مرکز دانلود خلاصه کتاب و جزوات دانشگاهی

یادگیری ازراه کوشش وخطا

چکیده:

هدف آزمایش یادگیری ازطریق کوشش وخطااست .یعنی طی این آزمایش آزمودنی مابایدقادرباشدبدون هیچ گونه خطا وارد مازشده وازآن خاج شود.برای این منظوریک دانشجوبطورتصادفی بعنوان نمونه انتخاب شد و راهنماییهای لازم ودستورالعمل ها جهت روشن شدن مراحل کاربه وی ارائه شد.سپس یک ماز12شاخه که اعدادگذاری شده بود ودارای دونقطه مبداومقصدبود را مورداستفاده قراردادیم .دراین مازشماره مسیردرست راهمراه باشماره مسیرنادرست کنارهم ارائه کردیم .مطلب مهم درآزمایش مازمدت زمان صرف شده برای انجام هرآزمایش ونیزتعدادخطاهادرهربارآزمایش می باشد.بعدازاتمام کارنتیجه گرفتیم دریادگیری ازطریق ماز(آزمایش وخطا)یادگیری اعداد اول وآخربهترصورت می گیرد.

مقدمه :

یادگیری که ازعالی ترین جلوه هاوویژگیهای بدنی وروانی آدمی به شمارمی رودتعریف واحدی نیست که همه پژوهشگران علوم انسانی درباره آن اتفاق نظرداشته باشند.اماسه تعریف بیش ازهمه نظرروانشناسان رابخودجلب کرده است که مهمترین آنهایادگیری را تفصیری نسبی می دانند که براثرتجربه وآزمایش دررفتارموجود زنده پدید می آید.مزیت این تعریف آن است که وقتی یادگیری درنتیجه تجربه وآموزش تعریف می شودهرگونه تفصیردیگری راکه براثرگرایش های فطری زیستی ،رشدطبیعی یاحالتهای موقتی خستگی وتاثیرداروها دررفتاربوجود می آید کنارگذاشته می شود.حتی اگراینگونه دگرگونیهای رفتاری حاصل تجربه باشند. گروهی دیگرازروانشناسان معتقدند که یادگیری تفصیری نسبتادائمی درتوانایی ،گرایش یا استعداد پاسخ دادن است .اگراین موضوع را درست بدانیم ،یادگیری باید پیش ازتفصیررفتارحاصل شود.البته اگرموجودزنده استعداد پاسخ دادن رانداشته باشد توانایی آموختن را ندارد.دراین زمینه برتوانایی واستعداد تاکید می شود و به صرف رفتارآشکارتوجهی نمی شود.این دسته ازپژوهشگران معتقدندکه وقتی شاگردمساله ای راحل می کندباوجودآنکه الگوهایامراحل زنجیره واری راطی می کندپاسخ های اوبیشترجنبه نهایی داردتانمایان .درهمه این حالتهاوقتی شاگردچیزی رامی آموزدتنهارفتارش تفصیرنمی کند،بلکه استعدادیانیروی ذاتی اوکه امری نهایی است برای پاسخ دادن درموقعیت های آینده نیزتفصیرمی کند.سومین تعریف یادگیری را روانشناسان فیزیولوژی اعصاب مطرح کرده اندبدین معنی که یادگیری زمانی صورت می گیردکه درساختارفیزیولوژی اعصاب دگرگونیهایی پدیدآید.(پارسا1379)

هب پیشرواین نظریه سلسه اعصاب مرکزی رادریادگیری مهم می داند.به اعتقادبوگلسکی طرفداراین نظریه یادگیری عبارت است ازایجادمدارهای عصبی نسبتاثابت درسلسه اعصاب که فعالیت آنهاموجب برانگیختگی ودگرگونیهای رفتاری می شود.باتوجه به مراتب بالاملاحظه می شودکه یادگیری رامی توان بطورکلی بااین سه روش :دگرگونی دررفتارمحسوس ،دگرگونی دراستعداد،ایجادرفتارودگرگونی دردستگاه عصبی نیزتعریف کرد.(همان منبع )

امامورداول ودوم برای پرورشکاران ودرمانگران درراه انجام وظایف خودازاهمیت بیشتری برخورداراست.می توان گفت که اهمیت یادگیری دررشدآدمی بسی فراترازچشم اندازاندیشه های اوست .روانشناسان به تازگی به عظمت واهمیت شکل پذیری نوع آدمی ،حتی درسالهای نخستین زندگی اوپی برده ونشان داده اندکه عامل اصلی دراین شگل پذیری یادگیری است .به اعتقادآنان هررفتاری که ازماسرمی زندمعلول یادگیری است.بدین معنی که یک رشته ازیادگیری های ساده ترموجب یادگیریهای پیچیده ترمی شود.بعلاوه چون محیطزندگی آدمی همواره درمعرض تفصیراست انسان برای غلبه براین دگرگونیهاناچارازیادگیری است.(پارسا1379)

نقش فیزیولوژی اعصاب :یکی ازپژوهشگران معروف آمریکابه نام کارل لشلی بررسیهای فراوانی درزمینه فیزیولوژی اعصاب انجام داده ودریافته است که فعالتهای مربوطبه یادگیری دربخشهایی ازکرتس مغزی قراردارد.(پارسا1370)

هب یکی ازدیگرازروانشناسان اعصاب به مطالعه وتحقیق درباره فکرورفتارپرداخته است.وی کوششهای خودرابه ساختمان مغزاختصاص داده وتزواقعیتهای طبیعی وعینی نتایجی درموردطرزکارمغزبدست آورده است.

یکی دیگرازپژوهشگران فیزیولوژی اعصاب دکترکارل پریبرم است که درسال 1969جنبه های فیزیولوژیکی اعصاب راازلحاظیادگیری برروی صدهامیمون موردآزمایش قرارداد.پریبرم هنگامی که نتایج پژوهشهای خودراتنظیم می کردبه دوموردزیردست یافت :

1-اعمال اصلی درفرایندحافظه عبارت است ازثبت وتنظیم اطلاعات وکدگذاری آنهاست.

2-اطلاعات ثبت شده درهمه دستگاههای حسی به صورت ذخیره باقی می ماند.(پارسا1370)

عوامل بیوشیمیایی :فرانک بیچ یکی ازازپژوهشگران آمریکایی معتقداست که نظریه های مربوطبه حافظه ویادگیری نبایددیگرازراه مقاومت سیناپسی مطالعه شودبلکه بایدبیشتربه تحقیق درباره موادپروتئینی درمکانهای مشخص مغزپرداخت .همچنین دانشمندوجراح اعصاب سوئدی به نام هولگرهایدرازمطالعات خودبرروی موشهادرموردیادگیری وحافظهبه این نتیجه رسیدکه وقتی موشهامجبوربهآموختن چیزی شوندمختصرافزایشی درماده شیمیایی R.N.A.(اسیدریبونوکلئیک)موجوددرسلولهای مغزی آنهاپدیدمی آید.(همان منبع )

درسال1968یویدکرچ آزمایشهای گوناگونی درباره فرایندداوری کوتاه مدت ودرازمدت انجام داد.به نظراوفرایندیاداوری وحافظه دردومرحله صورت می گیرد:

1-فرایندالکتوشیمیایی کوتاه مدت 2-فرایندشیمیایی مشتمل برایجادپروتئینهای جدیدوفعالیتهای آنزیمی مغز(پارسا1370)

آیایادگیری بایدبه تفصیررفتاربیانجامد؟

هرانچه راکه مادرروانشناسی مطالعه می کنیم بایدازطریق رفتارقابل ارائه باشد.امااین به ان معنی نیست که رفتاری که مامطالعه می کنیم یادگیری است.مارفتاررامطالعه می کنیم تابتوانیم درباره فرایندی که به باورماعلت تفصیررفتارموردمشاهده است استنباطی انجام دهیم .غالب نظریه هابرای این نکته توافق دارندکه فرایندیادگیری رنمی توان بطورمستقیم مطالعه کردبلکه ماهیت یادگیری راتنهاازتغییرات رفتاری می توان استنباطکرد.

بی اف اسکینرتنهانظریه پردازجداازاین قاعده است.برای اسکینرتفصیرات رفتاری یادگیری مستندونیازبه استنباطی هیچ فراینددیگری نیست .نظریه پردازان دیگرمی گویندکهتفصیرات رفتاری ازیادگیری ناشی می شوند.(هرنگهان،اچ السون –سیف 1377ادواردثورنایک(1874-1949)متولددرویلیامزبورگ ماساچوست.یکی ازبنیانگذاران روانشناسی تجربی ،یادگیری تربیتی وهوشی درآمریکاست .اهمیت وی چنان است که بالغ بر40سال آموزش وپرورش آمریکارازیرنظرخودداشت .بعضی اثاراوعبارتندازروانشناسی تربیتی ،هوش حیوانی ،روانشناسی یادگیری ،سنجش هوش وبنیادهای یادگیری .(پارسا1370)

نخستین نظریه علمی یادگیری ازگروه محرک –پاسخ درسال 1898راادواردلی ثورندایک ،روانشناس وپژوهشگرسرشناس آمریکایی درکتابی یاعنوان هوش حیوانی انتشارداد.این نظریه که محصول یک رشته دستاوردهای آزمایشی است بیانگرارتباطمحرک باپاسخ است .(پارسا1379)

ثورندایک تداعی بین تاثیرات حسی وتکانه های عمل رااتصال یاپیوندنامید.این معرف نخستین کوششهای رسمی برای ربطدادن رویدادبه رفتاراست .بنابراین رویکردوی نسبت به تداعی گرایی باانچه قبلاوجودداشت کاملامتفاوت است .بنابراین رویکردوی نسبت به تداعی گرایی باآنچه قبلاوجودداشت کاملامتفاوت بود.می توان آنرانخستین نظریه نوین یادگیری دانست .تاکیدرویکردثورندایک به جنبه های کارکردی رفتارعمدتاناشی ازنفوذداروین بود.درواقع نظریه ثورندایک رامیتوان ترکیبی ازتداعی گرایی داروین وروش های علمی دانست .اومعتقدبودکه این دربه وسیله یک رابطه عصبی به هم متصل می شوند.نظریه اوپیوندگرایی نام داردکه آن پیوندبه رابطه عصبی بین محرک Sوپاسخ Rاشاره می کند.برای ثورندایک اساسیترین شکل یادگیری ،یادگیری ازراه کوشش وخطااست .اوازطریق آزمایش های اولیه خودبه اندیشه اساسی کوشش وخطارسید(بی آرهرنگهان ،میتوایچ السون-ترجمه سیف 1377

طرح آزمایش :طرح آزمایش ثورندایک بدین قراراست که گربه گرسنه ای راواردقفسی می کندکه دارای یک درورودی ازسقف ویکدرخروجی متصل به یک اهرم دردیواره قفس است.گربه پیش ازانکه واردقفس شودمتوجه غذایی می گرددکه درخارج ازقفس گذاشته شده.حیوا گرسنه برای دست یابی به غذابه فعالیت می پردازد.سپس ازگربه بعداز160ثانیه دست اوبطوراتفاقی به میله دربستهمی خوردوقفس بازوحیوان خارج می شودامابی درنگ اورامی گیرندوبابستن درخروجی واردقفس می کنند.حیوان مجددابه فعالیت می پردازدتاخودراازقفس خارج کند.این بارپس از30ثانیه موفق به بازکردن درمی شود.این عمل یعنیی ورودوخروج گربه ازقفس چندین بارتکرارمی گرددومشاهده می شودکه زمان خروج ازقفس هرباربطورنامنظم کاهش می یابدبدین مهنی که یتدگیری وموفقیت حیوان دربازکردن در،حالت نوسانی دارد.ثورندایک ازازمیش های خودباگربه چنین نتیجه گرفت که حیوان :1-کورکورانه وبی هدف رفتارمی کند2-پیشرفت اودریادگیری به روش آزمایش وخطاانجام می شود.3-پاسخ درست رابطوراتفاقی بدست می آورد.4-یادگیری اوبراثردریافت پاداش صورت می گیرد.

ثورندایک بااستفاده ازهمین مواردچهارگانه موفق به تنظیم قانون های یادگیری درنظریه پیوندگرایی می شودکه شامل 3قانون اصلی و5قانون فرعی است .

مهمترین قانون یادگیری اوقانون گرایی یاقانون اثراست که براساس دریافت پاداش وابسته به محرک وپاسخ سازمان یافته است .درنظریه یادگیری به شیویه محرک –پاسخ مواردزیرازاهمیت خاصی برخوردارند:

1-یادگیرنده بایدموجودی فعال باشد2-یادگیری پیوندی است که میان محرک وپاسخ ایجادمی شود.(همان منبع)

روش آزمایش

برای انجام آزمایش کوششوخطایک دانشجوبطورتصادفی به عنوان نمونه انتخاب شدوراهنماییهای لازم ودستورالعمل هاجهت روشن شدن مراحل کاربوی ارائه شد.دراین آزمایش ازروش مازاستفاده می کنیم.برای این منظوریک ماز12شاخه راکه مبداومقصددرآن مشخص باشدتهیه می کنیم وهمچنین اعدادی رادرمسیرهای ئرست ونادرست می نویسیم .چشم آزماینده راباعینک سیاهی پوشانده وعددهای مسیردرست راهمراه باعددمسیرنادرست به وی ارائه می کنیم .اگرپاسخ درست دهددرمسیرجلومی رودولی اگرپاسخ غلطدهدعدددرست راهمراه باعددغلطدیگری می گوییم ووی بایدبتواندعدددرست راتشخیص دهد.چنانچه بتواند3مرحله پیاپی درستوبدون هیچگونه خطامسیرراازابتداتاانتهاطی کندیادگیری دراوصورت گرفته است .نمونه ای ازمازاستفاده شده درشکل زیربه تصویردرآمده است .

نتیجه گیری :

اولین آزمایشی که درموردیادگیری به وسیله کوشش وخطاانجام گرفته است رابه ثوردایک نسبت داده اند.ثورندایک درپی آزمایشهای متعددخوددریافت که یادگیری درحیوانات وانسانهاوجودارد.وی دریکی ازازمایشهای خودکه برروی گربه ای انجام دادبه این نتیجه رسیدکه گربه هاباکسب بینش به یادگیری نمی رسند؛بلکه آنهازطریق کوشش وخطایادمی گیرند.وی دریافت که آزماینده اعم ازحیوان وانسان آنقدربه تکرارمی پردازندتاازراه کوشش وخطایادگیری دراوحاصل می شود.

درآزمایش مازنیزفردبعدازیررسی راههای درست وخطاوانجام کوششهوخطای بسیارتوانست راه درست راتشخیص دهد.آزمایش روشن می کندکه یادگیری درسطوح بالاتربهترصورت می گیردوهمچنی یادگیری اعدادی که درابتداوانتهاقراردارندبهترصورت می گیرد.