد شد . ورود اتومبيل هر سال افزايش يافت تا سال 1326 حدود 3000 دستگاه در سال وارد كشور شد . در سال 1324 حدود 10000 دستگاه اتومبيل وارد ايران شد . در طي اين سالها تنها كار توليدي كه در زمينه خودرو در ايران انجام مي شد توليد اطاقهاي چوبي آن هم بيشتر براي قسمت بار كاميون ها بود . در سال 1366 اولين كارخانه مونتاژخودرو جهت مونتاژ جيپ دو ديفرانسيل توسط شركت سهامي جيپ ايران بادريافت شش ميليون ريال وام از وزارت اقتصاد افتتاح شد . در سال 1340 شركت فيات ايتاليا اقدام به سرمايه گذاري در ايران جهت مونتاژ اتومبيل فيات 1100 نمود اما پنچ سال بعد از توليد آن متوقف شد . در سال 1341 انعقاد قرار دادي با شركت تالبوت جهت توليد اتومبيل در ايران مورد بررسي قرار گرفت . از جمله مدلهاي تالبوت مي توان به مدل Hanter اشاره كرد كه براي كشورهاي آسيايي در نظر گرفته شده بود كه امتياز آن به ايران واگذار گرديد كه نامش همنام تير افسانه اي آرش كمانگير پيكان ناميده شد .در سال 1343 وزارت اقتصاد با اتخاد سياستي جديد از صدور مجوز مونتاژ جلوگيري مي كند و انعقاد قرار داد تالبوت را منوط به توليد قطعات بدنه و شاسي و پرس آنها در ايران مي كند . متاسفانه عدم پيگيري اين سياست در سال 1346 خط مونتاژ اتومبيل هاي آريا و شاهين تحت امتياز شركت آمريكن موتورز ،در كارخانه جيپ آغاز به كار مي كند . در همين سال خطوط مونتاژ ژيان نيز تحت امتياز سيتروئن فرانسه ، د ركارخانه سايپا به راه انداخته مي شود . سال 1348 در تاريخ صنعت خودرو ايران بايد سال وانت ناميد . در اين سال خط مونتاژ وانت پيكان در شركت ايران خودرو وانت مزدا در شركت مزدا وانت در شركت ايران كاوه آغاز بكار نمودند . مونتاژ وانت در شركت ايان كاوه از سال1356 متوقف شد . در طي همين سالها شركت جيپ 45 در صد از سهام خود را به شركت جنرال موتورز آمريكا فروخت به دنبال آن در سال 1352 خط مونتاژ آريا و شاهين تعطيل نمود و خط مونتاژ شورلت مدل هاي 2500 و 2800 را راه اندازي نمود. در همين سال مونتاژ اتومبيل رنو 5 نيز در شركت سايپا آغاز شد . در سال1354 شكت ايران خودرو خط توليد خود را با ساخت سالن رنگ وكارگاه پرس توسعه داد . به اين ترتيب در صد ساخت داخل اتومبيل پيكان افزايش يافت . در سال 1355 شركت جيپ خط مونتاژ شورلت را به خط مونتاژ اتومبيلهاي شورلت نوا، بيوك وكاديلاك تبديل نمود . آخرين بخش قطعات ان اتومبيل ها در سال1364 وارد شد .و از آن پس توليد اين اتومبيل ها در سال1364 وارد شد و از آن پس توليد اين اتومبيل ها نيز متوقف شد .

حال با نگاهي به گذشته مشاهده مي شود كه بجز پيكان كه از ابتدا با قصد توليد و ساخت در داخل و با اين سياست اقدام به ساخت آن شده است از توليد بقيه اتومبيل هاي ذكر شده خبري نيست . سياست اعمال شده در موتور پيكان باعث شده بود كه حتي پيش از انقلاب نيز توليد پيكان به رقم بالايي از خود كفائي دست يابد .

و به همين صورت تنها محصولات توليدي كارخانه ايران خودرو و اواخردهه 60 و اوايل دهه 70 توليد پيكان وپيكان وانت بود . البته پيكان در ابتدا داراي يك مدل ساده بود . ولي بعد ها در قالب سه مدل پيكان دولوكوس (با چراغهاي پهن تر در جلو وعقب نسبت به ديگر مدلها و جلو داشبورد و تجهيزات مناسبتر) پيكان كار لوكس (ساده) و پيكان جوانان (با دو كاربراتور روبروي سيلندر ) توليد و به بازار عرضه شد ولي از اواخر دهه 60 تا هم اكنون فقط مدل دو لوكس توسط ايران خودرو توليد مي شود .

همچنين از اوايل دهه 70 به بعد ابتدا خط مونتاژ و سپس توليد اتومبيل هاي پژو 405 در انواع GL,GLX تحت امتياز شركت پژو فرانسه در ايران خودرو آغاز شد .

در چند سال شركت ايران خودرو مبادرت به توليد اتومبيلهاي پژو پرشيا (پارس) پژو RD 1600 و پژو 206 وخودرو ملي سمند نموده است .

همچنين شركت ايران خودرو با توجه به توليد خو.دروهاي جديد در چند سال اخير و با بكار گيري و راه اندازي نمايندگي هاي مجاز و تعمير و فروش محصولات و همچنين عاملين مجاز سرويس دهي خدمات بعد از فروش و تاسيس شركتهاي ايساكو به منظور توليد قطعات يدكي و لوازم جانبي اتومبيلهاي توليدي خودرو و شركت امداد خوردو ايران پايگاههاي ثابت و سيار در سراسر كشور جهت سرويس دهي وكمك .و تعميرات به خريداران محصولات ايران خودرو و شركتهاي مرتبط ديگر با اين كارخانه دامنه فعاليتهاي خود را گسترش داده است . و خود را به عنوان مهمترين قطب صنعتي توليد خودرو در كشورو خاورميانه معرفي نموده است

به طور مثال در جدول زير آماري از محصولات توليدي ايران خودرو را در سال 1380 ارائه مي كنيم .

محصول	پيكان	پيكان وانت	پژو405	پژو RD	پژو استيشن	پژو پارس	پژو 206	سمند	جمع كل دستگاه
توليد در سال1380	128475	20174	23269	29501	117	7841	14511	1345	225233

 

2- نمودار سازماني و تشكيلات :

نمايندگي مجاز شماره1036 ايران خودرو واقع در خيابان رودكي انتهاي خيابان جمهوري، از لحاظ ساختماني داراي دو قسمت مي باشد .

1- فروشگاه و نمايشگاه 2- تعميرگاه

در قسمت فروشگاه و نمايشگاه طبقه همكف مختص جاي پاركينگ و محوطه نمايشگاهي مي باشد و در طبقه اول و دوم مربوط به اتاقهاي كامپيوتر و كارهاي اداري و اتاق رئيس نمايندگي مي باشد . رئيس كل نمايندگي آقاي قادري مي باشند كه مسئوليت نظارت بر قسمتهاي كارگاه و همچنين فروشگاه و امور خريد و فروش و سفارشات و كارهاي اداري مي باشند .مهندس و سرپرست كارگاه آقاي خسرو كيان مي باشند .

قسمت كارگاهي شامل كارگاههاي آهنگري و صافكاري – باطريسازي و برق خودرو – سراجي (تودوزي) نقاشي و مكانيكي مي باشد.

 

3- نوع محصولات توليدي يا خدماتي و فرايند توليد و خدمات:

خدمات اين نمايندگي شامل پيش فروش و يا فروش محصولات ايران خودرو و تعمير و سرويس دهي و خدمات پس از فروش اين محصولات مي باشد كه به اين منظور شامل دو قسمت نمايشگاه و فروشگاه و قسمت تعميرگاه مي باشد .

در رابطه با مراحل عمليات انجام امور تعميراتي به اين صورت است كه ابتدا اتومبيل مراجعه كننده در قسمت پذيرش كارت ورودي دريافت كرده و بسته به نوع نقص به كارگاه مراجعه مي كند و سپس مسئول قسمت با تشخيص اينكه مشكل و نقص چيست به تعمير آن اقدام مي كند وقبل از انجام كار يا در اواسط مراحل تعمير اگر لازم باشد با اتومبيل مسافتي را طي مي كند تا راحت تر نقص را پيدا كرده و بر طرف كند . سپس بعد از اينكه نقص و عيب اتومبيل بر طرف شد مسئول كارگاه مربوطه قطعات تعويضي و اجرت كار و ساير اطلاعات را در كارت ورودي نوشته و مشتري آن را به قسمت صندوق ارائه مي كند و با تسويه حساب كار به پايان مي رسد .

ب ) ارزيابي بخشهاي مرتبط با رشته عملي كارآموز :

1- موقعيت رشته كار آموز در واحد صنعتي :

با توجه به رشته تحصيلي ام (مكانيك – خوردو) ارتباط مستقيمي بين رشته من و فرايند خدماتي اين نمايندگي وجود داشت و در واقع كاربردي ترين رشته تخصص درنمايندگي به حساب مي آيد.

2- بررسي و شرح وظايف كارآموز در واحد صنعتي :

من در اين نمايندگي در قسمت تعمير گاهي و در كارگاه مكانيكي واحد كارآموزي خود را گذراندم .

با توجه به نوع نقص و مشكل اتومبيل ارجاع داده شده به تعميرگاه وظايف با نظر سر مكانيك و كارشناس فني تعميرگاه شكل مي گرفت . به طور مثال در زمان باز كردن موتور يك اتومبيل پژو 206 جهت تنظيم موتور وظايف من شامل كمك در باز كردن موتور و جدا كردن قطعات جانبي و همچنين تميز كاري و روغنكاري بعضي از قطعات و كمك در بستن و سوار كردن موتور بود .

3- برنامه هاي آينده ايران خودرو :

برنامه هاي آينده كارخانه ايران خودرو توقف توليد پيكان و بالابردن تعداد محصولات توليدي ديگرش مي باشد . و همچنين طراحي و ساخت خودروهاي ديگر و راه اندازي خط مونتاژ چند اتومبيل خارجي كه هنوز به طور كامل قطعي نشده است . و نمايندگي ها نيز بالا بردن سطح كيفيت خدمات ارائه شده شده به مشتريان و استفاده از نيروهاي با دانش و مجرب در پرسنل خدكاتي از برنامه هاي آينده ايران خودرو مي باشد .

ج – آزمون آموخته ها و نتايج و پيشنهادات :

من با گذراندن واحد كاراموزي در اين نمايندگي توانستم تا حدودي مباحث تئوري را كه در رابطه با اتومبيل در دانشگاه خوانده بودم عملاً ببينم و كار كنم و همچنين از تجربيات افرادي هم كه بيشتردر زمينه عملي نسبت به تئوري تبحرداشتند استفاده كنم تا بتوانم در هر دو بعد تئوري و عملي مهارت پيدا كنم . پيشنهاد من اين است كه در نمايندگي ها به كارآموزان اختيار بيشتري بدهند و به آنها اعتماد كنند و دامنده فعاليت آنها را گسترش دهند .

ـ عيب يابي

1ـ كاهش كشش موتور

در هر موقع كه احساس شود ،سرعت و شتاب اتومبيل در جاده هاي مسطح كم شده يا در جاده هائي با سراشيبي تند وكوهستاني كه كشش آن ضعيف و احتياج به تعويض دنده پائين داشته باشد ( بفرض اينكه جعبه دنده كاملا سالم بوده و ترمز ها بحالت آزاد وساير قسمت هاي موتور نيز در حالت تنظيم باشد ) ، معلوم ميشود كه قدرت كشش موتور كم شده و علت آن سائيده شدن سيلندر ها وپيستون ها و رينگ هاي پيستون بوده و يا اينكه عيب از مكانيزم سوپاپ ها مي باشد

2 ـ افزايش مصرف روغن موتور

اگر موتور اتومبيل براي مدت طولاني روغن كم كند .در صورتيكه از قسمت هاي مختلف آن از قبيل واشر ها ،كاسه نمد ها ، پيچ هاي تخليه روغن كارتر ، لوله هاي اتصال روغن ، اطراف فيلتر ، محفظه كلاچ ( هوزينگ كلاچ ) نشست روغن مشاهده نشود . دليل روغن سوزي موتور بوده و باين معني كه روغن ديواره سيلندر ها ،از اطراف رينگ هاي پيستون و سيلندر گذشته و به قسمت بالاي سيلندر يا محفظه احتراق ميرسد (در اثر سائيده شدن پيستون ها ، رينگ ها سيلندر ها و زياد شدن فاصله دهانه رينگ ها). اين روغن در محفظه احتراق سوخته و از اگزوز اتومبيل خارج ميشود . واضح است كه از چنين موتوري هميشه دود غليظ از اگزوز آن خارج خواهد شد .

يكي ديگر از علل كم شدن روغن موتور و روغن سوزي ، ورود روغن از فاصله بين ساقه سوپاپ وگايد سوپاپ ( گيت ) به اطاقك احتراق مي باشد . معمولا بوسيله كلاهك هاي لاستيكي فنر دار كه بر روي ساقه سوپاپ قرار مي گيرد و يا اورينگ هاي داخل گايد سوپاپ ( گيت ) ، به اطاقك احتراق مي باشد . معمولاً بوسيله كلاهك هاي لاستيكي فنردار كه برروي ساقه سوپاپ قرار ميگيرد و يا اورينگ هاي داخل محفظه احتراق ميرسد . اين روغن پس از سوختن در سطح سوپاپ و ساقه سوپاپ بصورت دوده باقي مي ماند .

بطور كلي طرز تشخيص روغن سوزي موتور بدين شرح است كه موتور را روشن كرده ومدتي دردورآرام كار مي كند ، در اين حالت با فشاردادن پدال گاز ، دوده هاي آغشته به روغن از اگزوز آن خارج ميشود ، كه با گرفتن دست جلو اگزوز بوي روغن سوخته ، استشمام ميگردد .

توجه : موتور هاي تازه تعمير كه هنوز رينگ ها و سوپاپ هاي آن آب بندي نشده است از اگزوز آن دود آغشته به روغن خارج ميشود كه بتدريج كم شده و از بين ميرود .

ضمناَ براي تشخيص روغن سوزي موتور ها ،ميتوان درب محل ريختن روغن را برداشته و در صورت مشاهده كمپرس و يا استشمام بوي روغن سوخته ،روغن سوزي موتور را فهميد .

3ـ كم شدن كمپرس سيلندر هاي موتور

ساده ترين روش براي تشخيص وضعيت كمپرس سيلندر ها ، اين است كه موتور را پس از مدتي كار خاموش نموده و بآرامي با هندل مي چرخانند ، در صورتيكه موتور براحتي بگردد ، معلوم ميشود كه كمپرس سيلندر از اطراف رينگ هاي پيستون و سيلندر و يا سوپاپ ها خارج ميشود . لذا بايد نسبت به تعمير موتور اقدام شود .

هم چنين با استفاده از دستگاه كمپرسنج نيز ميتوان مقدار دقيق كمپرس هر يك از سيلندر ها را مشخص نموده وبا رقمي كه در كتابچه راهنماي تعميرات موتور نوشته شده مقايسه كرده ووضعيت كمپرس موتور را معلوم نمود .

براي استفاده از كمپرس سنج، انژكتور هاي موتور را باز كرده و بترتيب از سيلندر شماره يك شروع مي كنند ، مقدار كمپرس هر سيلندر را بر روي كاغذ يادداشت مي نما يند .

در موقع خواندن اندازه كمپرس بايستي بيشترين رقمي را كه بر روي صفحه كمپرس سنج خونده ميشود ياد داشت گردد . اين عمل را ميتوان براي كليه سيلندر هاي موتور انجام داد .

اگر مقدار كمپرس خوانده شده كمتر از مقدار اصلي ( رقم مندرج در قسمت مشخصات فني موتور ) باشد . علتش نفوذ كمپرس از اطراف رينگ هاي پيستون يا سوپاپ ها و يا واشر سر سيلندر خوهد بود . لذا باندازه يك قاشق سوپ خوري روغن موتور از محل انژكتور ها بوسيله سرنگ در بالاي پيستوني كه كمپرس كمي دارد ميريزند . اين عمل سبب آب بندي موقت رينگ ها شده و كمپرس را نگه ميدارد . اگر در آزمايش بعدي مقدار كمپرس سيلندر مورد بحث افزايش پيدا كند ، عيب هاي زير را ميتوان پيش بيني نمود :

سائيده شدن رينگ هاي پيستون ، ديواره سيلندر و پيستون ها ، هم چنين شكستگي رينگ هاي پيستون يا چسبيدن رينگ در شيار مربوطه .

در صورتيكه با اضافه كردن روغن ، كمپرس سيلندر زياد نشود ، همانطوريكه در پيش گفته شد عيب از مكانيزم سوپاپ ها بوده و ممكن است در قسمتهاي زير مشاهده شود

شكستگي فنر سوپاپ ، ميزان نمودن اندازه فيلر سوپاپ ، چسبيدن سوپاپ ها خوردگي يا سوختن نشيمن سوپاپ ، سائيدگي خيز بادامك ميل سوپاپ ، سائيده شدن تاپت سوپاپ ها و بالاخره سوختگي واشر سر سيلندر .

اگر كمپرس دو سيلندر مجاور هم ، اختلاف زياد داشته باشند ، لازم است كه ابتدا ء پيچ هاي سر سيلندر را سفت نموده و دوباره مقدار كمپرس سيلندر ها را اندازه گرفت ، در صورتيكه باز هم كمپرس سيلندر كم باشد ، بايستي واشر سر سيلندر را عوض نمود ( معمولاَ 10 % اختلاف كمپرس سيلندر ها قابل قبول است ) .

توجه : آزمايش كمپرس سيلندر ها بايستي موقعي انجام گيرد كه موتور گرم است ، زيرا در غير اينصورت روغن موتور حالت چسبندگي داشته و بعلت روان كار نكردن موتور نتيجه مطلوب بدست نخواهد آمد .

4 ـ افزايش صداي موتور

افزايش صداي موتور اتومبيل ها ممكن است در اثر كار كردن و بمرور زمان بتدريج افزايش يابد . اين صداها بيشتر از چرخ دنده ها يا زنجير سوپاپ ، ثابت هاي سوپاپ ، پيستون ها ، رينگ ها ، شاتون ها ، ياتاقان هاي ثابت و متحرك ميل لنگ ، گجن پين ها بوده و يا ممكن است از قسمتهاي موتور نيز باشد .

براي تشخيص صدا از دستگاه تقويت صدا ( استاتسكوپ ) كه شبيه گوشي دكتر ها است ميتوان استفاده كرد . هم چنين بوسيله يك عدد پيچ گوشتي بزرگ يا يك تكه چوب خشك كه يك سر آن را بر روي قطعه مورد نظر و سر ديگر آن را بگوش تكيه داده و با مقايسه صداي هر قطعه با صداي قطعات مشابه ، فرسودگي يا عيب هر قطعه را مشخص مي كنند . لازم بتذكر است كه هر قطعه معيوب صداي مخصوص بخود را داشته و در اثر تجربه ميتوان قطعه معيوب را تشخيص داد .

5 ـ كم شدن فشار روغن

علت كم شدن فشار روغن ممكن است بدلايل زير باشد :

سائيدگي دنده هاي اويل پمپ يا ضعيف بودن فنر سوپاپ برگردان روغن ، تركيدگي يا شكستگي يا گرفتگي لوله هاي روغن ( بعلت رسوبات مواد ته نشسته )و نيز بدليل كم بودن روغن در كارتر يا رقيق بودن روغن موتور باشد .

هم چنين زيادي خلاصي ياتاقان ها نيز سبب مي شود كه اويل پمپ نتواند باندازه كافي روغن به ياتاقان ها برساند . در نتيجه ياتاقان آخري بعلت كمبود روغن صدمه مي بيند كه اصطلاحاً ياتاقان سوزي يا گريباژ گفته ميشود .در صورت روغن سوزي ، بايستي ياتاقان ها عوض شده و ميل لنگ مورد بازديد قرار گيرد . فشار روغن ياتاقان ها ، بوسيله فشار سنج روغن بر حسب پوند براينچ مربع يا كيلوگرم بر سانتيمتر مربع نشان داده ميشود ( معمولاً اين فشار 30 ـ60 پوند بر اينچ مربع يا 2 ـ 4كيلوگرم برسانتيمتر مربع ميباشد) .

فشار روغن موتور بوسيله لامپ روغن نيز كه در داشبورد اتومبيل قرار گرفته مشخص ميگردد در صورتي كه فشار روغن باندازه كافي باشد لامپ روغن خاموش شده و در صورت كم بودن فشار ، لامپ روشن خواهد شد .

6

ـ عواملي كه در عمر موتور تأثير دارند

1 ـ نگاهداري : اگر از موتور اتومبيل خوب نگهداري شده و توصيه هاي كارخانجات سازنده رعايت گردد . عمر آن زياد شده و صاحب اتومبيل مدتها بدون ناراحتي از موتور اتومبيل خود استفاده خواهد كرد . نگهداري هاي لازم اصولاً در كتابچه راهنماي اتومبيل نوشته شده و بطور خلاصه در اينجا ذكر ميشود :

تعويض روغن و فيلتر روغن ( اين كار بايستي بطور منظم انجان گرفته و از روغن مناسب فصل استفاده شود ) ، تميز كردن صافي هوا ( هواكش موتور ) ، تنظيم تسمه پروانه ، فيلر گيري سوپاپ ها ، برداشتن سرسيلندر ( براي تميز كردن دوده هاي سرسيلندر ، لبه هاي سيلندر ، سر پيستون ) ، سنگ زدن سوپاپ ها و سيت آنها ، آزمايش ترموستات قبل از ريختن ضد يخ در رادياتور ، رفع عيب هر گونه صداي غير طبيعي موتور قبل از اينكه بموتور صدمه برساند ، و بالاخره روغن كاري و گريس كاري قسمتها ئي كه در كتابچه راهنما نوشته شده است .

2 ـ شرايط محيط كار موتور : اگر موتور با بار بيش از اندازه و يا با حداكثر سرعت ( تخت گاز ) مخصوصاً قبل از روان شدن موتور و آببندي رينگ ها كار كند ، باعث سائيدگي رينگ ها و ساير قسمت هاي متحرك موتور ميگردد ، همچنين موتور هائي كه در جاده هاي كوهستاني ويا سراشيبي تند كار مي كنند عمرشان كمتر از موتور هائي است كه در شرايط مناسب و با بار كم كار مي كنند،

3 ـ ساختمان موتور وطراحي آن : مواد مصرف شده در ساختمان موتور وعمليات حرارتي ( سخت كاري ) كه بر روي بعضي از قسمت ها ( ديواره سيلندر ها ، ثابت ها ولنگي ميل لنگ ، سيت وگايد سوپاپ ها وروكش كرم تاپت ها ، گجن پين و رينگ هاي پيستون ) انجامميشود . سبب كاهش سائيدگي اين قسمت ها ميگردد .

7 ـ موقع تعمير موتور اتومبيل

تشخيص موقع تعمير اساسي موتور كار مشكلي بوده وقانون و زمان مشخصي براي آن وجود ندارد ، زيرا عوامل زيادي از قبيل نگهداري موتور ، نوع روغن . نوع سوخت .شرايط كار ، مهارت راننده و استفاده صحيح از موتور وبالا خره طرح ونوع آن موثر است .

سيلندرها يا بوش هاي موتوري كه از آلياز مرغوب بود و عمليات حرارتي بطور كامل بر روي آن انجام گرفته باشد ، 150 ـ 200 هزار كيلومتر كار ميكنند . در صورتي كه سيلندر ها از چدن معمولي باشد بيش از 60 ـ 80 هزار كيلومتر كار نكرده و نياز به تعمير پيدا ميكنند .

هر گاه سرسيلندر موتوري بمنظور كربن گيري يا بعلت كاهش كمپرس سيلندر ها (در اثر نفوذ كمپرس ازا طراف رينگ هاي پيستون و يا سيت سوپاپ ها )پياده شده باشد. بايستي كليه اجزا تشكيل دهنده سوپاپ وسر سيلندر آزمايش شود .

1 ـ چسبيدن سوپاپ ، بدليل جمع شدن كربن روي ساقه سوپاپ ،سائيدگي گايد سوپاپ ،تاب برداشتن ساقه سوپاپ ،نرسيدن روغن به ساقه سوپاپ ،سرد كار كردن موتور يا داغ شدن سوپاپ بوجود آيد .

2 ـ سوختگي سوپاپ ،بدليل مختلفي از قبيل چسبيدن سوپاپ ،تغيير شكل سيت سوپاپ ، كمي خلاصي ساقه سوپاپ با انگشتي سوپاپ ( ميزان نبودن فيلر سوپاپ ها ) . كج شدن يا ضعيف شدن فنر سوپاپ ، جوش آوردن موتور ، منظم نبودن انژكتورها (مخلوط ضعيف) آب بندي نبودن سوپاپ ها، زيادي بار موتور ، زياد شدن طول ساقه سوپاپ به علت جوش آوردن موتور يا قوي بودن فنر سوپاپ باشد .

3 ـ شكستگي سوپاپ، احتمالا در اثر داغ شدن موتور ، زياد بودن خلاصي ساقه سوپاپ با انگشتي سوپاپ ( ميزان فيلر سوپاپ)، هم مركز نبودن ساقه با سيت سوپاپ.

4 ـ سائيدگي نشيمن سوپاپ ، ممكن است در اثر عواملي مانند زيادي خلاصي ساقه سوپاپ با انگشتي سوپاپ ،تميز نبودن نشيمن سوپاپ و همچنين كليه علت هايي كه سبب سوختن سوپاپ مي شود نيز سبب سائيدگي نشيمن سوپاپ گردد.

5 ـ سائيدگي سيت سوپاپ ،در اثر سائيدگي سيت سوپاپ خلاصي بين ساقه سوپاپ و انگشتي كم شده تا جائي كه سوپاپ كاملا در سيت خود ننشسته وباعث سوختن آن مي گردد .

6 ـ تشكيل رسوبات روي سوپاپ بعلت وجود مواد صمغي در سوخت ، روي سوپاپ هوا جمع مي شود ،رسوبات كربن نيز بعلت نا ميزان بودن انژكتور(مخلوط غني ) يا عبور روغن از طرف گايد سوپاپ ايجاد ميگردد. معيوب بودن سيستم سوخت رساني ،كمي كمپرسي سيلندر،سرد كار كردن موتور نيز سبب تشكيل رسوبات كربن روي سوپاپ دود ميگيرد.

2 ـ تعمير سوپاپ ها

سوپاپ هايي كه در محل نشيمن آنها بريدگي يا خلال ايجاد شده باشد با يكي ازروش هاي زير تعمير ميگردد:

1 ـآب بندي سوپاپ ها با روغن سنباده ،اين روش موقعي موثر است كه خال زدگي يابريدگي جزئي وسطحي باشد .

2 ـ تراشيدن سوپاپ بوسيله دستگاه تراش ،بدين معني كه ساقه سوپاپ را به سه نظام ماشين تراش بسته و محل نشيمن آنرا مختصري مي تراشند در صورتيكه اين كار بدقت انجام گيرد ،نتيجه كار بسيار موثر خواهد بود و بايد خيلي دقت شود تا زاويه نشيمن سوپاپ ( لبه ) كاملا درست تراشيده شود .

3 ـ سنگ زدن سوپاپ با ماشين مخصوص سنگ زني ، طرز كار با اين دستگاه باين شرح است كه ساقه سوپاپ را به سه نظام ماشين بسته و اندازه آن را طوري ميزان مي كنند تا لبه سوپاپ بتواند به راحتي با سنگ سنباده تماس پيدا كند سپس دستگاه را روي زاويه مورد نظر (معمولا 30 يا 40 درجه ) قرار مي دهند.

بوسيله اهرم يا فرمان دستي ، حركت سه نظام وسنگ سنباده كنترل مي شود .در حين كار ماده خنك كننده اي (آب صابون ) روي سوپاپ ريخته شده و از ازدياد درجه حرارت سوپاپ جلوگيري مي كنند .گردش سه نظام وسنگ سمباده ، بوسيله دواكتروموتور انجام ميشود.

ميزان سنگ زدن بستگي به وضعيت نشيمن سوپاپ و عمق خال زدگي دارد بدين معني كه هر چه عمق خال ها يا سوختگيها زيادتر باشد ،بايستي سوپاپ بيشتر سنگ خورده تا سطح صاف و صيقلي بوجود آيد در صورتي كه لبه سوپاپ در اثر سنگ زدن زياد ،خيلي نازك باشد ،اين سوپاپ ديگر قابل استفاده نخواهد بود و بايستي با سوپاپ نو جانشين گردد . ضمنا بايد توجه داشت كه مقدار بار در هر دفعه از 001/0 ـ 002/0 اينچ ( 025/0 ـ05/0 ميليمتر ) بيشتر نباشد و پس از هر دفعه سنگ زني ، سنگ سمباده را عقب كشيد و بهيچ وجه نبايد سه نظام را حركت داد.

5 ـ تعمير سوپاپ با ماشين دستي ، با اين ماشين محل نشيمن سوپاپ تراشيده مي شود ضمنا اين وسيله فقط براي سوپاپ هائي كه با زاويه معين ( براي يك زاويه ) تراشيده ميشود قابل استفاده است در صورتي كه زواياي سوپاپ ها متفاوت باشند بايستي يك سري كامل از اين ماشين ها در اختيار داشت.

3 ـ در آوردن و جا زدن گايد سوپاپ

پس از آزمايش اگر خلاصي ساقه سوپاپ با گايد بيش از اندازه مجاز بوده يا شكستگي يا عيب ديگري در آن مشاهده شود در صورتي كه گايد قابل تعويض باشد مي توان آن را به آساني بوسيله دستگاه پرس بيرون آورد و با گايد نو عوض نمود.

توجه : چون جنس گايد سوپاپ از چدن بوده خاصيت شكنندگي دارد براي بيرون آوردن آن نبايد از گايد نو استفاده كرد .

اگر گايد سوپاپ جزءبدنه بلوك سيلندر يا سرسيلندر باشد معيوب بودن گايد يا شكستگي آن ،گايد كهنه بايد توسط تراشكار تراشيده شده وگايد نو با اندازه استاندارد به جاي آن پرس شود.

4 ـ تعمير ترك هاي سيلندر

پس از باز كردن سر سيلندر موتور بايد آنرا كاملا بازديد نمود . در صورتيكه ترك هائي مشاهده شود ، مي توان آنها را ترميم كرد و دوباره از سر سيلندر استفاده نمود.(در ضمن بايد توجه داشت كه قبل ازاقدام به دوختن ترك ها، سر سيلندر بايستي در وضعيت خوبي باشد ).

براي اينكار در ابتداي شيار ،بوسيله دريل برقي سوراخي مناسب پيچ ايجاد مي كنند . سپس با قلاويز داخل سوراخ را روزه كرده وپيچ آهني 5ميليمتري را داخل سوراخ تا انتها مي پيچانند . سر پيچ را از نزديك سطح سر سيلندر با اره بريده و با چكش آنرا مي كوبند تا صاف گردد . حالا سوراخ دوم را بغل سوراخ اولي در روي شيار ، بطوريكه با آن تداخل نمايد سوراخ كرده ومثل حالت قبل روزه نموده و با پيچ پر مي كنند . اين كار را تا آخر ترك انجام مي دهند . پس از پر شدن سطح تمام شيار ، با ماشين سنگ كف زني (سنگ كف ) سطح آن را صاف مي كنند .

اگر عمق شيار بيشتر باشد ميتوان از پيچ هاي 6 ميليمتري استفاده كرد تا استحكام بيشتري داشته باشد .

بايد در نظر داشت كه براي دوختن سر سيلندر هاي چدني بايستي از پيچ هاي آهني و براي سيلندر هاي آلومينيومي از سيم هاي مسي استفاده كرد . در اينصورت بايستي سيم را پس از روزه كردن داخل سوراخ نموده و بهمان روش فوق انجام داد .

ـ چرخ دنده هاي جلو موتور و طرز تنظيم آنها

1 ـ علامت هاي تايمينگ روي چرخ دنده ها

بر روي چرخ دنده ها ، سيني جلو سر سيلندر ، فلايويل ، پولي سر ميل لنگ و هم چنين پوسته كلاچ علامت هائي از قبيل سمبه نشان ، خط ، بريدگي ، حرف لاتين و يا درجه بندي گذاشته شده است . هنگام جمع كردن موتور ، علامت ها را مقابل هم قرار ميدهند تا تايمينگ سوپاپ ها بطور صحيح انجام گيرد .

در موتورهائي كه از زنجير استفاده ميشود ، معمولاً بر روي هر يك از چرخ دنده ها علامت گذاشته شده است كه هنگام جمع كردن موتور ، آنها را مقابل هم قرار داده و زنجير را جا مي اندازند .

علامت هائي كه بر روي پولي يا ضربه گير جلو ميل لنگ و هم چنين بر روي فلايويل موتورقرار گرفته است در اصل جهت تنظيم پمپ انژكتورمي باشد . ولي در صورت لزوم ميتوان براي بازديد تايمينگ سوپاپها از آنها استفاده نمود. اگر در موقع پياده كردن موتور ، معلوم شود كه چرخ دنده ها علامت ندارند ، نبايستي بوسيله سمبه نشان علامت گذاشت . بلكه بايد بوسيله رنگ علامت گذارده و پس از خشك شدن رنگ ، چرخ دنده ها را باز كرده و پس از قرار دادن روي ميز كار بوسيله سنگ چرخ ، بدقت شياري باريك در روي خط ها ايجاد نمود .

2ـ تايمينگ سوپاپ ها در موتورها ئي كه عوض زنجير از تسمه استفاده شده است .

در بعضي از موتورها ، ميل سوپاپ در سر سيلندر قرار گرفته و تعداد آن يك و بعضاًدو عدد ميباشد . در اين صورت بادامك هاي ميل سوپاپ مستقيماً به زير تاپت ها خورده و سبب باز و بسته شدن سوپاپ ها ميگردند . در اين نوع موتور ها ، ارتباط چرخ دنده ميل لنگ و ميل سوپاپ بوسيله زنجير يا تسمه مي باشد . اين تسمه ها با نخ هاي پشم شيشه تقويت شده و سطح دندانه هاي آن با مواد نايلوني پوشيده شده است . دندانه هاي روي تسمه ، با دندانه هاي روي چرخ دندانه ها هم شكل مي باشند .

براي تايمينگ سوپاپ ها در اين نوع موتورها ، ابتدا سوراخي را بر روي چرخ دنده ميل سوپاپ قرار گرفته است ، با علامتي كه بر روي سر سيلندر موتور گذاشته شده در يك امتداد قرار ميدهند . سپس بريدگي روي پولي ميل لنگ را با يكي از خط هاي روي سيني جلو موتور در يك امتداد مي گذارند . در اين حالت ميتوان تسمه را برروي چرخ دنده ها قرار داده و بوسيله زنجير سفت كن ، شلي طرف مقابل را گرفت . در اين نوع موتورها زنجير سفت كن بصورت قرقره بوده و در يك محل كشوئي عقب و جلو كشيده و با فشار آوردن بر روي تسمه ميتوان شلي آنرا گرفت . لذا پس از قرار دادن تسمه بر روي چرخ دنده ها بايستي مجدداً تايمينگ سوپاپ ها را بازديد كرده و از صحت كار آن اطمينان حاصل نمود .

3 ـ دياگرام باز و بسته شدن سوپاپ ها

در زمان تنفس هنگاميكه پيستون به سمت پائين حركت مي كند سوپاپ هوا باز شده و هوا به سيلندر وارد ميگردد . در زمان تراكم سوپاپ هوا بسته شده و در آخر زمان تراكم يا چند درجه قبل از آن هوا در اثر جرقه پاشش انژكتور منفجر شده و پيستون را با فشار زياد به سمت پائين مي راند .در زمان تخليه ، سوپاپ دود باز بوده و كليه گازهاي سوخته در اثر حركت پيستون به سمت بالا ، از سيلندر ( اطاقك احتراق ) خارج ميگردد .

در عمل سوپاپ هوا در ابتداي زمان تنفس باز نشده بلكه در آخر زمان تخليه و چند درجه قبل از نقطه مرگ بالا باز ميگردد . هم چنين سوپاپ هوا در آخر زمان تنفس بسته نشده بلكه چند درجه بعد از نقطه مرگ پائين بسته ميگردد . زيرا هر چه مدت زمان باز بودن سوپاپ هوا بيشتر باشد ، هوا ي بيشتري به سيلندر موتور وارد خواهد شد .

سوپاپ دود در اول زمان تخليه باز نشده بلكه در آخر زمان انفجار و چندين درجه قبل از نقطه مرگ پائين باز شده و در ابتداي زمان تنفس چند درجه بعد از نقطه مرگ بالا بسته ميگردد . با افزايش مدت زمان باز بودن اين سوپاپ ، دوده هاي حاصله از انفجار بهتر تخليه ميشوند .

هدف از شرح دياگرام هاي باز و بسته شدن سوپاپ هاي موتور ، آشنائي تعمير كاران موتور اتومبيل به وضعيت حركت پيستون و باز و بسته شدن سوپاپ ها در چهار زمان موتور است . اين آشنائي سبب ميشود كه در صورت نبودن علامت بر روي چرخ دنده هاي ميل لنگ و ميل سوپاپ ، تعمير كار بتواند از كتابچه راهنماي تعميرات موتور استفاده نموده وبا توجه به علامت هاي روي پولي ميل لنگ يا فلايويل موتور ، تايمينگ سوپاپ ها را بطور دقيق انجام دهد .