چطور کسب و کارمونو تو سئو شروع کنیم؟
آخرین روز پاییز 1381 درست مثل هر روز دیگه ای، ساعت 5 از خواب بیدار شدم، دوش گرفتم، لباسامو پوشیدم و سفر یک ساعته مو به سمت محل کارم شروع کردم. نزدیکای سایت 6:59 رسیدم سر کار و تو اتاقم نشستم و یکی دو ساعت تظاهر کردم که دارم کار می کنم. اما در اصل داشتم خودمو آماده می کردم که برم دفتر رئیسم و از کارم استعفا بدم. میخواستم کلا از تهران زندگی کردم استعفا بدم. دیگه خسته شده بودم از ترافیکهای طولانی، روزهای 12 ساعته، رئیس و همه چی. برنامم این بود که برم یکی از شهرهای شمال کشور و تو خونه ویلایی کوچیک خودم یه کار و کاسبی سئو راه بندازم.

چیزی که میخوام برای شما بنویسم چیزیه که خودم اونموقع نداشتم و اگه بود خیلی میتونست کمکم باشه. راهنمای جامع گام به گام در مورد شروع کسب و کار با سئو. من مجبور بودم همه چیزو از آزمایش و خطا یاد بگیرم که کلی وقت و انرژیمو گرفت. ای کاش اونموقع یکی همچین راهنمایی نوشته بود و من میتونستم به جای اینکه روی یادگیری سئو وقت بذارم، روی قسمت تجاری کار بیشتر کار کنم. پس میخوام تمام چیزایی که از شروع کسب و کار سئوی موفق خودم یاد گرفتم براتون بگم. از روزی چند هزار تومن در روز کارمو شروع کردم و تا الآن که رسیده به چند میلیون تومن. شرکت سئوی من تو شمال کشور خیلی موفق شده بود. اما بریم سر داستان کسب و کار:
چطوری مشتری جذب کردم
هر کسی که میخواد یه شرکت راه بندازه باید اول از همه از خودش بپرسه "چطوری مشتری جذب کنم؟" من اونموقع جوابی برای این سوال نداشتم. برای همین فقط دفترچه تلفنو باز کردم و شروع کردم به مغازه ها و شرکت هایی که سایت نداشتن زنگ زدم. اگه شما هم آدرس سایت نداشتید پس حتما من اونموقع باهاتون تماس گرفتم! روش من این بود. نترسید، نمیخوام بگم شما هم همین کارو کنید. اصلا الآن که دیگه دفترچه تلفن و این حرفا نیست. تو این 10 سالی که شرکتم داشته کار می کرده تا وقتی که فروختمش 10 تکنیک برای جذب مشتری سئو پیدا کردم:
1- باید حتما حتما برای کلماتی که مربوط به کسب و کار سئو میشن تو منطقه جغرافیایی خودتون بیایید رو صفحه اول گوگل. بهترین کلیدواژه برای جذب مشتری اینه "سئو + اسم شهرتون". پس اگه شرکتتون مثلا تو اصفهان باشه باید "سئو اصفهان" رو هدف بگیرید. مطمئنم که الآن اونایی که تو شهرهای بزرگ با کلی شرکت سئو زندگی می کنن نگران میشن. حتما اگه اسم شهرتونو با سئو سرچ کنید صفحه اول گوگل پر میشه. اما نگران نباشید. شما باید برای اهدافتون بجنگید. میتونید کلیدواژه های دیگه ای که کمتر استفاده میشن رو هدف بگیرید. مثلا "خدمات سئو اصفهان"، "شرکت seo اصفهان"، یا "اصفهان شرکت سئو". فقط مهم اینه که برای یه چیزی بالاخره صفحه اول باشید. اینطوری اعتبارتون میره بالا. هم مشتری ها پیداتون می کنن، هم تو جلساتتون میتونید بگید که شرکتتون برای "شرکت سئو در اصفهان" صفحه اول میاد. مشتری ها نمیدونن کدوم کلیدواژه ها مشکلترن و تحت تأثیر قرار میگیرن. خیلی از مشتری های من بهم گفتن علت اینکه شرکت ما رو انتخاب کردن این بوده که رو صفحه اول گوگل بالاتر از رقبامون بودیم.
یادتون باشه که من اول کلیدواژه های مهمتر مثل "سئو اصفهان" رو پیشنهاد کردم. صفحه اول اومدن خیلی آسونه. خیلی از رقبای شما تو عملی کردن یه سری تکنیکهای ساده شکست میخورن و فقط به قدیمی بودن اسم دامنه شون تکیه می کنن. راههای زیادی برای موفقت تو سئو وجود داره. من براتون چند تا از کارهایی رو که خودم انجام دادم میگم. سایت شرکت من تا امروز همیشه جزء 3 تا سایت اول گوگل بوده.

• 2000 کلمه برای شروع کار سئو: به ندرت کسی این کارو میکنه، یا تنبلیشون میاد یا نمیدونن همین کار ساده چقدر اثر داره. اگه عبارت "سئو اصفهان" رو هدف گرفتید، باید اون صفحه حداقل 2000 کلمه داشته باشه. این کار برای من که جواب داد و نمودار serpIQ هم نشون میده که واقعا موثره. اگه این نمودار رو نگاه کنید می بینید یه ارتباط مستقیم بین تعداد کلمات صفحه و رتبه گوگل وجود داره.
• تکرار دقیق کلمات در URL: یادم میاد یه مدت زیادی صفحه سوم گوگل بودم تا اینکه آدرس صفحه رو مثلا از چیزی شبیه sitedar.com/seo تغییر دادم به sitedar.com/Tehran-seo. با همین تغییر ساده 20 تا جلو افتادم و اومدم صفحه اول.
• بهینه سازی صفحه: یادتون باشه که گوگل صفحات رو برای صفحه نتایج رتبه بندی می کنه نه سایت رو. پس روی بهینه سازی یک صفحه تمرکز کنید و سعی کنید همون صفحه برای یکی دو تا کلیدواژه رتبه بگیره. اگه تو مقالات قبلی دارکوب نگاه کنید، ما چک لیست سئو رو قبلا منتشر کردیم.

2- من یه ابزار رایگان سئو به مشتری هام عرضه کردم: طبق آماری که امسال گرفته شده، فقط 1% از فرم های تماس (فرم های کوتاه 4 قسمتی) روی سایت پر شده بودند. یعنی فقط 1 نفر از هر 100 نفری که سایت شرکت سئو رو دیده بود، فرم تماس رو پر کرده بود. بقیه 99 نفر صفحه رو ترک کرده بودن و احتمالا هیچوقت هم دیگه با اون شرکت تماس نمی گیرن. باید برای جلب توجه کاربرهاتون یه راهی پیدا کنید، چون نمیشه فقط به فرم تماس تکیه کرد.
من سایتمو درست کرده بودم که کاربرها فرم تماسشو پر کنن و مشتری جذب کنم. اما دقیقا همین مشکل پیش اومده بود. ترافیکمون خوب بود اما نرخ تبدیل افتضاح! برای همین یه ابزار رایگان برای بازدیدکننده ها ارائه دادم. تنظیم و افزودنش به سایت یه شرکت فقط 5 دقیقه زمان میبرد. کاربرها فقط باید لوگو، رنگ و اطلاعات تماسشونو وارد می کردن و بعد به راحتی فرم های ابزار بررسی سئوی رو سایتشون کار گذاشته میشد. اینطوری مشتری هام هر وقت وارد سایتشون میشدن از این ابزار 9 صفحه ای رایگان سئو لذت میبردن، از کلیدواژه هایی که انتخاب کردن، و ایمیل و شماره تماسشون.
رتبه سئوی شما چقدره؟
URL هر صفحه فرود یا مقاله ای که روی سایتتونه رو وارد کنید و ببینید برای یه کلیدواژه یا عبارت چقدر بهینه است. این ابزار برای 10 روز رایگانه، امتحانش کنید. فقط کافیه عضو سایت بشید! دیدید؟ باید با این روش ها کاربرها رو مجبور کنید که با میل و رغبت اطلاعاتشونو تو فرم تماس وارد کنن.
3- منابع رایگان بخشیدم: همه جای سایت شرکت سئوتون دانلودهای رایگانی بذارید که کاربرها دنبالشن. مثلا راجع به قیمت گذاری های سئو تحقیق کنید و یه گزارش یکی دو صفحه ای درست کنید و رایگان روی سایتتون بذارید. تنها کاری که کاربرها باید بکنن اینه که در ازای دانلود گزارش، اونو به اشتراک بذارن. اسم و آدرس شرکتتونو تو گزارش بیارید. یه معامله برد-برد بین شما و کاربرهاتون. من اینجا براتون یه فهرست از دانلود رایگان هایی که تو سایت های مختلف دیدم میذارم:
Paywithatweet:
تقریبا روی همه مدل سایتی کار می کنه.
به راحتی نصب میشه.
هم نسخه های رایگان داره و هم پولی.
از اینجا میتونید مثالش رو ببینید.
Social Locker:
روی وردپرس قابل استفادست.
امتحانش رایگانه (trial).
فقط یک بار باید براش پول بپردازید.
از اینجا میتونید نمونه کارشو ببینید.
4- من یه شراکت حساب شده بوجود آوردم: تو کار من شرکت های زیادی شریکن که هر کدوم تو حوزه خاصی از بازاریابی حرفه ای هستن. مثلا تو حوزه طراحی سایت، موبایل، شبکه های اجتماعی، تبلیغات کلیکی، روابط عمومی آنلاین و غیره. خیلی وقت ها مشتری های اونا هم ازشون سئو میخوان که اونا همچین خدماتی ندارن و به شرکت من ارجاعشون میدن. با این شرکت ها شریک بشید. استانداردش اینه که 10% صورتحساب به شرکت معرف پرداخت بشه. یعنی اگه اونا یه مشتری براتون بفرستن که با اون مشتری یه قرارداد 200 هزار تومنی ببندید، باید یه چک 5 روزه با امضای مشتری جدید به ارزش 20 هزار تومن براشون بفرستید.
حتی میتونید در کنارش یه نامه رسمی هم با امضای خودتون بنویسید که کارا رسمی تر پیش بره. اگه میتونید خودتون حضورا به دست شریکتون برسونید که با هم یه ملاقاتی هم کرده باشید.
یادتون باشه باید به مشتری هایی که شرکاتون میفرستن بیشتر توجه کنید. اگه ازتون ناراضی باشن، اولین کسی که میرن پیشش شکایت می کنن شریکتونه و این برای کارهای بعدی به ضررتون میشه.
یادتون باشه که شما هم باید برای شریکاتون مشتری بفرستید. این نقطه شروع خوبیه که بتونید آیندتونو خوب بسازید. با فرستادن یه مشتری به یه شریک جدید کارهاتون میفته رو غلتک. قبل از اینکه شرکتمو بفروشم تجربشو داشتم. ماهی چندبار یه چک از شرکتهای شریکم میگرفتم، و عملا هیچ کاری نکرده بودم، فقط یه اسم و شماره تلفن به مشتریشون داده بودم. همین.
5- به مشتری هایی که مشتری بیارن تخفیف میدادم: مردم دوست دارن راجع به شرکت هایی که باهاشون کار می کنن حرف بزنن و پز بدن. اینطوری نسبت به آینده حس خوبی پیدا می کنن. از این ویژگی استفاده ببرید. به همه مشتری هاتون یه برگه بدید که بدونن با هر مشتری که براتون بفرستن تخفیف میگیرن. اینم مثل همون برنامه شراکت میمونه، ولی دیگه مجبور نیستید 10% بپردازید. فقط یه مقدار مشخص یا یه درصد کمی از قرارداد اولیه کافیه.
6- جواب سوالات رو میدادم: اوایل تو لینکدین به سوالای مردم جواب میدادم. همیشه سعی میکردم جوابها مفید و به دردبخور باشن. یه روز به سوال چند نفر جواب دادم و بازخورد خیلی خوبی داشت. باعث شد چندتا مشتری باهام تماس بگیرن. خلاصه بگم فقط با همون جوابایی که داده بودم، یه قرارداد پشتیبانی ماهیانه به ارزش ماهی 200 هزار تومن بستم.
البته حواستون باشه که نباید شرکتتونو تو این سایت ها و انجمن های سوال و جوابی تبلیغ کنید، فقط باید سعی کنید مفید باشید. مردم خودشون پروفایلتونو میبینن. فقط از پروفایلتون به سایتتون لینک بدید. همین کافیه.
تو انجمن ها عضو بشید و جواب سوالای مربوط به سئو رو بدید.
چه زمانی از روز: اواخر روی این کارو بکنید.
چقدر وقت بذارید: 30 دقیقه (به 1-3 سوال جواب بدید)
مفید باشید و سعی نکنید خدماتتونو تبلیغ کنید.
7- قلمروی کارمو نشونه گذاری کردم: قبلا اگه پایین سایت مشتری هاتون یه لینک به سایت خودتون میدادید برای سئوی خودتون خوب بود، اما دیگه اینطوری نیست. امروز فقط برای جذب مشتری خوبه. یه جمله تو قراردادتون بنویسید که به شما مجوز استفاده از لینک شرکتتونو در پایین سایت مشتری بده. وقتی مشتریتون بیاد صفحه اول گوگل، مشتری های سئو هم راحت پیداتون می کنن و باهاتون قرارداد میبندن تا برای اونا هم همینکارو انجام بدید.
من خیلی از مشتری هامو که مدیر شرکت های بزرگی بودن، از طریق اضافه کردن اسمم به پایین سایت شرکت های کوچیک بدست آوردم. وقتی اسم شرکتمو پایین سایت یه شرکت کوچیک تو تهران اضافه کردم، شرکت های بزرگ که سایت اونا رو رو صفحه اول دیده بودن اومدن سراغمون.
نکته: از تگ نوفالو تو لینک استفاده کنید تا موتورهای جستجو فکر نکنن میخواهید نتایج جستجو رو با این لینک ها تغییر بدید. یه چیزی مثل این:
<a href=”YourDomain.com” rel=”nofollow”>Powered by: XYZ Agency</a>
نکته: افزودن این لینک نباید اجباری باشه، اجازه بدید مشتری هاتون خودشون تصمیم بگیرن که میخوانش یا نه. بیشترشون اصلا براشون مهم نیست. میتونید از یه اهرم نفوذ برای قانع کردنشون استفاده کنید. مثلا بگید اگه اجازه بدن لینک سایتتونو بذارید، در ازاش بهشون یه سری خدمات رایگان ارائه میدید.
8- یه برنامه چت زنده گذاشتم روی سایت: چت های زنده دیگه خیلی آزار دهنده نیستن. اتفاقا برای یه سری مقاصد خیلی هم خوبن. ما این اواخر از Olark استفاده کردیم، و اتفاقا بخاطر کلی مشتری جذب کردیم. وقتی یه برنامه چت روی سایتتون داشته باشید، هر وقت یه مشتری وارد سایتتون میشه مطلع میشید. اگه راهنمایی بخوان میتونن باهاتون تماس بگیرن. فرض کردید وارد یه فروشگاه میشید. اگه سوال داشتید و فروشگاه کارمندی نداشته باشه چی کار باید بکنید؟ پس تو فروشگاه خودتون حضور داشته باشید تا اگه یه مشتری سوالی داشت بتونید بهش جواب بدید.
من برای این کار Olark رو میپسندم، چون میتونید تو پنجره چت عکس خودتونو بذارید. اینطوری شفافیت کارتون بالا میره. مردم ترجیح میدن کسی رو که قراره ازش خدمات سئو بگیرن ببینن.
پس
یه چت زنده روی سایتتون نصب کنید.
عکستونو تو پروفایلش بذارید تا مشتری ها بتونن ببیننتون.
در دسترس و مفید باشید.
سناریوهای مختلف رو امتحان کنید. مثلا خودتون اول باهاشون صحبت کنید و ببینید نتیجه چه فرقی می کنه.
9- من شروع کردم به ارائه خدمات طراحی سایت: به نظر من سئو و طراحی سایت ارتباط خیلی نزدیکی با هم دارن. در واقع سئو باید قبل، بعد و در حین طراحی سایت انجام بشه. اگه شما خدمات طراحی و توسعه سایت ارائه ندید، شاید نتیجه سئوتون هم لطمه بخوره و کارتون خراب شه. اگه فقط بخواهید شریک و مشاور یه شرکت طراح سایت باشید و بهشون بگید برای سئو چی کار کنن، اما خودتون عملا اون کارو دست نگیرید، احتمال داره شرکت طراح بعضی نکات رو فراموش کنه و درست اعمال نکنه. اینطوری نتیجه خوبی هم حاصل نمیشه و چهره شما این وسط خراب میشه.
کارتونو با شراکت با طراح های سایت آزاد شروع کنید. با طراح هایی که برای شرکت خاصی کار نمی کنن شریک بشید و به مشتریهاتون بگید خدمات طراحی سایت هم دارید. برای خیلی از پروژه های سئو، باید سایت مشتری رو بازطراحی کرد، چون معمولا توسعه سایت خیلی قدیمیه. این کارها فقط در شرایطی مقدوره که طراح سایت تمام وقت برای شما کار کنه.
اما برای استخدام طراح سایت عجله نکنید، باید اول تو چند تا پروژه کار شریکتونو ارزیابی کنید و بعد برای کار تمام وقت استخدامش کنید.
پس
یه صفحه برای خدمات طراحی سایت اضافه کنید.
با چند طراح سایت آزاد تو محل خودتون شریک بشید (ولی تمام وقت استخدامشون نکنید).
فقط در شرایطی به طراح آزاد کار تمام وقت پیشنهاد کنید که به اندازه کافی کار تمام وقت از مشتری ها بگیرید.
شروع کنید به مشتری های سئو، خدمات طراحی سایت ارائه بدید و به مشتری های طراحی سایت هم خدمات سئو.
10- ارسال ایمیل تبلیغاتی: از سایتهایی که با قیمت پایین تر، ایمیل های تبلیغاتی به بازار هدف شما میفرستن استفاده کنید. باید یه کسی در سطح ادمین این کارو انجام بده نه شما. میتونید از یکی تو هند یا کشورهای دیگه بخواهید در ازای مبلغ کمی براتون این کارو انجام بده.
بنابراین
یه قالب ایمیل تبلیغاتی درست کنید.
یکی رو خارج از شرکت و محدوده کاری خودتون پیدا کنید که در ازای مبلغ خیلی کمی براتون ایمیل ها رو بفرسته.
منطقه جغرافیایی و بازار مورد هدفتونو مشخص کنید (مثلا شرکت های تلفن همراه، تهران)
اهداف روزانه و هفتگی تعیین کنید.
به ادمین کارتون نقشه بدید برای کارشون. اجازه ندید اونا تصمیم گیرنده باشن.
پیشرفتتونو بررسی کنید.
اگه تو این مراحلی که گفتم نیاز به کمک و راهنمایی های بیشتری داشتید میتونید با گروه طراحی، سئو و توسعه سایت دارکوب تماس بگیرید و مشاوره دریافت کنید.
سایت شما:
سایت شما بخش مرکزی کسب و کار سئوی شماست. در طول 10 سالی که من دارم آژانسمو میگردونم حداقل 15 سایت مختلف داشتم. خوب دقت کنید. چون دارم وقت و انرژیتونو برای کارهای مهمتری حفظ می کنم و دیگه مجبور نیستید کلی تست A/B روی سایتتون انجام بدید تا تازه ببینید چه چیزهایی اثر داره چیا اثر نداره. دارم با این توصیه ها کارو براتون ساده می کنم. فقط دو تا کلمه رو یادتون باشه "ساده" و "تمیز". چیزهای دیگه رو از سرتون بریزید بیرون. این چیزهایی که امروزه تو کار طراحی سایت میبینید رو ندید بگیرید. بیشتر سایت ها افتضاحن. حتی اونایی که طراح های گرافیکی با استعداد و معروف میسازن. الآن علتشو براتون میگم: وقتی یه مشتری وارد سایت شما میشه، میخواد 3 تا چیزو بدونه: این که شما کی هستید، چه کارهایی انجام دادید، و چطوری میتونه باهاتون تماس بگیره. همین. چیزای دیگه همه مزخرفن. این فقط نظر من نیست. این نتیجه ایه که بر اساس تحلیل ها و سالها مطالعه و تجربه بدست اومده.
1- شما کی هستید؟
برای ارائه خدمات، اصل اول شفافیته. مردم میخوان کسی رو که باهاش کار می کنن ببینن و صداشو بشنون. از طرف دیگه اگه میخواستید یه کالایی مثل پرینتر بفروشید، برای کسی مهم نبود کی هستید. اما وقتی دارید خدمات سئو ارائه میدید، مشتری ها میخوان بدونن شما کی هستید و باهاتون در ارتباط باشن. میتونید این ارتباط رو از سایت سئوتون شروع کنید. سایتتونو فوق شفاف بسازید. این مسئله خیلی خیلی خیلی مهمه و خیلی از رقباتون اینو نمیدونن. عکس ها واقعی از خودتون بذارید. نه تنها تو صفحه درباره ما، بلکه فایل های ویدئوی بسازید و خودتون توش صحبت کنید. بذارید مشتری ها شما رو ببینن و صداتونو بشنون. اینطوری میتونید تو این رقابت برنده بشید و شرکت های رقیب رو پشت سر بذارید. تضمین می کنم.
من تو این 10 سالی که شرکتمو اداره میکردم، صفحه درباره ما سایت خودمون و سایت مشتریهامون بیشترین بازدید رو میگرفت. تعداد بازدیدهای صفحات دیگه حتی به نزدیکشم نمیرسید، نه صفحه مشتری ها نه صفحه مقالات.
2- چه کارهایی انجام دادید؟
باید یه صفحه اختصاص بدید به مشتری های فعلی و قبلیتون. این صفحه معمولا بعد از صفحه درباره ما، دومین صفحه از نظر تعداد بازدیده. اگه میتونید از مشتری های راضیتون بخواهید که با گوشیشون یه ویدئوی 20 ثانیه ای درباره تجربه کاریشون با شما بگیرن. این ویدئوها رو روی سایتتون بذارید و فقط تماشا کنید چقدر موثرند.
3- میشه با شما ارتباط برقرار کرد؟
ارتباط با شما باید از آسونم آسون تر باشه. من یه چیزی فهمیده بودم: هرچی فرم های تماس بیشتر باشن، مردم بیشتر پرش می کنن. برای همین تقریبا تو همه صفحات فرم تماس گذاشتم و اینطوری نرخ تبدیل مشتریمون رفت بالا. ضمنا فرم های تماس نباید بیشتر از 4-5 سوال داشته باشن.
سرمایه
چند نفر از من پرسیده بودن چطوری برای شروع کسب و کار سرمایه شونو بالا ببرن. جواب منم همیشه یه چیز بود: "برای چی؟". معمولا وقتی این سوالو میپرسیدم معلوم بود که اصلا خودشونم بهش فکر نکرده بودن. بخاطر اینکه اکثر مردم فقط فکر میکنن باید برای شروع کار سرمایه زیادی داشته باشن. من این آدما رو ارجاع میدم به یه استارتاپ موفق جهانی. مدیر این استارتاپ گفته "انصاف بهترین سرمایه یه استارتاپه".
قیمت ها
قیمت ها همیشه موضوع بحث برانگیزی بوده، چون هر کسی دوست داره قیمت خدمات سئوش با بقیه فرق داشته باشه. قیمت گذاری خدمات سئو بر اساس تجربه و استانداردهای کاری تعیین میشه. چون هیچ قانونی براش وجود نداره، قیمت ها خیلی با هم فرق دارن. سئو مثل ماشین خریدن نیست که با برنامه و منظم انجام بشه. مزایده هم نیست که به پایین ترین قیمت عرضه بشه.
بهترین کار اینه که صورتحساب رو ساعتی تعیین کنید. هرچند این کار هم کار سختیه. مشتری نمیخواد بخاطر آزمون و خطای شما پول بده و از طرفی هم دوست نداره یه قیمت اولیه بگیره و هر آن منتظر هزینه های بعدی باشه. بیشترِ مشتری ها با هزینه های ثابت راحتتر کار می کنن.... تا وقتی که مشتری های بزرگتر و بهتری بهشون مراجعه کنن. من بهتون پیشنهاد می کنم ترکیبی از هر دو رو انجام بدید. یعنی موقع شروع کار یه ترکیبی از نرخ ساعتی و ثابت داشته باشید. مثلا:
رایگان:
بازبینی سئو – این کارو روی سایتتون انجام بدید. مثل همون ابزاری که من روی سایتم گذاشته بودم.
بازبینی سئوی سایت – اینطوری میتونید هزینه سئوی سایت رو برآورد کنید.
1 ساعت مشاوره – با صحبتهاتون میتونید مشتری رو از آنِ خودتون کنید.
هزینه های ثابت:
گزارش روش کار سئو – این سند کاری 6 تا 12 ماهه شماست، بر اساس بازبینی سئو و بررسی سایت و مشاوره ای که انجام دادید.
بهینه سازی سایت و صفحه – این همه اصلاحات اولیه رو برای سایت مشتری اعمال می کنه تا گوگل بتونه به درستی به سایت بخزه و فهرستش کنه. این همون سئوی درون-صفحه است.
هزینه های ساعتی:
گزارش و سئوی ماهیانه – این رو بر اساس وقتی که برای مشاوره و گزارشات و ساخت و بهینه سازی محتوا میذارید تعیین کنید. هدف همه این کارها اینه که اعتبار دامنه مشتری و رتبه اش در گوگل بالا بره.
چه ساعتی کار کنید و چه بر اساس یه نرخ ثابت باشه، باید ببنید این کار چند ساعت از وقتتونو میگیره. سعی کنید تا حد ممکن دقیق تخمین بزنید. اگه فکر می کنید گزارش یه سئو حدود 20 ساعت وقتتونو میگیره همون نرخ ثابتی رو تعیین کنید که برای 20 ساعت کار ساعتی میگرفتید.
قراردادها
اجازه بدید این بخش رو با این جمله شروع کنم که من وکیل نیستم. شاید به نظر بیاد دارم نصیحت های حقوقی بهتون میکنم، اما این هایی که میگم فقط تجربیات شخصی منه. از سال 1381 تا الآن حدود 5-6 قرارداد مختلف سئو استفاده کردم. تو این مدت قراردادهام مدام طولانی تر شدن تا به 30 صفحه رسید. دو سال قبل از اینکه شرکتمو بفروشم، همشو ریختم دور و یه بار دیگه یه قرارداد جدید تهیه کردم، اما این بار خودم همشو نوشتم. بدون وکیل و مشاور.
هدف این قرارداد جدید 3 چیز بود:

• ساده باشه
• کوتاه باشه
• واضح باشه

80% از جملات به درد نخوری که تو این سالها وکیل ها به قراردادهام اضافه کردنو ریختم دور. قرارداد سئو رو به 5 صفحه کاهش دادم. بخش های مختلف قرارداد سئو رو بارها و بارها بازنویسی کردم تا اینکه همه بخش ها تا حد ممکن کوتاه و ساده شدن و به وضوح همه چیزهایی رو که لازم بود توش انتقال دادم.
نتیجه: کسب و کارو با این قرارداد کوتاه، ساده و واضح به سرعت سود کرد. چند تا از مشتری هام گفتن قرادادتون خیلی مشخص و شفاف نوشته شده و اصلا برای همین مصمم تر شدن که با ما قرارداد ببندن.
بهش فکر کنید. هرچی قرارداد طولانی تر باشه، پروسه تصمیم گیری طولانی تر میشه. چرا باید همه کارها رو برای مشتریتون پیچیده کنید؟ چرا کاری کنیم که سختتر بتونن درمورد همکاری با ما تصمیم گیری کنن. باز هم میگم من وکیل نیستم، اما هر چی قرارداد کوتاهتر، ساده تر و شفاف تر باشه، احتمال اینکه معامله انجام بشه بالاتره.
نرم افزارها و ابزارها
تو این حرفه همیشه باید برای قدیمی شدن نرم افزارها و ابزارهاتون آماده باشید. خوشبختانه من میتونم بهتون ابزارهایی رو که خودم برای کارهای سئوم استفاده می کردم بهتون پیشنهادکنم تا وقت و انرژیتون تلف نشه:
Basecamp – مدیریت پروژه
Moz – برای مدیریت و بررسی سئوی مشتری ها
Olark – چت زنده در سایت شرکت
MySiteAuditor – ابزار بازرسی سئوی رایگان. این ابزار بهتون کمک می کنه فروش سایتتون خیلی بالا بره.
Checkli – تهیه چک لیست برای استفاده شخصی
Google Analytics – بررسی و گزارش ترافیک
SEOinvoice.com – تهیه صورتحساب برای مشتری های سئو
Less Accounting – نرم افزار حسابداری ساده برای شرکت های کوچک
Social Locker – دانلود رایگان در ازای اشتراک گذاری مطلب
Pay With a Tweet – دانلود رایگان در ازای اشتراک گذاری مطلب
Tweet Deck – مدیریت پروفایل های شبکه های اجتماعی مختلف
GrooveHQ – پشتیبانی مشتری
Google Keyword Planner – بررسی کلیدواژه
Crazy Egg – بررسی فعالیت هایی که روی سایت انجام میشود
Qualaroo – از بازدیدکننده های سایت سوالات مشخصی میپرسد (برای تحلیل های کیفی)
Upwork – برای پیدا کردن طراح های آزاد

تمدید قرارداد و حفظ مشتری سئو
تمدید قرارداد یه مشتری به مراتب راحتتر از پیدا کردن یه مشتری جدیده، برای همین من خیلی رو این مسئله کار می کردم. برای حفظ مشتری 5 مرحله رو باید انجام بدید:
مرحله اول: شیب سئو رو به مشتری نشون بدید
منظورم از شیب سئو، نمودار پیشرفت مشتری های سئو در مدت زمانی که نتیجه گرفتنه. این نمودار بهشون کمک می کنه که به توقعات و انتظاراتشون فکر کنن و در نتیجه اعتمادشون به شما بیشتر بشه و به همکاریشون با شما ادامه بدن.
مرحله دوم: محتوا رو به مشتری نشون بدید
برخلاف کاری که رقیبهاتون انجام میدن و برخلاف چیزهایی که احتمالا خوندید و تو این چند ساله انجام میدادید، سئو فقط ترفند و بهینه سازی و ساخت لینک نیست. بلکه بهینه سازی و لینک گرفتنه. اگه برای مشتری هاتون لینک بگیرید، طبیعی تر و مطمئن تره. میتونید با تولید محتوای خوبی که بازار مورد نظر مشتری رو هدف بگیره برای مشتریتون لینک بگیرید. نمونه هایی از محتوا که میتونید استفاده کنید اینهاست:
ویدئو
مصاحبه
اینفوگرافی
جدول و نمودار
ارسال وبلاگ
دانلودهای رایگان
مرحله سوم: تشویق مدیران حسابداری
وقتی تو کارتون یکم پیشرفت کنید باید یه مدیر حسابداری بگیرید. این افراد باید مستقیما با مشتری در ارتباط باشن و مطمئن بشن که کار انجام شده و بدرستی گزارش شده. نباید این افراد مثل بقیه کارمندها فقط یه حقوق داشته باشن. باید در صوتی که موفق بشن یه قراردادی رو تمدید کنن بهشون تشویقی و کمیسیون بدید. تشویق مدیران حسابداری باعث میشه اونا هم به تمدید قراردادها ترغیب بشن و سعی کنن مشتری ها رو راضی نگهدارن.
مرحله چهارم: روش کارهای بعدی رو خلاصه کنید
وقتی قرارداد مشتری به پایان رسید، یه خلاصه از کارهایی که میخواهید تو قرارداد بعدی انجام بدید تهیه کنید. باید این فهرست شفاف نوشته بشه و کارهای هیجان انگیزی رو که میخواهید انجام بدید نشون بده. مشتری ها هیجان زده میشن و قراردادشونو تمدید می کننن!
مرحله پنجم: چند هفته پیش قبل از اینکه یکی از قرادادهای سئوم منقضی بشه یه جلسه رو در رو با مشتریم گذاشتم و موفقیت های پروژه قبلی رو براشون مشخص کردم و یه خلاصه از کارهایی که در قرارداد بعدی قراره انجام بشه ارائه دادم. سئو و طراحی سایت و کارهای بازاریابی هیچ وقت تموم نمیشن. هیچ خط پایانی وجود نداره. این یه فراینده دائمیه.
استخدام
من اینجا میخوام روی دو جنبه استخدام تمرکز کنم. این دو تا نکات کلیدی و مهمی هستن که به من تو افزایش اعتبار و ارزش شرکتم کمک کردن تا جایی که یه شرکت بزرگتر دیگه تصمیم گرفت شرکتمو بخره.
برای استخدام هاتون قرارداد ببندید
اولین چیزی که باید بدونید اینه که تو حرفه بازاریابی کلی پیمان کار و بازاریاب آزاد هست. میتونید بازاریاب های آزاد محل خودتون رو استخدام کنید یا به صورت پیمانی با بازاریاب های دیگه دورکاری کنید. همونطور که گفتم اول با استخدام بازاریاب های آزاد، سعی کنید شرکتتونو توسعه بدید تا کارتون بگیره. یه بازاریابی پیدا کنید که دوست داشته باشید باهاش کار کنید و برای پروژه های مختلف استخدامش کنید. بعد از اینکه مشتری به شما پولو پرداخت کرد، پول بازاریاب رو بپردازید. هیچ وقت نباید پول کسایی رو که قراردادی نیستن رو قبل از اینکه مشتری پولو بپردازه بدید. اگه میخواهید کسب و کارتون خوب بچرخه باید جریان مالی رو مثبت نگهدارید. وقتی با بازاریاب های آزاد قرارداد ببندید که کسب و کارتون برای بازاریابی ثابت شده باشه. شاید بعد از چند ماه این ثبات به دست بیاد، شاید هم چند سال طول بکشه. لازم نیست تا وقتی که آماده نیستید به کسی حقوق ثابت بدید. دلیلی نداره.
دستیار
من حقیقتا اعتقاد دارم اولین کسی که استخدام می کنید باید دستیارتون باشه. شما ارزشمندترین فرد تو شرکت خودتون هستید و همیشه هم خواهید بود. وقت شما فوق العاده ارزشمنده. وقتی کارتونو شروع کنید متوجه میشید که 80% از وقتتون صرف کارهایی میشه که هر کس دیگه ای میتونست انجام بده. قرادادها، ایمیل زدن به مشتری ها، جواب دادن به تلفن ها و خیلی کارهای دیگه ای که شاید الآن فکرشم نکنید.
شما باید وقتتونو صرف کارهایی کنید که بهتر از بقیه انجام میدید، یعنی سئو. بهم اعتماد کنید. وقت با ارزشتونو صرف کارهایی که هر کسی میتونه انجام بده نکنید. کسی که به عنوان معاونتون انتخاب میکنید باید فردی باشه که تازه وارد کار شده باشه و تازه بخواد وارد این حرفه بشه. این بهترین شغل برای این جور آدماست. میتونن چند سالی دستیارتون باشن و بعد وقتی با تجربه شدن و دانش کافی تو این کار پیدا کردن میتونید بهشون پست مهمتری بدید، مثلا بعضی از کارهایی که خودتون میتونید انجام بدید رو بهشون محول کنید. هرچی باشه چند سالی سایه به سایه دنبال شما بودن. حتما خیلی چیزها یاد گرفتن.
ثبت قانونی شرکت
دوباره میگم من وکیل نیستم اما این تجربه منه. من چند ماه صبر کردم کارمو ثبت نکردم. قبلش یکم پول جمع کردم. چون ثبت شرکت هزینه بره. به جز هزینه اولیه، مالیات و هزینه های جانبی هم هست. لازم نیست وقتی هنوز کار نکردید، پولتونو صرف این چیزها کنید. من از حسابدارم خواستم راجع به این کارها برام یه سری اطلاعات بنویسه:
«وقتی یه کسب و کار سئو راه میندازید، باید در اولین فرصت ممکن براش یه هویت قانونی ثبت کنید. یه ساختار قانونی از نظر اهداف قانونی شما هم خیلی مهمه. باعث صرفه جویی مالیاتی میشه. اگه زود شرکتتونو ثبت کنید، سابقه کارتون بیشتر حساب میشه و وقتی بخواهید شرکتتونو بفروشید به کارتون میاد.
شرکت هایی با مسئولیت محدود و شرکت های سهامی، دو تا از ساختارهای قانونی معمول هستن. یه شرکت با مسئولیت محدود یه کار دورگه است که خصوصیات مشخصی از هر دو تا والدش (شرکت های سهامی و شرکت های شراکتی) رو داره. اولین خصوصیت شرکت با مسئولیت محدود که شبیه شرکت شراکتیه، امکان گذر از مالیاتهاست. مالیات شرکت های سهامی معمولا بیشتر از مالیات شرکت های خصوصیه، بنابراین با این کار میتونید تو هزینه هاتون صرفه جویی کنید. شرکت سهامی در اصل یه مالکیت قانونی غیرمستقل محسوب میشه که سهامداران مالکش هستن. شرکت های سهامی پیچیده تر از کسب و کارهای قانونی دیگه هستن. هزینه های اداریشون بیشتر از بقیه شرکت هاست و مالیات هاشون پیچیده تر و نیازهای قانونیشون هم بیشتره. بخاطر این سه مسئله، شرکت های سهامی برای شرکت های بزرگتر پیشنهاد میشه.
اینها مزایا و معایب هر کدوم از شرکت های قانونی بود ولی باید با یه وکیل یا حسابدار صحبت کنید تا بتونید با توجه به نیازهای خودتون انتخاب بهتری داشته باشید.»
آموزش
میخوام بهتون یه نصیحت مهم بکنم. همیشه تو کار سئو دانشجو بمونید. وبلاگها، مطالعات موردی و هر چیزی که موتورهای جستجو مثل گوگل منتشر می کنن رو بخونید. خیلی ها بعد از چند سال دیگه این کارو نمی کنن. فکر می کنن دیگه همه چیزو میدونن. این آدما خیلی زود از این کار کنار زده میشن. اینم چند تا منبع خوب برای جویندگی علم سئو:
http://moz.com/blog
http://searchengineland.com
http://www.quicksprout.com/blog/
http://moz.com/ugc
https://moz.com/blog/category/whiteboard-friday
http://neilpatel.com/blog/
seoforbeginners.com
منبع daneshjooqom.ir

مواد پارامغناطيس

مواد پارامغناطیس گروهی از مواد هستند که موجب تقویت جزئی میدان مغناطیسی می‌شوند، یعنی اگر در داخل سیم پیچی، ماده‌ای از جنس پارامغناطیسی قرار دهیم، در این صورت میدان مغناطیسی تقویت می‌شود، هر چند این تقویت به اندازه مواد [فقط کاربران عضو میتوانند این لینک را مشاهده نمایند . ] نیست، اما قابل توجه است. به بیان دیگر، در مباحث مغناطیسی کمیتی به نام پذیرفتاری مغناطیسی تعریف می‌شود که نمادی از تقویت یا تضعیف میدان مغناطیسی است.

پارامغناطیس شکل ضعیفی از خاصیت مغناطیسی است. اتمهای مواد پارامغناطیس گشتاور دو قطبی مغناطیسی دائمی دارند که در میدان مغناطیسی خارجی دو قطبیها را با یکدیگر همسو کرده و میدان را تا اندازه‌ای تقویت می‌کنند. ماده پارامغناطیس در میدان مغناطیسی غیریکنواخت، به طرف ناحیه قویتر کشیده می‌شود.

در این مواد حركت و جنبش دوقطبي ها راحت‎تر و آسانتر است. هنگامي كه اين مواد را در ميدان مغناطيسي قرار مي‎دهيم، بر دوقطبي هاي آن نيرو وارد مي‎شود و تعداد زيادي از آنها در خطوط ميدان به طوري كه قطب‎هاي شمال در جهت خطوط قرار مي گيرند. اين امر سبب مي شود كه اين مواد به آهنربايي قوي تبديل شود؛ اما چون حركت و جنبش اين دو قطبي ها سريع است، با برداشتن اين مواد از ميدان مغناطيسي، اين دوقطبي ها به سرعت از مسير خطوط خارج مي‎شود و به حالت كاتوره اي و سمت گیری های غیر مشخص و غیر منظم قبلي برمي‎گردد و در خارج از خطوط ميدان به سرعت خاصيت مغناطيسي خود را از دست مي‎دهد؛ به عبارتی خاصیت پارامغناطیس خاصیت جذب شدن به‌وسیلهٔ یک مغناطیس را گویند. تمام فلزات داراي يك اثر پارامغناطيس ضعيف مي‌باشند كه به دما وابسته نيست و با توجه به نظرية الكترون ‌آزاد و گشتاور مغناطيسي اسپين ذاتي الكترونهاي آزاد توجيه مي‌شود. محدودة حركت الكترونهاي آزاد در نوارهاي انرژي است، در مرز اين نواحي، امواج الكترون بوسيلة بلور بازتاب براگ مي‌كند كه سبب بوجود آمدن گاف انرژي مي‌شود. اين گافهاي انرژي در تعيين عايق يا رسانا بودن جسم اهميت زيادي مي‌دارند. مواد پارامغناطیس: آلومينيوم، پلاتین، منگنز، نیکل، دی اکسیدکربن، فلزهای قلیایی و قلیایی خاکی، اکسیژن و اکسید ازت.

در مواد[فقط کاربران عضو میتوانند این لینک را مشاهده نمایند . ] پذیرفتاری مغناطیسی، کمیتی منفی است و میدان مغناطیسی در اثر حضور چنین ماده‌ای تضعیف می‌شود، اما در مورد مواد پارامغناطیس، تراوایی مغناطیسی، مقداری مثبت است. بنابراین در حضور این ماده، میدان تقویت می‌شود، هر چند این تقویت به اندازه مواد [فقط کاربران عضو میتوانند این لینک را مشاهده نمایند . ] نخواهد بود.

مواد پارامغناطیس (paramagnetic) تاحدی بین مواد [فقط کاربران عضو میتوانند این لینک را مشاهده نمایند . ] و مواد [فقط کاربران عضو میتوانند این لینک را مشاهده نمایند . ] قرار میگیرند. این مواد به طور اندکی جذب میدان مغناطیسی می گردند و در اثر قطع میدان مغناطیسی خارجی ، خاصیت مغناطیسی خود را از دست می دهند. مواد حاجبی (contrast agent) که در MRI استفاده میگردد پارامغناطیس هستند.

خاصیت پارامغناطیسی

اگر نمونه‌ای از ماده شامل N اتم، را که گشتاور دو قطبی مغناطیسی هر کدام M است، در یک میدان مغناطیسی قرار دهیم، دو قطبی‌های اولیه اتم می‌کوشند با میدان مغناطیسی همسو شوند. این تمایل به همسو شدن را خاصیت پارامغناطیسی می‌گویند.

شرط پارامغناطیسی بودن

برای آنکه دستگاهی خواص پارامغناطیسی از خود بروز دهد، اتمها یا مولکولهای آن دستگاه باید گشتاورهای مغناطیسی دائمی داشته، و این گشتاورها تمایل داشته باشند که با میدان اعمال شده همسو شوند. گشتاورهای مولکولی مختلف واجفت شده هستند، یعنی هر یک حول میدان مغناطیسی بطور انفرادی و نه بطور هماهنگ حرکت تقدیمی می‌کنند، ولی به علت تماس گرمایی با محیط اطراف خود می‌توانند مبادله انرژی کنند. جز در دمای نزدیک به صفر مطلق توام با میدانهای بسیار قوی، مغناطش از مقدار مربوط به حالت اشباع آن که در آن حالت تمام گشتاورهای دو قطبی همسو هستند، بسیار کمتر است.

قانون کوری

در سال 1895 پیر کوری بطور تجربی کشف کرد که مغناطش M (گشتاور دو قطبی مغناطیسی در واحد حجم ماده) یک ماده پارامغناطیس با میدان مغناطیسی (B)، یعنی میدان مغناطیسی موثر که نمونه در آن قرار گرفته است، نسبت مستقیم و با دمای کلوین (T) نسبت معکوس دارد. این بیان به عنوان قانون کوری معروف است. این قانون از لحاظ فیزیکی از این جهت قابل قبول است که افزایش B باعث همسو شدن دو قطبی‌های اولیه در نمونه می‌شود و M (مغناطش) را افزایش می‌دهد، در حالی که افزایش T این همسویی را به هم می‌زند و M را کاهش می‌دهد. قانون کوری در صورتی که نسبت B/T خیلی بزرگ نباشد، از نظر تجربی تائید شده است.

فرومغناطیس - Ferromagnetic

فرومغناطیس، توانایی موادی خاص برای بروز میدان مغناطیس در غیاب میدان مغناطیسی خارجی است. این میدان، میدان مغناطیس خود به خود نامیده میشود. در بین عناصر جدول تناوبی تنها اهن، کوبالت، نیکل، و گادولنیوم در دماهای عادی فرومغناطیس هستند. اما الیاژها و ترکیبات پرشماری را با خاصیت فرومغناطیسی یافته میشود که برخی به شکل طبیعی وجود دارند و برخی مصنوعی هستند.

کار کرد موتورها، ترانسفورماتور ها، بیشتر وسایط ضبط و بلند گو بر اساس استفاده از مواد فرومغناطیس است. پدیده فرومغناطیس تنها در دماهای پایین تر از دمایی که به دمای کوری Tc معروف است و به جنس ماده بستگی دارد ظاهر میشود. اکسید فرومغناطیس مثل مگنتیت که در پوسته زمین به صورت طبیعی وجود دارند، پس از فعالیت اتش فشانی سرد و فرومغناطیس میشوند و جهت میدان مغناطیسی ان لحظه را در خود حفظ میکند. درست همانطور که موسیقی و یا داده ها روی نوار مغناطیسی ضبط میشوند، سابقه حرکت قاره ها در مواد فرومغناطیس پوسته زمین ثبت شده است. این نوع فرومغناطیس های طبیعی از زمان باستان شناخته شده بود، و کاربرد ان ها به صورت قطب نما نقش مهمی در جهت یابی و کشف سرزمین های ناشناخته داشته است.

فرومغناطیس، ناشی از دو خاصیت بنیادی و مرتبط با هم، الکترون است: گشتاور مغناطیسی دوقطبی الکترون و لزوم تبعیت ان از اصل طرد پاؤلی. گشتاور دوقطبی مغناطیسی الکترون، مشابه با گشتاور دوقطبی ای است که بر اثر عبور جریان از حلقه ی سیم تولید میشود، اما درست نیست که فکر کنیم این گشتاور در نتیجه ی چرخش بار الکترون پدید می اید. در واقع این گشتاور، خاصیت بنیادی و کوانتومی الکترون است. اندازه ی ان بسیار کوچک است و بر حسب تفاوت انرژی بین دو حالتی بیان میشود که گشتاور با میدان مغناطیسی خارجی هم جهت یا در جهت مخالف ان است. عامل موثر در شکل گیری ساختار اتم و جدول تناوبی، اصل طرد پاولی است. تبعیت از این اصل معمولا باعث میشود که در پوسته های پرنشده ی اتمی، تا انجا که امکان پذیر است گشتاورهای دوقطبی مغناطیسی الکترون ها با هم موازی باشند. در نتیجه، بسیاری از اتم ها گشتاور مغناطیسی ای دارند که ترکیبی است از گشتاور های مغناطیسی ذاتی الکترون ها و گشتاور حاصل از حرکت ان ها به دور هسته.

در سال 1928 ورنر هایزنبرگ نشان داد اصل طرد پاولی میتواند طوری کار کند که موازی بودن یا پاد موازی بودن گشتاورهای مغناطیسی اتم ها در ماده جامد ترجیح داشته باشد. او توانست چنین اثری را به صورت برهم کنش بین گشتاورهای دوقطبی مغناطیسی اتم های مجاور بیان کند. این برهم کنش ضریب ثابتی دارد که هایزنبرگ انرا با J نمایش داد و امروز به ثابت تبادل هایزنبرگ معروف است. ثابت میدان مولکولی را میتوان مستقیما از ضریب J هایزنبرگ بدست اورد. موادی که ضریب J هایزنبرگ در انها موجب پادموازی بودن گشتاور ها میشود، پادفرومغناطیس (دو قطبي‌ها گشتاورهاي مساوي و در جهت خلاف هم دارند، و معمولاً الكترون آزاد ندارند) نامیده میشوند. در برخی موارد، گشتاورهای دوقطبی مغناطیسی اتم های مجاور با هم متفاوت است، که در این صورت بعد از پادموازی شدن گشتاورها در مجموع با مغناطیدگی روبرو میشویم. این مواد را که بسیاری از خواص شان با مواد فرومغناطیس یکی است، فری مغناطیس میگویند.

با ان که فرومغناطیس را با وجود میدان مغناطش M در غیاب میدان مغناطیسی خارجی تعریف میکنیم، ماده فرومغناطیس در بیرون از خود ممکن است میدان مغناطیسی القایی کوچکی ایجاد کند. اگرچه برای نمونه ای که مغناطش یکنواخت دارد میدان خارجی باید وجود داشته باشد، چنین وضعیتی برای بیشتر شکل های نمونه ای ممکن است از نظر انرژی مناسب نیست. در حالتی که ماده مغناطیسی به ناحیه هایی کوچک موسوم به حوزه های مغناطیسی (مجموعه از دوقطبي هاي مغناطيسي كه در يك استا قرار دارند) که مغناطش در هر کدام از انها حداکثر مقدار را دارد تقسیم شود و ارایش این حوزه ها هم طوری باشد که میدان مغناطیسی در بیرون از نمونه به حداقل برسد، با حالت انرژی کمتر روبرو میشویم. اندازه حوزه ها و اسانی شکل گیری ان ها در بین مواد فرومغناطیس متفاوت است. به عبارتی مواد فرومغناطیس دارای خاصیت مغناطیسی دائم می‌باشند.

روش آهنربا کردن مواد فرومغناطیس

هنگامی که مواد فرومغناطیس را در یک میدان مغناطیسی قرار می‌دهیم، آهنربا می‌شوند. چون میدان مغناطیسی بر حوزه‌های مغناطیسی اثر می‌گذارد و سبب می‌شود که دو قطبی مغناطیسی هر حوزه تحت تاثیر میدان مغناطیسی قرار گیرد. علاوه بر این حوزه‌هایی که نسبت به میدان در وضعیت مناسبی قرار دارند، با وجود میدان رشد می‌کنند و حجم آنها افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه حوزه‌هایی که سمت‌گیری مناسب نداشتند، حجمشان کوچکتر می‌شود و مرز بین حوزه‌ها جابجا می‌شود و ماده خاصیت آهنربایی پیدا می‌کند.

مواد فرومغناطیس

مواد فرو مغناطیس دسته‌ای از مواد مغناطیسی هستند که دارای دوقطبیهای مغناطیسی همسو شده می‌باشند. این مواد در مجاورت میدان مغناطیسی خارجی تبدیل به آهنربا می‌شوند.

دید کلی

در برخی از مواد مغناطیسی دو قطبی‌های مغناطیسی کوچک بطور خودبه‌خود با دو قطبی‌های مجاور هم‌خط می‌شوند، اینگونه مواد ، پارا مغناطیس نامیده می‌شوند. همه بخشهای مغناطیسی در یک ماده فرو مغناطیس در یک راستا قرار ندارند، بلکه این مواد از بخشهای بسیار کوچکی با ابعاد کوچکتر از میلیمتر تشکیل شده‌اند، طوریکه دو قطبی‌های مغناطیس هر بخش هم‌خط هستند، ولی سمت‌گیری دو قطبی‌های مغناطیسی هر بخش با بخش مجاور متفاوت است. این بخشهای کوچک حوزه مغناطیسی نامیده می‌شوند.

روش آهنربا کردن مواد فرو مغناطیس

هنگامی که مواد فرو مغناطیس را در یک میدان مغناطیسی قرار می‌دهیم، آهنربا می‌شوند. چون میدان مغناطیسی بر حوزه‌های مغناطیسی اثر می‌گذارد و سبب می‌شود که دو قطبی مغناطیسی هر حوزه تحت تاثیر میدان مغناطیسی قرار گیرد. علاوه بر این حوزه‌هایی که نسبت به میدان در وضعیت مناسبی قرار دارند، با وجود میدان رشد می‌کنند و حجم آنها افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه حوزه‌هایی که سمت‌گیری مناسب نداشتند، حجمشان کوچکتر می‌شود و مرز بین حوزه‌ها جابجا می‌شود و ماده خاصیت آهنربایی پیدا می‌کند.

انواع مواد فرو مغناطیس

مواد فرو مغناطیس نرم

در موادی مثل آهن ، کبالت و نیکل در صورتی که خالص باشند، حجم حوزه‌ها به آسانی تغییر می‌کند، در نتیجه به آسانی آهنربا می‌شوند، ولی به آسانی هم خاصیت آهنربایی خود را از دست می‌دهند. این مواد را فرو مغناطیس نرم می‌نامند. اینگونه مواد در هسته سیملوله‌ها بکار می‌روند و چون به راحتی خاصیت مغناطیسی خود را از دست می‌دهند، در ساخت آهنرباهای غیر دائم کاربرد دارند.

مواد فرو مغناطیس سخت

موادی مثل فولاد ، به سختی آهنربا می‌شوند و به سختی هم این خاصیت را از دست می‌دهند، یعنی حجم حوزه‌ها به سختی تغییر می‌کند. اینگونه مواد ، فرو مغناطیس سخت نامیده می‌شوند. در اینگونه مواد برای افزایش حجم حوزه‌هایی که سمت‌گیری مناسب دارند، به میدان مغناطیسی خارجی قویتر نیاز است. پس از برداشتن میدان مغناطیسی خارجی ماده فرو مغناطیس سخت ، خاصیت آهنربایی خود را حفظ می‌کند. به همین دلیل برای ساختن آهنرباهای دائمی مناسب هستند.

مواد مغناطيسي به دو دسته تقسيم مي ‌شوند:

الف)مواد فرومغناطيس نرم: به راحتي خاصيت آهن‌ربايي خود را از دست مي‌دهند . مانند آهن

درمواد فرومغناطيس نرم ؛ حوزه‌هايي كه در جهت ميدان هستند به راحتي حجم شان زياد مي‌شود و حوزه‌هايي كه در خلاف جهت ميدان هستند حجم آنها كم مي‌شود.اين مواد در هسته سيملوله ها استفاده مي‌شوند.

ب) مواد فرومغناطيس سخت: به سختي خاصيت مغناطيسي خود را از دست مي دهند. مانند فولاد

در مواد فرومغناطيس سخت مرز حوزه‌ ها به سختي جابه جا مي‌شود . اين مواد در آهن‌رباي دائمي استفاده مي شوند.

درك ويژگي‌هاي مواد فرومغناطيس در مقياس نانو (86/04/05 )

مواد فرومغناطيس در زندگي روزمره بسياري از مردم وجود دارند؛ اين مواد در ساعت‌ها، کارت‌هاي هوشمند، کنترل‌هاي تلويزيون و ابزارهاي فراصوت پزشکي حضوردارند.

به دليل ويژگي‌هاي بسيار مهم اين مواد، محققان دوست دارند از آنها در مقياس نانو استفاده کنند، اما چيزهاي بسيار کمي درباره نحوه عملکرد آنها مي‌دانند.

دو فيزيکدان دانشگاه آرکانزاس براي درک بهتر ويژگي‌هاي بالقوه اين نيروگاه‌هاي بسيار کوچک، شبيه‌سازي‌هاي رايانه‌اي از نانونقاط فرومغناطيس انجام داده‌اند. يافته‌هاي آنها که در مجله Physical Review Letters منتشر شده است، شامل کشف فازهاي ناشناخته اين مواد مي‌شود.

نانونقاط فرومغناطيس منفرد مي‌توانند درون خود يک گرداب تشکيل دهند؛ درون اين نانونقاط بارها به شکل تقريباً دايره‌اي در حرکت مي‌باشند.

مطالعه اخير نشان مي‌دهد که ميدان‌هاي الکتريکي مخالف هم مي‌توانند کايراليته چنين گرداب‌هايي را عوض کنند؛ اين امر مي‌تواند در کاربردهاي فناورانه مهم باشد.

غشای فرومغناطیس دیسک

دیسک مغناطیسی رسانه ایست با امکانات دستیابی مستقیم به داده های ذخیره شده و به آن اصطلاحآ DASD می گویند.

در اساس صفحه ای مدور است ، مغناطیس شونده و گردان حول محوری عمودی.

یک یا هر دو رو یه صفحه از غشای فرومغناطیس به ضخامت چند هزارم میلی متر پوشیده شده است.

بر این غشاء شیارهایی به صورت دوائر متحد المرکز و یا به صورت حلزون وار وجود دارد که از بیرون به درون و معمولآ با شروع از صفر ، شماره گذاری می شوند.

فاصله هر دو شیار حدود 0.021 اینچ است و داده ها به صورت رشته بیتی روی شیار ها ضبط می شوند و تکنیکهای مختلفی برای ضبط وجود دارد.

پس تمام دیسک ها از جمله هارد دیسک و سی دی ها و حتی فلاپی و نوار یا Tape از این غشاء فرومغناطیسی بی بهره نیستند.

منابع:

دانشنامه فیزیک – مرکز تحصیلات تکمیلی علوم پایه – زنجان ISBN 964-5515-35-1

نقش الكترونهاي آزاد در تعيين خواص مغناطيسي مواد نوشته نيره مطلبي

فیزیک 3 و ازمایشگاه نظری ISBN 964-05-0991-4

انجمن فيزيكدانان جوان ايران http://www.hupaa.com

http://www.knowclub.com

http://www.irandoc.ac.ir

http://www.roshd.ir

http://www.academist.ir

http://amega-ir.com

نقش الكترونهاي آزاد در تعيين خواص مغناطيسي مواد نوشته نيره مطلبي

دانشنامه ازاد ویکی پدیا

فیزیک 3 و ازمایشگاه نظری ISBN 961-05-0991-4

انجمن فيزيكدانان جوان ايران

درجه های نیروهای نظامی

سرباز:

به عبارتی سرباز در معنای کسی است که از جانش در پی آرمانی گذشته و از باختن سرش ابایی نداشته باشد. ولی معنای کاربردی این واژه برای کسی به کار برده می‌شود که پیشهٔ نظامی‌گری داشته باشد و در ارتش خدمت کند که بدین معنا سپاهی و لشکری هم می‌گویند.

سرجوخه:

سرجوخه از درجه‌های ارتش است و به فرمانده ۴یا پنج سرباز گفته می‌شود.

پیش از دوره رضاشاه به سرجوخه «سرجوقه» می‌گفتند.

گروهبان:

گروهبان نام یکی از درجات نظامی است. در ارتش به کسی گروهبان گفته می‌شود که فرمانده یک گروه باشد. گروه، نام از یگان‌های ارتشی است که معمولاً از ۸ تا ۱۲ نفر تشکیل شده‌است. هر گروه خود معمولاً از دو جوخه تشکیل می‌شود.

درجه گروهبان در نیروی زمینی برابر با درجه مهناوی در نیروی دریایی است.

پیش از دوره رضاشاه به گروهبان به طور کل «وکیل» و به گروهبان یکم «وکیل‌باشی» می‌گفتند.

استوار:

استوار درجه ایست در ارتش ایران میان گروهبان و ستوان.

درجه استوار دو مرحله دارد:

استوار دوم

استوار یکم

ستوان:

ستوان نام یکی از درجات نظامی است. در ارتش به کسی ستوان گفته می‌شود که فرمانده یک دسته باشد. دسته از یگان‌های ارتشی است که معمولاً ۳۰ تا ۴۰ نفر تشکیل شده است. در مرحله ستوانی نیز امکان ارتقاء وجود دارد و به این منظور درجات ستوان یکمی و ستوان دومی نیز داده می‌شود. ستوان نخستین درجه از درجه‌های افسری است.

واژه ستوان یا استوان در فارسی به معنی محکم و قابل اعتماد و موثق است. این واژه در پارسی‌میانه «اُستیگان» بوده است.

پیش از دوره رضاشاه به ستوان «نایب» می‌گفتند.

سروان:

سروان فرمانده یک گروهان ارتش است. گروهان یکی از یگان‌های ارتشی است که معمولاً از ۱۰۰ تا ۴۰۰ سرباز تشکیل شده است. درجه سروانی یکی از درجات ارتش است.سروان درجهٔ بالاتر از ستوان و پایینتر از سرگرد است.

در ایران پیش از دوره رضاشاه به سروان "سلطان" می‌گفتند.

سرگرد:

سرگرد از درجه‌های نظامی ایران است. سرگرد فرمانده یگ گردان است که ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ سرباز دارد. سرگرد درجهٔ بالاتر از سروان و پایینتر از سرهنگ دوم است.

پیش از دوره رضاشاه به سرگرد "یاور" می‌گفتند. معنای واژهٔ سرگرد "فرمانده گردان " است.؛ در پارسی گرد به معنای پهلوان و دلیر و جنگاور می باشد.

درجه برابر با سرگرد در نیروی دریایی درجه ناخدا سوم است.

سرهنگ:

سرهنگ درجه‌ای است در ارتش که بالاتر از سرهنگ دوم و پایین‌تر از سرتیپ می‌باشد.سرهنگ دوم درجه‌ای است بالاتر از سرگرد و پایین‌تر از سرهنگ.

سرهنگ رئیس یک هنگ است.هنگ یکی از یگان‌های ارتشی است. هر هنگ معمولاً از ۲٬۰۰۰ تا ۴٬۰۰۰ سرباز تشکیل شده‌است.معمولاًَ ۲ تا ۴ گردان با هم یک هنگ را تشکیل می دهند.

سرتیپ:

درجه‌ای در ارتش که بالاتر از سرتیپ دوم و پایین‌تر از سرلشکر است.سرتیپ فرمانده یک تیپ از لشکر در ارتش می باشد.معمولاًَ ۲ تا ۴ هنگ با هم یک تیپ تشکیل می‌دهند.

سرتیپ معادل درجه دریادار در نیروی دریایی است.

سرلشکر:

درجهٔ نظامی بالاتر از سرتیپ و پایین‌تر از سپهبد می‌باشد. معادل آن در نیروی هوایی به همین نام و در نیروی دریایی ایران دریابان است. نشان آن شامل نشان تیمساری (که در هر ارتشی متفاوت است) به علاوهٔ دو ستاره می‌باشد. این درجه بالاترین درجه‌ای است که در حال حاضر در ایران به یک نظامی اهدا می‌شود. بلندپایه‌ترین فرماندهان نظامی ایران در حال حاضر، همگی سرلشکر هستند.

سپهبد:

سپهبد نام یکی از درجات ارتشی است. سپهبد فرمانده یک سپاه از ارتش است. سپاه یکی از یگان‌های ارتشی است که معمولاً از بیش از ۳۰٬۰۰۰ سرباز یعنی سه لشکر، تشکیل شده است.

سپهبد معادل Lieutenant General (سه ستاره) در نیروهای نظامی آمریکا بوده و معادل دریاسالار در نیروی دریایی است.

ارتشبد:

ارتشبد بالاترین درجه در ارتش ایران و بسیاری از کشورهای جهان است. واژهٔ ارتشبد معمولاً در نیروی زمینی و هوایی به کار می‌رود و درجهٔ معادل آن در نیروی دریایی ایران دریابد است.

در قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران سپهبد و دریاسالار به‌عنوان بالاترین درجه‌های ارتش ذکر شده است و درجه‌های ارتشبد و دریابد حذف گردیده است.

شفاف: برای آشنایی علاقمندان با درجه های نظامی ارتش و اشکال آن، تصاویر آن را در زیر قرار می دهیم.

سرباز صفر

سرباز يکم

گروهبان سوم

گروهبان دوم

گروهبان يکم

استواردوم

استوار يکم

ستوان سوم

ستوان دوم

ستوان يکم

سروان

سرگرد

سرهنگ دوم

سرهنگ

سرتيپ دوم

سرتيپ

سرلشکر

سپهبد

ارتشبد

دوغ

دوغ در بطری پلاستیکی در ارمنستان. بر روی آن با حروف ارمنی و حروف سیریلیک «تان» نوشته شده است.

دوغ نام گونه‌ای نوشیدنی لبنی است.

دوغ نوشیدنی ایرانی است که برای تهیه ی آن باید ابتدا ماست ترش را با همزن خوب هم زد سپس مقداری آب و نمک به آن اضافه کرد. سپس یکی از مواد زیر را به آن اضافه کرد : ۱- نعنا ۲- عرق نعنا ۳- پونه. سپس خوب باید هم‌زده و در یک شیشه نوشابه یا هر ظرفی که بتوان درپوش آن را خوب سفت کرد قرار داد. سپس دوغ را در محلی تاریک به مدت ۸ ساعت گذاشته سپس آن را در یخچال گذاشته تا خوب خنک شود.

دوغ در بطری پلاستیکی در ارمنستان. بر روی آن با حروف ارمنی و حروف سیریلیک «تان» نوشته شده است.

ریشه‌شناسی

واژۀ دوغ صفت مفعولی است از فعل دوشیدن. (مقایسه کنید با: آمیغ / آمیختن). بنابر این از نظر لغوی دوغ یعنی «دوشیده‌شده».

روش تهيه دوغ گازدار

ل از همه بايد ماست مناسبي انتخاب كنيد. يعني ماستي كه يك دست و ترش باشد ( اگر ترش نيست ماست را در ظرف سر بسته و به مدت ? روز در يخچال نگهداري ميكنيم ) سپس ماست را آنقدر هم ميزنيم تا كاملا براق شود آنگاه دو برابر ماست موجود آب به آن اضافه ميكنيم و ميزان نمك هم به دلخواه خواهد بود.

حال براي گازدار شدن دوغ كافيست دو حبه قند به آن اضافه كنيم

سپس دوغ را به مدت 10 دقيقه در ظرف سربسته اي ( كاملا بسته و محكم ) خوب هم ميزنيم و بعد ظرف حاوي دوغ را در هواي آزاد به مدت يك هفته نگهداري ميكنيم.

اكنون دوغ ما به همراه چند تكه يخ آماده ميل كردن است.

هرگز بيش از حد از قند براي گازدار كردن دوغ استفاده نكنيد.

دوغ یا نوشابه؟!

▪ وقتی یک نوشابه میخورید، چه اتفاقی میافتد؟

ـ ۱۰ دقیقه بعد: ۱۰ قاشق چایخوری شکر وارد بدنتان میشود. میدانید چرا با وجود خوردن این حجم شکر دچار استفراغ نمیشوید؟ چون اسید فسفریک، طعم آن را کمی میگیرد و شیرینی اش را خنثی میکند.

ـ ۲۰ دقیقه بعد: قند خونتان بالا میرود و منجر به ترشح ناگهانی و یکجای انسولین میشود. کبدتان شروع میکند به تبدیل قند به چربی تا قند خون، بیشتر از این بالا نرود.

ـ ۴۰ دقیقه بعد: حالا دیگر جذب کافئین کامل شده؛ مردمکهایتان گشاد میشود، فشار خونتان بالا میرود و در پاسخ به این حالت، کبدتان قند را به داخل جریان خون رها میکند. گیرندههای آدنوزین مغز حالا بلوک میشوند تا از احساس خوابآلودگی جلوگیری کنند.

ـ ۴۵ دقیقه بعد: ترشح دوپامین افزایش پیدا میکند و مراکز خاصی در مغز، که حالت سرخوشی ایجاد میکنند، تحریک میشوند. این همان مکانیسمی است که در مصرف هروئین منجر به ایجاد سرخوشی میشود.

ـ بعد از ۶۰ دقیقه: اسید فسفریک موجود در نوشابه، داخل روده کوچک، به کلسیم، منیزیم و روی میچسبد. متابولیسم بدن افزایش پیدا میکند. میزان بالای قند خون و شیرینکنندههای مصنوعی، دفع هرچه بیشتر کلسیم را از طریق ادرار باعث میشوند.

ـ مدتی بعد: کافئین در نقش یک داروی مدر (ادرارآور) وارد عمل میشود. حالا دیگر کلسیم و منیزیم و رویی که قرار بود جذب بدن شود، بیش از پیش از طریق ادرار دفع میشود و به همراه آن مقادیر زیادی آب، سدیم و دیگر الکترولیتها نیز از دست میرود.

ـ مدتی بعدتر: کمکم آن غوغایی که در بدنتان ایجاد شده بود فروکش میکند و نوبت به افت قند میرسد. در این مرحله یا خیلی حساس و تحریکپذیر میشوید یا خیلی کرخت و بیحال. حالا دیگر تمام آن آبی را که از طریق نوشابه وارد بدن خود کرده بودید، دفع کردهاید؛ آبی که میشد به جای اسید و کافئین و شکر، حاوی مواد مفیدی برای بدنتان باشد. تا چند ساعت بعد اثر کافئین هم از بین میرود و شما هوس یک نوشابه دیگر میکنید.

▪ نوشابه خورترین ملت جهان

سرانه مصرف نوشابه های گازدار در ایران ۴۲ لیتر است. با مقایسه این آمار با آمار دیگر کشورهای جهان به این نتیجه وحشتناک می رسیم که ما در سرانه مصرف نوشابه های گازدار مقام اول را در جهان پیدا کردهایم. برای این که بیشتر وحشت کنید، بد نیست بدانید که:

۱) میانگین مصرف نوشابه های گازدار در دنیا برای هر فرد ۱۰ لیتر است.

۲) در بیست سال اخیر، مصرف نوشابه های گازدار در کشور، نزدیک به ۱۵درصد رشد داشته است.

۳) در طی این بیست سال، مصرف شیر و لبنیات، تنها حدود یک دهم درصد رشد کرده است.

۴) سرانه مصرف لبنیات در ایران کمتر از یک سوم استاندار جهانی است.

۵) طبق آمار، ۹۰ درصد کودکان ۲۴ ماهه تا ۱۲ ساله کشورمان، روزانه حداقل یک بار پفک و نوشابه مصرف کردهاند.

۶) ۲۵ درصد از کودکان ایرانی به نوعی با سوءتغذیه دست به گریبانند.

۷) یک سوم از مرگ ومیرهای کشور به علت بیماریهای قلبی عروقی است که یکی از عوامل اصلی بروز آن، تغذیه غلط است.

طرز تهیه دوغ با شیر خشک

براي تهيه دوغ( البته نه دوغي كه اب را به ماست اضافه ميكنيم و همان لحظه اماده است درواقع خودمون عمل مياريمش )با شير طبيعي :

شير را بعد از جوشاندن ميگذاريد دماش مثل موقعي بشه كه مايه ماست را ميخواهيد بزنيد( داغ ولي انگشت را نسوزونه )ولي گرمتر از ان و در ظرف مورد نظر ريخنه و بعد 2 قاشق مربا خوري ماست به ان افزوده و درش را بسته و 3 روز در جاي گرم گذاشته و سپس نمك و نعناع زده و در يخچال گذاشته و بعد هم نوش جان ميكنيد.

اگرجايي بزاريد كه افتاب هم بهش بخوره دوغتون گازدار ميشه.

و اما با شير خشك براي عزيزاني كه مثل من با شيرخشك ماست و دوغ ميزنند:

مثل روش بالاست فقط براي اندازه گيري شيرخشك بايد ظرفي كه ميخواهيد دوغ را بزنيد با ليوان اندازه گيري كنيد كه چند ليوان اب در اون جا ميگيرد و بعد به ازا هر ليوان 3 قاشق غذاخوري شيرخشك حساب كنيد

اب را كه گرم كرديد شيرخشك را افزوده و كاملا هم ميزنيد تا مخلوط شوندو سپس مثل روش بالا عمل ميكنيد .

نوشیدن دوغ پس از مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها

محققان انگلیسی گزارش دادند، نوشیدن دوغ حاوی باکتری "خوب" از ابتلای بیماران به اسهال ناشی از مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها کمک می‌کند.

به گزارش خبرگزاری رویترز از واشنگتن، محققان در "مجله پزشکی انگلستان" نوشتند، افرادی که بعداز مصرف آنتی‌بیوتیک، نوشیدنی تولید یک شرکت غذایی فرانسوی را که پایه آن "ماست" است نوشیده بودند، توانستند زودتر بیمارستان را ترک کنند.

آنها دریافتند، هیچ یک از بیمارانی که به آنها این نوشیدنی ماستی داده شده بود، به اسهال ناشی از "کلستریدیوم دیفیسیل"(‪difficile‪(Clostridiumمبتلا نشدند در حالی که در میان گروهی که یک نوشیدنی با ظاهر مشابه آن را مصرف کرده بودند، ‪۱۷درصد دچار این مشکل روده‌ای شدند.

این باکتری ویژه، اغلب در برابر آنتی‌بیوتیک مقاوم است و می‌تواند بیماران را به شدت بیمار کند.

پنج تا ‪۲۵درصد بیمارانی که با انواع آنتی‌بیوتیک درمان می‌شوند، به اسهال مبتلا می‌شوند که یکی از دلایل این موضوع آن است که این داروها برخی از باکتری‌ها را که به طور عادی در روده ساکن هستند، از بین می‌برند.

بسیاری از پزشکان به بیماران توصیه می‌کنند که برای جایگزینی برخی از این باکتری‌های مفید، ماست مصرف کنند و نوشیدنی‌هایی مصرف کنند که اکنون در بازار به فروش می‌رسند و ادعا می‌کنند که این کار را بهتر انجام می‌دهند.

بررسی نوشابه های قندی و مقایسه آن با فرآورده های لبنی مانند دوغ

خلاصه : ما به شما توصیه میکنیم به جای نوشیدنیهای گازدار و قندی مانند نوشابه از فرآورده های لبنی و سالم مانند دوغ که میتواند در سلامت بدن بسیار موثر باشد استفاده کنید

علت این را پیشنهاد را میتوانید در این مقاله مطالعه کنید

سابقه مصرف نوشیدنیها در دنیا به دوران باستان برمیگردد. در کشور ما نیز آثار کشف شده نشان میدهد از دوران ساسانی و حتی قبل از آن سازه هایی برای تولید نوشیدنیها وجود داشته است. بررسی شکل و ساختار این سازه ها و همچنین کشف برخی از دانه های گیاهی نشان داد که این سازه ها متعلق به تولید نوشیدنیها هستند. در ابتدا باستان شناسان تصور میکردند که این سازه ها احتمالا به تولید نوشیدنی برای دربار شاهان ساسانی اختصاص داشته است اما تعداد بیشتر سازه های کشف شده تولید انبوه نوشیدنی را در آن زمان نشان میدهد.

این سوابق تاریخی نشان میدهد که انسان از دیر باز به دنبال نوشیدنیهایی متنوع با طعمهای مختلف بغیر از آب بوده است هر چه از زمان گذشته به زمان حال می آییم شاهد تنوع زیاد نوشیدنیها هستیم چنان که با پیشرفت صنعت نیز این نوشیدنیها با بسته بندیهای مختلف بهداشتی با ماندگاری طولانی به بازار آمده و در دسترس مردم قرار گرفته است و با این تنوع حق انتخاب را برای مردم بالا میبرد.

اما میبینیم که متاسفانه در جامعه کنونی از بین تمام نوشیدنیهای تولید شده نوشابه های گازدار طرفداران فراوانی را به خود اختصاص داده است به طوری که آمارها نشان میدهد سرانه مصرف نوشابه های گازدار برای هر ایرانی 42 لیتر در سال است در حالی که استاندارد جهانی آن 11 الی 12 لیتر در سال میباشد. به نظر، عدم آگاهی افراد از مضرات این گونه نوشیدنیها علت مصرف بیش از حد آن میباشد البته گاهی افرادی هم که از مضرات آن آگاهی دارند طعم و رنگ این نوشابه ها را به مضرات آن ترجیح میدهند و این نشان میدهد که تغییر شیوه این تغذیه کار بسیار مشکلی است و باید تمام رسانه ها و سازمانهای مرتبط با همکاری یکدیگر تلاش خود را در جهت تغییر این شیوه غذایی بیشتر کنند. اما گاهی شاهدیم که چنان تبلیغاتی از این گونه مواد غذایی میشود که افرادی را هم که از مضرات این نوع نوشابه های گازدار آگاه هستند دچار سردرگمی میکند و فرد مردد در مصرف کردن یا نکردن آن میشود. از جمله مضراتی که این نوع نوشیدنیها دارند میتوان به نکات زیر اشاره کرد :

پوسیدگی دندانها :

از آنجا که این نوشابه ها حاوی مقادیر زیادی شکر و اسید هستند برای سلامت دندانها بسیار مضر بوده و باعث پوسیدگی دندانها میشوند. پوسیدگی دندان هنگامی اتفاق می افتد که دندانها در معرض اسید قرار میگیرند و این وضعیت در دو حالت بوجود می آید، اولا قند و شکر موجود غذای ما موجب فعالیت باکتریهای موجود در دهان میشوند. ثانیا پوست به دلیل تاثیر مستقیم اسید موجود در غذاهای مصرفی است که در این حالت اسید، مینای دندان را در خود حل میکند.

سنگ کلیه :

فسفات نوشابه های گازدار با کلسیم موجود در بدن ترکیب شده و رسوب حاصل در کلیه ها ایجاد سنگ میکند.

پوکی استخوان :

اسید فسفریک موجود در نوشابه های گازدار موجب کاهش جذب کلسیم در بدن و در نتیجه به هم خوردن نظم خواب میگردد.

اختلال در خواب :

کافئین موجود در نوشابه های گازدار موجب بروز اضطراب، افزایش فشار خون و برهم خوردن نظم خواب میشود.

تشدید بیش فعالی در کودکان :

قند وکافئین موجود در نوشابه های گازدار از عوامل تشدید بیش فعالی در کودکان است. نوشابه های گازدار علاوه بر موارد گفته شده مواد قندی بالای آن موجب چاقی و گاز کربنبک آن میتواند موجب اختلال در هضم غذا شود.

با این تفاسیر توصیه میشود که افراد هر چه بیشتر به سمت نوشیدنیهای مفید بروند و آنها را جایگزین نوشیدنیهای مضر کنند.

یکی از این نوشیدنیهای مفید که علاوه بر این غذا هم محسوب میشود، دوغ است.

مصرف دوغ به دلیل دارا بودن کلسیم و ویتامین پوسیدگی دندانها را کاهش میدهد. همچنین به دلیل دارا بودن باکتریهای مفید از جمله استرپتوکوکوس ترموفیلوس و لاکتوباسیلوس بولگا ریکوس بر حفظ سلامت گوارش موثر بوده و سبب عدم رشد میکرو ارگانیسم های مضر میشود.

مصرف دوغ به عنوان یک نوشابه لبنی یک چهارم نیاز روزانه بدن به کلسیم را تامین میکند.

دوغ بهتر است بدون گاز و کم نمک استفاده شود چرا که دوغ پر نمک میزان ابتلا به بیماریهای قلبی، عروقی و نیز فشار خون را افزایش میدهد.

دوغ ضمنا باید درون یخچال نگهداری شود که البته مدت زمان سلامت آن با توجه به نوع دوغ بسته بندی و فرآیند انجام شده بر روی آن متفاوت است، از نظر ظاهری دوغ باید پس از بهم زدن به رنگ سفید یا شیری بوده و طعم یا بوی نامطبوع نداشته باشد.

دوغ شور را با ادویه جات از جمله فلفل مخلوط می نمودند. برای تهیه نوع شیرین، گلاب، انبه یا لیمو را با دوغ مخلوط می کردند. امروزه در برخی کشورها از جمله ایران و ترکیه از این نوشیدنی استفاده می شود.

دوغ را از مخلوط کردن ماست با آب و نمک و دیگر مواد افزودنی از جمله اسانس نعنا تهیه می کنند. از سال 2002م، استفاده از دوغ های شیرین که به لاسی شیرین شباهت داشت در ایالات متحده آمریکا مرسوم شد. مردم آمریکا به این فراوده لبنی، نوشیدنی ماست می گویند.

آيين كار نگهداري انگور در سردخانه

مقدمه

هدف

دامنه كاربرد

اصول روش نگهداري انگور

وسايل و مواد لازم

برداشت ـ درجه‏بندي و بسته‏بندي

طرز عمل در سردخانه

جلوگيري از فعاليت قارچ‏ها

پيشگفتار

آيين كار نگهداري انگور در سردخانه كه به وسيله فني نگهداري ميوه و سبزي در سردخاانه تهيه و تدوين شده و در شصت و ششمين كميته ملي استاندارد فرآورده‏هاي كشاورزي و غذايي مورخ 66/10/13 مورد تاييد قرار گرفته , اينك به استناد ماده يك قانون مواد الحاقي به قانون تأسيس مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب آذرماه 1349 به عنوان استاندارد رسمي ايران منتشر مي‏گردد .

براي حفظ همگامي و همآهنگي با پيشرفت‏هاي ملي و جهاني در زمينه صنايع و علوم , استانداردهاي ايران در مواقع لزوم مورد تجديدنظر قرار خواهند گرفت و هرگونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل اين استانداردها برسد در هنگام تجديدنظر در كميسيون فني مربوط مورد توجه واقع خواهد شد .

بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديدنظر آنها استفاده نمود .

در تهيه و تدوين اين استاندارد سعي شده است كه ضمن توجه به شرايط موجود و نيازهاي جامعه حتي‏المقدور بين اين استاندارد و استاندارد كشورهاي صنعتي و پيشرفته همآهنگي ايجاد شود .

لذا با بررسي امكانات و مهارت‏هاي موجود و اجراي آزمايش‏هاي لازم اين استاندارد با استفاده از منابع زير تهيه گرديده است :

1 ـ آمار نامه كشاورزي سال 64 از انتشارات وزارت كشاورزي

2 ـ نتايج حاصله از آزمايشات بررسي ويژگي‏هاي كيفي و انباري ارقام انگور ايران ـ داريوش شرافتيان ـ مؤسسه اصلاح و تهيه نهال و بذر از سال 1358 لغايت 1363

3 ـ مسائل پس از برداشت انگور چكيده بررسيهاي انجام شده بر روي ويژگي‏هاي كيفي و انباري و روش‏هاي افزايش عمر انباري اين محصول ـ داريوش شرافتيان ـ مؤسسه اصلاح و تهيه نهال و بذر سال .1364

4 ـ استاندارد نگهداري ميوه و سبزي در سردخانه شماره 830 ايران .

5- 5- Table grapes – guide to cold storage (ISO 2168 – 1974)

6- 6- Guide for cold storage of table grapes (IS: 9303 – 1979)

7- 7- The cold storage of vinifera table grapes by A.Lloydryall and John M. Harvey united states department of agriculture Washington D.C June 1967

8- 8- General viticulture
by A. J. Winkler – James A. Cook
W. M. Kliewer Lloyd, A. Lider
university of California press 1974

9- 9- Recommended conditions for cold storage of perishable published by international institute refrigeration 1979

آيين كار نگهداري انگور در سردخانه

0 ـ مقدمه

انگور يكي از ميوه‏هايي است كه بشر آن را از ديرباز شناخته و در طول قرون به روش‏هاي مختلف از آن بهره‏گيري نموده است . درخت انگور كه در ايران آن را تاك , رز يا مو نيز مي‏نامند از نظر گياه‏شناسي داراي 60 گونه است كه مهم‏ترين آنها گونه Vitis vinifera از جنس Vitis و از خانواده Vitaceae مي‏باشد . ارقام تاك قابليت تطابق با اكثر اقليم‏هاي آب و هوايي را داشته و به همين لحاظ كاشت آن در مناطق مختلف جهان متداول گشته است . در ايران حدود 400 رقم تاك وجود دارد كه تقريبأ 50 رقم آن در سطح تجاري در مساحتي برابر 160 هزار هكتار اعم از آبي و ديمي مورد كشت و بهره‏برداري است . استفاده از " مو " محدود به ميوه رسيده آن يعني انگور نبوده بلكه برگ و ميوه نارس آن هم ( غوره , آب غوره و غوره خشك ) مصرف غذايي دارد . خود انگور نيز فقط به شكل تازه آن به مصرف نمي‏رسد , بلكه عصاره آن به صورت آب انگور يا شيره و خشك شده آن به صورت كشمش و محصولات تخميري آن به صورت خمر , الكل و سركه مصارف طبي و غذايي دارند . بعضي از ارقام انگور داراي خصوصيات ژنتيكي از قبيل ضخامت پوست حبه و استحكام پيوند دم به خوشه در اكثر موارد درشتي حبه و غيره هستند كه موجب مي‏شود در مقايسه با ساير ارقام در شرايط مساوي مدت بيشتري تازه بمانند . اين ارقام در مناطقي كه داراي تابستان ملايم و طولاني هستند , قابلت نگهداري بهتري دارند و اگر در زيرزمين خانه كه داراي رطوبت بيشتري و حرارت و نور كمتري است نگاه‏داري شوند , ممكن است دو يا سه ماه با تبعيت متوسط تازه بمانند . معمولا در روش سنتي خوشه‏ها را از سقف زيرزمين مي‏آويزند تا هوا به تمام حبه‏ها برسد و فعاليت قارچ‏ها , ( كپك‏ها و مخمرها ) را كه باعث سياه شدن , گنديدن و تخمير حبه‏ها مي‏شوند كاهش دهد . در بعضي از كشورها خوشه‏هاي انگور را در داخل ظروف متخلخل چوبي , مقوايي يا پلاستيكي گذاشته , و بين حبه‏ها و خوشه‏ها را با چوب پنبه خرد شده يا خاك اره حاوي متابي سولفيت پتاسيم كه مولد گاز So₂ است پر مي‏كنند و ظروف را در زيرزمين يا سردخانه قرار مي‏دهند . با شناخت هرچه بيشتر ويژگي‏هاي ارقام انگور قابل نگاه‏داري توليد شده در كشور و با استفاده از تكنولوژي جديد به منظور كنترل درجه حرارت و رطوبت نسبي و جلوگيري از نشو و نماي ميكرو ارگانيسم‏ها مي‏توان عمر تازه ماندن ارقام مناسب انگور را تا حدود شش ماه حتي بيشتر نيز افزايش داده و در خارج از فصل آن را به بازار مصرف عرضه نمود . از آنجا كه طي ده سال گذشته به دليل استقبال مصرف كنندگان انگور تازه در خارج از فصل مقدار نگاه‏داري اين ميوه مفيد و مقوي در سردخانه‏هاي ايران به ده‏ها برابر افزايش يافته است و درصورتي كه اين روند كماكان ادامه يابد توسعه صدور آن به كشورهاي مجاور نيز محتمل خواهد بود . ضرورت آشنا كردن علاقمندان و دست‏اندركاران ذيربط به تكنيك نگهداري انگور در سردخانه با استفاده از تجربيات حاصله در ايران و ساير كشورها احساس و به تدوين اين آيين كار اقدام شد .

1 ـ هدف

هدف از تدوين اين آيين كار ارائه اصول نگاه‏داشتن انگور در سردخانه است كه رعايت آنها در مرحله برداشت¹ و در طول مدت نگهداري و هنگام خروج انگور از سردخانه موجب حفظ هر چه بيشتر تازگي و ويژگي‏هاي خاص رقم انگور مورد عمل خواهد شد .

2 ـ دامنه كاربرد

اين آيين كار در مورد ارقامي از انگور كه در داخل كشور توليد شده و داراي قابليت نگهداري خوب يا متوسط هستند قابل اجرا است .

2 ـ 1 ـ ارقامي كه داراي قابليت نگهداري خوب هستند و مي‏توان آنها را تا شش ماه تازه نگهداشت به شرح جدول شماره (1) مي‏باشد .

1) رقم ديوانه در بجنورد به " بدرانلو " موسوم است و احتمال دارد كه ارقام ديگر نيز در مناطق مختلف داراي اسامي متفاوتي باشند .

2 ـ 2 ـ ارقامي كه داراي قابليت نگهداري متوسط هستند و مي‏توان آنها را تا سه ماه تازه نگهداشت به شرح جدول شماره 2 مي‏باشند .

يادآوري ـ ارقام مندرج در جداول 1 و 2 ارقام شناخته شده‏اي هستند كه روي آنها كارهاي عملي انجام گرفته است ولي ممكن است ارقام ديگري نيز در مناطق انگور خيز كشور باشند كه هنوز مورد مطالعه قرار نگرفته‏اند .

3 ـ اصول روش نگهداري انگور

نگهداري انگور در سردخانه ² به صورت تازه بر اصول زير متكي است :

3 ـ 1 ـ نگهداري در حرارت ³ كم به منظور :

3 ـ 1 ـ 1 ـ به كند كردن تغييرات فيزيولوژيك حبه‏ها

3 ـ 1 ـ 2 ـ جلوگيري از تبخير شديد و خشك شدن خوشه و حبه‏ها

3 ـ 2 ـ نگهداري در رطوبت نسبي⁴ بالا به منظور جلوگيري از تبخير شديد و حفظ طراوت خوشه و حبه‏ها .

3 ـ 3 ـ استفاده از مواد شيميايي ( نظير So₂ ) به منظور جلوگيري از فعاليت قارچ‏هايي كه به نحوي موجب فساد مي‏شوند .

4 ـ وسايل و مواد لازم

4 ـ 1 ـ قيچي باغباني تميز براي چيدن خوشه‏ها و احيانأ تنك كردن آنها .

4 ـ 2 ـ ظروف⁵ مناسب براي قرار دادن خوشه‏هاي چيده و احيانأ " تنگ شده " در آنها به منظور نگاه‏داري در سردخانه .

يادآوري ـ ظروف مندرج در بند فوق ممكن است چوبي , پلاستيكي محكم , پلاستيكي نرم و يا مقوايي باشند كه بر حسب روش فوميگاسيون⁶ مورد نظر انواع متخلخل يا غير آن مورد استفاده قرار مي‏گيرد و ممكن است بسته‏هاي مقوايي يا پلاستيكي نرم را درون جعبه‏هاي چوبي يا پلاستيكي سخت قرار داد .

4 ـ 3 ـ وسيله حمل و نقل مناسب براي حمل ظروف حاوي انگور به سردخانه كه بر حسب حجم كار و طول راه مي‏توان از كاميون , وانت , تريلر , گاري , فرقان و نظاير آن استفاده كرد . ⁷

4 ـ 4 ـ گوگرد يا كپسول‏هاي حاوي دود گوگرد و يا مواد شيميايي كه مولد دود گوگرد هستند نظير متابي سولفيت پتاسيم و يا بسته‏هاي پلاستيكي حاوي محلول ماده اخير بر حسب چگونگي فوميگاسيون مورد نظر .

5 ـ برداشت ـ درجه‏بندي و بسته‏بندي

5 ـ 1 ـ برداشت انگور

براي برداشت انگور بايد ابتدا خوشه‏هايي را كه داراي حبه‏هاي رسيده , سالم و يكسان هستند وسيله قيچي باغباني از ساقه درخت قطع نمود پس از قطع خوشه آن را از تمام جهات معاينه كرد و حتي‏المقدور فقط خوشه‏هاي سالم را براي نگهداري انتخاب نمود . و درصورتي‏كه تراكم حبه‏ها روي بعضي از خوشه‏ها زياد باشد و به دلايلي بخواهند اين قبيل خوشه‏ها را نيز نگهداري نمايند بايد ابتدا آن را به نحوي تنك كرد , كه از يك طرف هوا بتواند به راحتي به تمام حبه‏هاي باقي‏مانده روي خوشه برسد و از طرف ديگر خوشه‏ها لخت و بد منظره نشود . همچنين درصورتي كه خوشه داراي حبه‏هاي نارس , لهيده , گنديده , تركيده و يا خشك باشد بايد آنها را با دقت و به طوري‏كه به ساير حبه‏ها صدمه نخورد , قطع و حذف نمود .

يادآوري ـ عمل برداشت نبايد در هواي باراني يا هنگامي كه شبنم روي خوشه و حبه‏ها است انجام پذيرد و با توجه به اين كه انگور پس از برداشت پيشرفتي در جهت رسيدن بيشتر نخواهد داشت و از طرفي تأخير در برداشت به موقع موجب كوتاه شدن عمر آن در سردخانه مي‏شود . بهتر است برداشت , بلافاصله پس از رسيدن كامل بيش از نيمي از حبه‏هاي خوشه انجام پذيرد . رسيدن ارقام مختلف انگور همزمان صورت نمي‏گيرد و براي تشخيص رسيدگي حبه‏ها مي‏توان به يكي از طرق زير اقدام نمود .

الف ـ با ملاحظه رنگ , و مزه خاص هر رقم نسبت به رسيده بودن آن اطمينان حاصل كرد .

ب ـ با اندازه‏گيري ضريب انكسار " عصاره حاصل از فشردن انگور , رسيده بودن آن را مورد تاييد قرار داد . اين ضريب براي ارقام مختلف متفاوت است و دامنه نوسان آن بين 13 تا 20 مي‏باشد . با اندازه‏گيري ضريب انكسار عصاره يك رقم در مراحل مختلف رسيدن , مي‏توان عدد معرف رسيدگي آن رقم را مشخص نمود .

پ ـ با اندازه‏گيري نسبت قند به اسيد موجود در عصاره انگور , رسيده بودن آن را مورد تشخيص قرار داد . ⁸ براي اين منظور بايد قند موجود در عصاره انگور را بر حسب گرم گلوكز در ليتر و اسيد آن را بر حسب گرم اسيد تارتاريك خشك در ليتر اندازه گرفته و نسبت مورد نظر را به شرح زير بدست آورد .

6 ـ 2 ـ سرد كردن قبل از حمل :

درصورتي كه انتقال انگور به سردخانه در همان روز برداشت ميسر نباشد ولي امكان خنك كردن و خنك نگهداشتن آن در محل برداشت موجود باشد بايد از اين امكانات براي سرد كردن انگور قبل از انتقال به سردخانه استفاده نمود .

6 ـ 2 ـ 1 ـ درصورتي كه حمل فوري انگور به سردخانه ميسر نبوده و تسهيلاتي هم براي سرد كردن آن در اختيار نباشد بايد ظروف حاوي انگور را در زيرزمين يا محل مسقف و يا زير سايبان نگهداري و در اسرع وقت حداكثر ظرف 24 ساعت نسبت به انتقال آن به سردخانه اقدام نمود .

يادآوري 1 ـ استفاده از وسائط نقليه مجهز به تجهيزات سرد كننده براي انتقال انگور به سردخانه به خصوص اگر فاصله سرد خانه تا مبداء حمل زياد باشد , مرجح خواهد بود .

يادآوري 2 ـ در مواردي كه معابر منتهي به سردخانه ناهموار باشد بايد به راننده وسيله نقليه سفارش شود طوري وسيله نقليه را براند كه موجب ايجاد لرزش‏ها و حركات شديدي كه سبب خسارت به انگور مي‏شود نگردد .

7 ـ طرز عمل در سردخانه

7 ـ 1 ـ سرد كردن اوليه

به محض رسيدن انگور به سردخانه و قبل از چيدن ظروف آن در محل اصلي نگهداري بايد حرارت آن را به فوريت پايين آورد . اين عمل با قرار دادن ظروف حاوي انگور در سالن پيش سرد كردن و تقليل دماي آن تا حدود 4 درجه سلسيوس در مدت 6 تا 24 ساعت بسته به دماي اوليه انگور با گردش هواي سرد انجام مي‏پذيرد . براي سرعت عمل بيشتر بايد ظروف را كنار هم يا روي هم طوري چيد كه هواي سرد در حين گردش به راحتي به تمام انگورها برسد .

7 ـ 2 ـ چيدن ظروف در محل اصلي

پس از پايين آمدن دماي انگور , ظروف حاوي آن را به محل اصلي نگهداري در سردخانه منتقل نموده و صرف‏نظر از نوع تسهيلاتي كه براي چيدن ظروف در آن محل موجود باشد , بايد ظروف را طوري در كنار هم يا روي هم قرار داد كه هواي سردخانه در حين گردش به راحتي به تمام ظروف و محتواي آن برسد .

7 ـ 3 ـ دما

اگرچه ممكن است مناسب‏ترين دما براي نگهداري انگور در سردخانه در مورد ارقام مختلف آن كمي با هم تفاوت داشته باشد ولي تا آنجا كه تجربه نشان داده است بهترين دماي نگهداري انگورهايي كه در هواي آزاد پرورش يافته‏اند بين صفر تا 1/5 ـ درجه سلسيوس و انگورهايي كه در گلخانه پرورش يافته‏اند بين صفر تا به علاوه 1+ درجه سلسيوس مي‏باشد . نكته مهم در اين مورد حفظ دماهاي فوق‏الذكر به طور ثابت و يكنواخت در تمام طول مدت نگهداري است .

7 ـ 4 ـ رطوبت نسبي

رطوبت نسبي هواي سرد خانه بايد بين 90 تا 95 درصد در تمام طول مدت نگهداري حفظ شود . درصورتي كه رطوبت نسبي از 90 درصد كمتر شود چوب خوشه و دم حبه خشك شده و سپس پلاسيدگي و خشك شدن حبه‏هاي انگور را به دنبال خواهد داشت .

7 ـ 5 ـ گردش هوا

گردش هوا در سردخانه بايد به گونه‏اي باشد كه حرارت و رطوبت در تمام نقاط و زواياي محل نگهداري انگورها يكسان باشد . حجم مطلوب گردش هوا براي هر تن انگور حداقل 14 متر مكعب در دقيقه باشد . همچنين بايد امكان تعويض و تجديد هواي داخل سردخانه فراهم باشد و با وارد كردن هواي خارج بتوان گهگاه آن را تازه نمود .

7 ـ 6 ـ بررسي وضع انگورها در طول مدت نگهداري

هر سه يا چهار روز يك بار بايد نمونه انگورهاي موجود در سردخانه را به طور تصادفي از جعبه‏هايي كه در نقاط مختلف سردخانه قرار دارند مورد معاينه و بررسي قرار داد و در صورت مشاهده هرگونه پديده نامطلوب از قبيل : سياه شدن , تخمير حبه‏ها , خشك شدن و يا تغيير رنگ دم و ساقه , با كنترل و تنظيم دما و درصد رطوبت و استفاده از فوميگاسيون از توسعه آن جلوگيري نمود .

7 ـ 7 ـ تميز كردن انگور قبل از عرضه

قبل از عرضه انگور نگهداري شده در سردخانه به بازار مصرف بايد خوشه‏ها را معاينه و حبه‏هاي پوسيده , تركيده و يا خشك شده را از آن جدا نمود و هنگام بيرون بردن انگور از سردخانه ممكن است رطوبت هوا روي حبه‏ها متراكم شده و به صورت شبنم آن را خيس نمايد در چنين حالتي بايد تا خشك شدن انگورها از هرگونه دستكاري و جابه‏جايي آن خودداري نموده و در صورت امكان با وسايل مقتضي ( از قبيل استفاده از پنكه و نظاير آن ) خشك شدن آن را قبل از جابه‏جايي تسريع نمود .

همچنين مي‏توان امكان وقوع يا عدم وقوع شبنم را با استفاده از نمودار پيوست شماره 1 و دستورالعمل آن پيش‏بيني نمود و درصورتي كه خطر بروز شبنم وجود داشته باشد از جابه‏جايي انگور خودداري كرد .

8 ـ جلوگيري از فعاليت قارچ‏ها

معمولا روي حبه‏هاي انگور قارچ‏هايي وجود دارند كه بعضي از آنها مي‏توانند در طول مدت نگهداري باعث گنديدگي , ترشيدگي و سياه شدن حبه‏ها شوند . تعداد اين قارچ‏ها زياد است ولي عمده‏ترين آنها عبارتند از :

1- 1- Botrytis cinerea pers

2- 2- Cladosporium herbarum

3- 3- Alternaris SPP

4- 4- Stemphylium SPP

براي جلوگيري از خسارت قارچ‏هاي مضره معمولا از مواد شيميايي قارچكش استفاده مي‏شود . متداول‏ترين قارچكشي كه در حال حاضر در طول مدت نگهداري در سردخانه مورد استفاده قرار گيرد . دود گوگرد يا گاز SO₂ مي‏باشد . اين گاز علاوه بر متوقف كردن فعاليت قارچ‏ها خاصيت رنگ بري نيز دارد و چون دز اضافي آن موجب تغيير رنگ و طعم انگور مي‏شود در نحوه به كار بردن آن بايد دقت كافي مبذول گردد . گاز SO₂ را به چند طريق مي‏توان به دست آورد و مورد استفاده قرار داد :

ـ از طريق سوزاندن گوگرد

ـ از طريق كپسول‏هاي حاوي SO₂ متراكم شده

ـ از طريق بعضي تركيبات شيميايي كه در مجاورت رطوبت به تدريج محتواي SO₂ خود را آزاد مي‏كنند ( نظير متابي سولفيت پتاسيم )

فوميگاسيون انگور با گاز SO₂ مي‏تواند با دز بالا و مدت كوتاه به صورت مكرر يا با دز پايين به صورت مستمر در تمام طول مدت نگهداري انجام پذيرد .

8 ـ 1 ـ اولين فوميگاسيون كوتاه مدت :

به محض رسيدن انگور به سردخانه و قرار دادن آن در سالن پيش سرد كن يا سالن اصلي ( درصورتي‏كه از سالن پيش سرد كن استفاده نشود ) بايد آن را با يكي از دود زير با گاز SO₂ مورد فوميگاسيون قرار داد .

ـ به نسبت يك درصد حجم سالن خالي به مدت بيست دقيقه .

ـ به نسبت يك چهارم درصد حجم سالن خالي به مدت سي دقيقه .

پس از خاتمه مدت فوميگاسيون بايد با وارد كردن هواي تازه گاز SO₂ را از سالن مورد عمل خارج نمود .

8 ـ 2 ـ فوميگاسيون‏هاي كوتاه مدت بعدي :

بعد از فوميگاسيون اوليه بايد هر 10 الي 15 روز يك‏بار سالن‏هاي محل نگهداري انگور را مجددا و مكررا به مدت بيست دقيقه در معرض گاز SO₂ به نسبت يك چهارم درصد حجم سالن خالي قرار داده و سپس طبق قسمت اخير بند 8 ـ 1 گاز را خارج كرد يا هواي حاوي گاز را از ميان ذرات ريز آب در حال اسپري شدن عبور داد تا گاز آن در آب حل شده و از هوا خارج گردد .

8 ـ 3 ـ محاسبه دز

ابتدا بايد حجم سالن نگهداري انگور را بر حسب مترمكعب حساب كرده , سپس به ازاي هر مترمكعب آن 28/6 گرم ( تقريبأ 30 گرم ) براي نسبت يك درصد يا 7/15 گرم ( تقريبأ 7/5 گرم ) براي نسبت يك چهارم درصد محاسبه و معادل آن گاز SO₂ از كپسول خارج و در سالن رها كرد . درصورتي‏كه گاز مورد نياز از طريق سوزاندن گوگرد تأمين مي‏شود , عدد حاصله را در هر مورد بايد بر دو تقسيم نمود تا مقدار گوگردي كه بايد سوزانده شود , به دست آيد .

براي مثال : اگر طول سالن 8 و عرض آن 5 و ارتفاع آن 3 متر باشد , خواهيم داشت :

حجم سالن بر حسب متر مكعب 120 = 3 * 5 * 8

وزن گاز مورد نياز براساس يك درصد 3600 يا 3422 = 28/6 * 120

بر حسب گرم

وزن گاز مورد نياز بر اساس درصد 900 يا 120 ×7/15 = 855/5

بر حسب گرم

وزن گوگرد مورد نياز بر اساس يك درصد 1800 يا 3422 ÷ 2 = 1711

بر حسب گرم

وزن گوگرد مورد نياز بر اساس درصد 855/5 ÷ 2 = 427/75

بر حسب گرم

يادآوري ـ بايد توجه داشت كه فوميگاسيون به طريق فوق داراي معايب و مشكلاتي به شرح زير مي‏باشد :

الف ـ اختلاط كامل و يكنواخت گاز در تمام فضاي سالن نگهداري در مدت 20 و 30 دقيقه به سهولت امكان‏پذير نيست و در نتيجه انگورهايي كه دز بيشتري دريافت مي‏كنند دچار تغيير رنگ يا طعم و يا هر دو مي‏شوند .

ب ـ لزوم خارج كردن گاز So₂ بعد از هر فوميگاسيون از طريق وارد كردن هواي تازه سبب به هم خوردن دما و درصد رطوبت نسبي هواي سالن نگهداري شده و مدتي طول مي‏كشد تا اين دو عامل مجددا به ميزان اوليه خود برسند و اين نوسانات در نگهداري انگور اثر منفي دارد .

ج ـ زنگ زدن و خورده شدن سطوح فلزي⁹

8 ـ 4 ـ فوميگاسيون مستمر در تمام طول مدت نگهداري انگور :

براي اجتناب از معايب و مشكلات فوق از فوميگاسيون مستمر استفاده مي‏شود . در اين نوع فوميگاسيون از تركيبات شيميايي كه داراي SO₂ بوده و آن را تحت شرايطي از دست مي‏دهند مي‏توان بهره گرفت از ميان تركيبات مختلف مولد گاز , SO₂ متابي سولفيت پتاسيم با فرمول شيميايي K₂S₂O₅ مناسب‏ترين آنها شناخته شده است . اين ماده در مجاورت رطوبت تجزيه شده و گاز SO₂ از آن خارج مي‏شود . از اين خاصيت به روش‏هاي مختلف مي‏توان براي فوميگاسيون طويل المدت استفاده كرد . نكته مهمي كه رعايت آن براي سالم نگهداشتن انگور در فوميگاسيون مستمر ضروري است اين است كه دزهاي كمتر از PPM80 ممكن است قادر به كنترل كامل تمام قارچ‏ها نباشد و دزهاي بيشتر از PPM300 نيز در طول مدت سبب تغيير رنگ و طعم انگور شده و لذا نحوه استفاده از متابي سولفيت پتاسيم و مقدار مصرف آن بايد طوري باشد كه غلظت يا تراكم گاز در ظروف حاوي انگور بين دو عدد فوق بوده و از PPM80 كمتر و از PPM300 بيشتر نشود . براي استفاده از متابي سولفيت پتاسيم بهتر است انگور در ظروفي كه تقريبأ بسته و داراي تخلخل كمي باشند نگهداري شود زيرا در غير اين صورت قسمت قابل توجهي از گاز حاصله از تجزيه اين تركيب در نتيجه گردش هوا در سالن سردخانه از ظروف انگور خارج شده و تراكم آن را در داخل ظروف پايين مي‏آورد . ذيلا روش‏هاي استفاده از متابي سولفيت پتاسيم بيان مي‏گردد .

8 ـ 4 ـ 1 ـ مقدار معلوم انگور را در كيسه پلاستيكي يا ظروف غير متخلخل مناسب ديگري قرار داده و روي آن را با مقداري پوشال پوشانده , سپس به ازاي هر كيلوگرم انگور موجود در ظرف 4 ميلي‏ليتر محلول 40 درصد متابي سولفيت پتاسيم روي پوشال بپاشيد و روي آن را بپوشانيد .

8 ـ 4 ـ 2 ـ مقدار معيني متابي سولفيت پتاسيم را با حجم مشخصي از خاك اره يا چوب پنبه خرد شده كاملا و به طور يكنواخت مخلوط كرده و از اين مخلوط به اندازه‏اي در لابه‏لاي خوشه‏هاي انگور موجود در كيسه‏هاي پلاستيكي يا هر ظرف مناسب ديگر بريزيد كه حاوي 1/4 گرم متابي سولفيت پتاسيم به ازاي هر يك كيلوگرم انگور موجود در ظرف باشد . مثلا اگر صد گرم متابي سولفيت با نهصد گرم خاك اره مخلوط شده باشد , هر ده گرم مخلوط حاوي يك گرم متابي سولفيت خواهد بود و اگر در هر يك از ظرف‏هاي حاوي انگور پنج كيلوگرم انگور قرار داده شده باشد بايد 70 گرم از مخلوط در هر ظرف ريخت تا به هر كيلوگرم انگور 1/4 گرم متابي سولفيت رسيده باشد و به اين ترتيب يك كيلوگرم مخلوط فوق‏الذكر براي 70 كيلوگرم انگور يا 14 ظرف پنج كيلوگرمي كفايت خواهد نمود .

يادآوري ـ در دو روش فوق ( بندهاي 8 ـ 4 ـ 1 و 8 ـ 4 ـ 2) خروج گاز SO₂ در بدو امر سريع بوده و به تدريج از آن كاسته مي‏شود و پس از چند هفته پايان مي‏پذيرد . به اين لحاظ دو روش فوق براي نگهداري كوتاه مدت يا ميان مدت انگور مناسب است و بعضي اوقات تراكم زياد اوليه SO₂ ممكن است در رنگ و طعم انگور اثر بگذارد . مي‏توان متابي سولفيت پتاسيم را در كاغذهاي متخلخلي پيچيد و به مقدار محدودي تراوش آن را كم و مدت خروج گاز را طولاني كرد .

8 ـ 4 ـ 3 ـ براي كنترل بيشتر تراكم گاز و تطويل مدت خروج آن در ظروف انگور , محلول متابي سولفيت پتاسيم را در " ظروف كوچك پلي اتيلني (Sachet) ريخته و در آن را مسدود و مهر كرده و به تعداد لازم در ظروف پلاستيكي حاوي انگور قرار مي‏دهند . با توجه به خاصيت پلي‏اتيلن گاز SO₂ به تدريج از جدار آن به خارج نفوذ كرده و در فضاي داخل ظروف انگور پراكنده مي‏شود . مقدار خروج گاز را مي‏توان با تغيير هر يك از سه عامل زير :

الف ـ غلظت محلول متابي سولفيت پتاسيم .

ب ـ ضخامت جداره ظرف پلي‏اتيلني

ج ـ سطح خارجي ظرف پلي‏اتيلني

به تنهايي يا تواءمأ به طور دلخواه تنظيم نمود . با اندازه‏گيري مقدار گازي كه از داخل ظروف حاوي انگور به خارج نشت مي‏كند و مقدار گازي كه از " ظروف كوچك پلي اتيلني " داخل ظروف حاوي انگور مي‏شود , مي‏توان غلظت گاز را در طول مدت نگهداري بين 80 تا 300 قسمت در ميليون حفظ كرد .

8 ـ 4 ـ 4 ـ طريقه ديگر كنترل غلظت گاز , استفاده از دو نوع كاغذ است كه يكي آغشته به متابي سولفيت پتاسيم و ديگري حاوي اين ماده در سوراخ‏هايي است كه در آن تعبيه شده است . هر دو كاغذ را همزمان در ظرف حاوي انگور مي‏گذارند . كاغذ اول محتواي گاز خود را به سرعت از دست داده و غلظت آن را در داخل ظرف به حد مطلوب مي‏رساند . كاغذ دوم به تدريج گاز لازم را در طول مدت نگاه‏داري از دست داده و غلظت آن را در داخل ظرف حاوي انگور حفظ مي‏كند در اين روش بعضي اوقات تراكم اضافي اوليه گاز ممكن است در رنگ و طعم انگور اثر نامطلوب بگذارد .

پيوست شماره 1

نحوه استفاده از نمودار ضميمه اين پيوست به اين ترتيب است كه ابتدا دما و رطوبت نسبي محيطي را كه قرارست انگورها بلافاصله از سردخانه به آنجا منتقل شوند , اندازه‏گيري نموده و سپس با استفاده از نمودار اين پيوست ابتدا امتداد خط مورب مربوط به رطوبت نسبي و خط واقعي مربوط به دماي محيط را كه اندازه‏گيري شده مشخص كرده و آنگاه خط عمودي مربوط به دماي انگور را از پايين به بالا تا تقاطع آن با يكي از دو خط مورب يا افقي مربوط به رطوبت نسبي يا دماي محيط تعقيب كنيد درصورتي‏كه خط عمودي دماي انگور , خط افقي دماي محيط را قبل از خط مورب رطوبت نسبي محيط قطع كند .

خطر تشكيل شبنم در بين نخواهد بود و بالعكس اگر خط مورب رطوبت نسبي محيط را قبل از خط افقي دماي محيط قطع كند , خطر تشكيل شبنم قطعي است .

1-علاوه بر آن كه برداشت صحيح موجب افزايش عمر نگهداري انگور مي‏شود , رعايت نكات فني زراعي در دوره داشت با توجه به خصوصيات ارقام مختلف نيز عمر نگهداري انگور را افزايش مي‏دهد , بنابراين در مواردي كه هدف ايجاد تاكستاني به منظور كشت ارقام انگور قابل نگهداري باشد , بايد با مطالعه كامل شرايط اقليمي منطقه , رقم مناسبي را انتخاب و تكثير و كشت نمود كه بهترين نتيجه مطلوب در آتيه از آن بدست آيد و در مورد باغات موجود انگور نيز در مرحله " داشت " آن هنگام نشو و نما طوري عمل شود كه انگور توليد شده از شادابي و در نتيجه قابليت نگهداري بيشتري برخوردار گردد .

2-اصول كلي ساختماني و تأسيساتي سرد خانه مشمول آيين كاربرد شماره 16 ـ 1899 ايران مي‏باشد .

3-جهت كسب اطلاع بيشتر در مورد تعاريف و اندازه‏گيري كميت‏هاي فيزيكي مؤثر در نگهداري انگور در سردخانه به استاندارد " شرايط فيزيكي نگهداري ميوه و سبزيجات در سردخانه " شماره 2199 ايران مراجعه شود .

4-جهت كسب اطلاع بيشتر در مورد تعاريف و اندازه‏گيري كميت‏هاي فيزيكي مؤثر در نگهداري انگور در سردخانه به استاندارد " شرايط فيزيكي نگهداري ميوه و سبزيجات در سردخانه " شماره 2199 ايران مراجعه شود .

5-درصورتي كه از جعبه چوبي استفاده شود مي‏توان به استاندارد " جعبه‏هاي چوبي مخصوص بسته‏بندي ميوه و سبزي‏هاي تازه " شماره 1277 مراجعه نمود .

6- منظور از فوسيگاسيون استفاده از سموم گازي شكل عليه عوامل بيولوژيكي زيان‏آور مي‏باشد .

7-در مورد نحوه استفاده از ظروف و حمل و نقل انگور مي‏توان به نشريه " روش‏هاي بسته‏بندي و حمل و نقل ميوه و سبزيجات تازه " ترجمه و تلخيص ناصر جلالي از انتشارات مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مراجعه نمود .

8-براي اندازه‏گيري شيميايي قند و اسيد به استاندارد " آب انگور " شماره 1634 ايران مراجعه شود .

9-تا آنجا كه ممكن است بايد از وسايل و سطوح غيرفلزي يا آلياژهاي مقاوم به دود گوگرد استفاده شود , در غير اين صورت براي جلوگيري از زنگ زدن و خوردگي سطوح فلزي بايد آنها را با رنگ‏هاي ضد اسيد پوشاند .

مربا و مارمالاد و ژله مربا ويژگيها و روشهاي آزمون

1 ـ هدف هدف از تدوين اين استاندارد تعيين ويژگيها , بسته‏بندي , نشانه‏گذاري , نمونه‏برداري و روشهاي آزمون مربا و مارمالاد و ژله مربا مي‏باشد . 2 ـ دامنه كاربرد

1 ـ هدف

هدف از تدوين اين استاندارد تعيين ويژگيها , بسته‏بندي , نشانه‏گذاري , نمونه‏برداري و روشهاي آزمون مربا و مارمالاد و ژله مربا مي‏باشد . 2 ـ دامنه كاربرد اين استاندارد فرآورده‏هايي را شامل مي‏شود كه از كليه اندامهاي سالم و ماكول گياه قابل تهيه است .

هدف از تدوين اين استاندارد تعيين ويژگيها , بسته‏بندي , نشانه‏گذاري , نمونه‏برداري و روشهاي آزمون مربا و مارمالاد و ژله مربا مي‏باشد .

2 ـ دامنه كاربرد

اين استاندارد فرآورده‏هايي را شامل مي‏شود كه از كليه اندامهاي سالم و ماكول گياه قابل تهيه است . اندامهاي گياهي مي‏تواند مجزاء بصورت مربا و مارمالاد و ژله مربا تهيه شود . اين استاندارد در مورد ژله دسر 1 همچنين محصولات تهيه شده با مواد قندي و يا غيرقندي كه مصرف رژيمي دارند 2 نميباشد .

اين استاندارد فرآورده‏هايي را شامل مي‏شود كه از كليه اندامهاي سالم و ماكول گياه قابل تهيه است

اندامهاي گياهي مي‏تواند مجزاء بصورت مربا و مارمالاد و ژله مربا تهيه شود .

اين استاندارد در مورد ژله دسر 1 همچنين محصولات تهيه شده با مواد قندي و يا غيرقندي كه مصرف رژيمي دارند 2 نميباشد .

3 ـ تعاريف و اصطلاحات

در اين استاندارد واژه‏ها و اصطلاحات با تعاريف زير بكار مي‏رود : 3 ـ 1 ـ مربا : فرآورده‏ايست كه از عمل آوري اندامهاي گياهي همراه با قند مجاز ( موضوع بند 4-8 اين استاندارد ) با آب و يا آب ميوه پس از طي فرآيند خاص تا غلظت مشخص بدست آيد به ترتيبي كه قطعات بكار رفته در تهيه آن قابل تفكيك و رويت باشد .

در اين استاندارد واژه‏ها و اصطلاحات با تعاريف زير بكار مي‏رود :

3 ـ 1 ـ مربا :

فرآورده‏ايست كه از عمل آوري اندامهاي گياهي همراه با قند مجاز ( موضوع بند 4-8 اين استاندارد ) با آب و يا آب ميوه پس از طي فرآيند خاص تا غلظت مشخص بدست آيد به ترتيبي كه قطعات بكار رفته در تهيه آن قابل تفكيك و رويت باشد .

3 ـ 2 ـ مارمالاد

فرآورده‏ايست كه طي فرآيند خاص از پوره ميوه همراه با قند مجاز ( موضوع بند 4-8 اين استاندارد ) تا رسيدن به غلظت مورد نياز بدست مي‏آيد .

3 ـ 3 ـ ژله مربا 3

فرآورده‏ايست شفاف كه طي فرآيند خاص از آب ميوه و يا استخراج آبي ميوه كه فاقد ذرات ميوه بوده ممكن است به وسيله تبخير تغليظ شده و يا مواد قندي مجاز ( موضوع بند 4-8 اين استاندارد ) به آن اضافه شده و تا غلظت مورد نياز حاصل مي‏شود .

در مورد ژله مربا مي‏توان از قطعات ميوه بصورت پراكنده و معلق در بافت آن استفاده كرد .

4 ـ ويژگيها

4 ـ 1 ـ ميوه‏ها : ميوه‏هاي مورد مصرف بايد تميز , تا حد مناسب رسيده , سالم , با يا بدون پوست , بدون هسته ( بجز دانه ريزها ) بدون تخمدان , از ميوه تازه ( به استثنأ بالنگ كه بصورت خشك مجاز مي‏باشد ) و يا نگهداري شده در سردخانه و يا منجمد شده طبق استاندارد مربوطه استفاده شود . 4 ـ 2 ـ ساير اندامهاي گياهي :

4 ـ 1 ـ ميوه‏ها :

ميوه‏هاي مورد مصرف بايد تميز , تا حد مناسب رسيده , سالم , با يا بدون پوست , بدون هسته ( بجز دانه ريزها ) بدون تخمدان , از ميوه تازه ( به استثنأ بالنگ كه بصورت خشك مجاز مي‏باشد ) و يا نگهداري شده در سردخانه و يا منجمد شده طبق استاندارد مربوطه استفاده شود .

4 ـ 2 ـ ساير اندامهاي گياهي :

ساير اندام‏هاي گياهي مورد مصرف بايد تميز , سالم و تازه باشد ( از گلهاي خشك شده طبق استاندارد مربوطه نيز مي‏توان استفاده نمود .)

4 ـ 3 ـ طعم و بو :

مربا و مارمالاد و ژله مربا بايد طعم و بوي ميوه و يا گياه مورد مصرف را داشته باشد . و عاري از هر گونه طعم و بوي حاصل از سوختگي و فساد مانند كپك زدگي و ترشيدگي باشد .

4 ـ 4 ـ رنگ :

مربا و مارمالاد بايد رنگ فرآورده‏اي باشد كه تحت شرايط طبيعي و سالم بدست آمده و مشخص كننده نوع ميوه , عاري از رنگ سياه و يا قهوه‏اي مربوط به اكسيده شدن ميوه يا كارامليزه شدن مواد قندي است باشد .

افزودن هر نوع رنگ به فرآورده مجاز نمي‏باشد .

4 ـ 5 ـ عيوب :

ميوه آفت زده , لك دار , كپك زده , لهيده و ساير مواد اوليه‏ايكه از نوع نامرغوب بوده و منجر به فرآورده‏هاي نامناسب مي‏شود عيوب تلقي مي‏گردد .

4 ـ 5 ـ 1 ـ وجود قطعات سوخته شده و كارامليزه شده جزء عيوب محسوب مي‏شود .

4 ـ 5 ـ 2 ـ وجود هسته به استثناي دانه ريزها 4 وجود پوست به استثناي ميوه‏هائيكه با پوست خورده مي‏شوند مانند گيلاس جزء عيوب محسوب مي‏شود .

4 ـ 6 ـ مواد خارجي :

4 ـ 6 ـ 1 ـ فرآورده بايد فاقد بقاياي گياهي مانند برگ , ساقه , تخمدان و غيره باشد .

4 ـ 6 ـ 2 ـ فرآورده بايد فاقد هر گونه آفت زنده و مرده و يا آثار بقاياي آنها مانند تخم و لارو و شفيره و حفره باشد .

4 ـ 6 ـ 3 ـ در فرآورده نبايد ذرات شن و خاك و غيره وجود داشته باشد .

4 ـ 7 ـ آب :

آب مصرفي در تهيه مربا و مارمالاد و ژله مربا بايد مطابق استاندارد ويژگيهاي آب آشاميدني شماره 1053 باشد .

4 ـ 8 ـ مواد قندي :

افزودن ساكارز , گلوكز ( مايع و يا جامد ) دكستروز , فروكتوز و يا ساير مواد قندي هيدروكربنه مطابق با استانداردهاي مربوطه مجاز مي‏باشد .

4 ـ 9 ـ پري :

ميزان پري حداقل 90 درصد باشد .

4 ـ 10 ـ مواد جامد محلول در آب :

ميزان مواد جامد محلول در آب در مربا و مارمالاد و ژله مربا حداقل 65 باشد .

4 ـ 11 ـ اسيديته :

اسيديته مربا و مارمالاد و ژله مربا بايد در حدود مجاز 1/5-0/1 درصد اسيديته برحسب اسيد سيتريك

4 ـ 12 ـ PH

ميزان PH مربا و مارمالاد و ژله مربا بايد در حدود مجاز 4-3 باشد .

4 ـ 13 ـ ميوه محتوي :

ميزان ميوه محتوي حداقل 40 درصد ( برحسب درصد وزني ) باشد .

4 ـ 14 ـ افزودنيها :

استفاده از افزودنيهاي زير كه با مشخصات تعيين شده وسيله موسسه استاندارد تطبيق نمايد در فرآورده مجاز ميباشد .

4 ـ 14 ـ 1 ـ اسيدهاي آلي :

- اسيد تارتاريك .

- اسيد سيتريك .

- اسيد ماليك .

- اسيد لاكتيك .

4 ـ 14 ـ 2 ـ پكتين :

از پكتين بعنوان ماده قوام دهنده 5 در مربا و مارمالاد و ژله مربا به ميزان حداكثر 0/5 گرم درصد مي‏توان استفاده نمود .

4 ـ 14 ـ 3 ـ طعم دهنده‏ها :

از مواد معطري نظير هل , دارچين , گلاب , وانيل و صرفا افزودن اسانس‏هاي طبيعي استخراج شده هنگام تهيه آب ميوه مجاز است . طبق استانداردهاي مربوطه مي‏توان استفاده نمود از خلال پوست مركبات در مرباي هويج استفاده مي‏شود .

4 ـ 14 ـ 4 ـ مواد نگهدارنده :

استفاده از مواد نگهدارنده در مربا و مارمالاد و ژله مربا غيرمجاز مي‏باشد .

4 ـ 15 ـ باقيمانده سموم :

باقيمانده سموم دفع آفات در مربا و مارمالاد و ژله مربا نبايد از حد تعيين شده در موسسات ذيصلاح تجاوز نمايد .

4 ـ 16 ـ آلوده كننده‏هاي فلزي 6

آلودگي‏هاي فلزي موجود در فرآورده نبايد از حد تعيين شده در جدول زير تجاوز نمايد :

(1) درمرباي بالنگ حداقل 20در مرباي توت فرنگي حداقل32 ودر مرباي گل سرخ حداقل20

5 ـ نمونه‏برداري

نمونه‏برداري بايد طبق استاندارد ملي ايران شماره 2836 ( نمونه‏برداري از فرآورده‏هاي كشاورزي بسته‏بندي شده كه مصرف غذايي دارند ) باشد . ضمنا نمونه‏برداري براي تعيين ويژگيهاي ميكربي بايد طبق استاندارد روش كنترل ستروني تجارتي فرآورده‏هاي غذايي بسته‏بندي شده در بسته‏هاي نفوذناپذير شماره 2326 ايران انجام گيرد . 6 ـ بسته‏بندي

نمونه‏برداري بايد طبق استاندارد ملي ايران شماره 2836 ( نمونه‏برداري از فرآورده‏هاي كشاورزي بسته‏بندي شده كه مصرف غذايي دارند ) باشد .

ضمنا نمونه‏برداري براي تعيين ويژگيهاي ميكربي بايد طبق استاندارد روش كنترل ستروني تجارتي فرآورده‏هاي غذايي بسته‏بندي شده در بسته‏هاي نفوذناپذير شماره 2326 ايران انجام گيرد .

6 ـ بسته‏بندي

اين فرآورده مي‏تواند در شيشه ( رجوع شود به استاندارد شماره 1409 ويژگيهاي ظروف شيشه‏اي براي محصولات غذايي و آشاميدني ) و در قوطي رجوع شود به استاندارد 1881 ويژگيهاي ظروف فلزي غيرقابل نفوذ براي نگهداري مواد غذايي ( مقررات عمومي ) و يا براساس استاندارد شماره 3331 ويژگيهاي انواع بسته‏بنديهاي مواد خوراكي در ظروف شكل داده شده از مواد پلي مري و ورقه‏هاي آلومينيومي , بسته‏بندي شود . 7 ـ نشانه‏گذاري

اين فرآورده مي‏تواند در شيشه ( رجوع شود به استاندارد شماره 1409 ويژگيهاي ظروف شيشه‏اي براي محصولات غذايي و آشاميدني ) و در قوطي رجوع شود به استاندارد 1881 ويژگيهاي ظروف فلزي غيرقابل نفوذ براي نگهداري مواد غذايي ( مقررات عمومي ) و يا براساس استاندارد شماره 3331 ويژگيهاي انواع بسته‏بنديهاي مواد خوراكي در ظروف شكل داده شده از مواد پلي مري و ورقه‏هاي آلومينيومي , بسته‏بندي شود .

7 ـ نشانه‏گذاري

بر روي برچسب بسته‏بندي اين فرآورده موارد زير بايد بطور خوانا نشانه‏گذاري شده باشد . - نام و نشاني توليد كننده - نام محصول و نوع ميوه در مورد مربا شكل آن در بسته , قطعات درشت و خرد شده

بر روي برچسب بسته‏بندي اين فرآورده موارد زير بايد بطور خوانا نشانه‏گذاري شده باشد .

- نام و نشاني توليد كننده

- نام محصول و نوع ميوه در مورد مربا شكل آن در بسته , قطعات درشت و خرد شده

- ذكر مواد متشكله بكار رفته به ترتيب مقدار

- شماره پروانه ساخت از وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي

- شماره سري ساخت

- تاريخ توليد و انقضاي مصرف

- وزن خالص

- قيمت براي مصرف كننده

- ساخت ايران

8 ـ روش‏هاي آزمون

8 ـ 1 ـ طعم و بو : ارزيابي طعم و بو مربا و مارمالاد و ژله مربا به روش ارزشيابي حسي انجام مي‏گيرد كه بهتر است با يك نمونه مرغوب مورد مقايسه قرار گيرد . 8 ـ 2 ـ رنگ :

8 ـ 1 ـ طعم و بو :

ارزيابي طعم و بو مربا و مارمالاد و ژله مربا به روش ارزشيابي حسي انجام مي‏گيرد كه بهتر است با يك نمونه مرغوب مورد مقايسه قرار گيرد .

8 ـ 2 ـ رنگ :

ارزيابي رنگ مربا و مارمالاد و ژله مربا به روش ارزشيابي حسي انجام مي‏گيرد .

8 ـ 3 ـ پري :

8 ـ 3 ـ 1 ـ وسايل مورد نياز :

- ترازو .

- پي‏پت و آب مقطر .

- ترمومتر .

8 ـ 3 ـ 2 ـ طرز عمل - ظرف 7 را تا انتهاي سطح محتوي آن علامت‏گذاري كرده سپس محتويات آنرا خالي نمائيد و پس از شستن ظرف را با آب مقطر 20 درجه سلسيوس تا نقطه علامت پركرده و وزن بدست آمده را يادداشت كنيد .

مجددا ظرف را تا زير لبه با آب مقطر پرنموده و توزين كنيد . سپس ظرف را نيز توزين نموده و درصد پري را از فرمول زير محاسبه كنيد :

كه در اين فرمول :

S = درصد پري .

B = وزن ظرف با آب مقطر ( تا زير لبه .)

A = وزن ظرف به همراه آب مقطر تا نقطه علامت‏گذاري شده .

C = وزن ظرف خالي .

8 ـ 4 ـ مواد جامد محلول در آب :

مقداري از فرآورده يكنواخت صاف شده را توسط رفراكتومتري كه در 20 درجه سلسيوس تنظيم شده است ميزان مواد جامد محلول در آب آنرا برحسب درجه بريكس بخوانيد .

8 ـ 5 ـ اسيديته :

8 ـ 5 ـ 1 ـ مواد مورد نياز :

1) سود 8 0/1 نرمال .

2) فنل فنالئين . .9

8 ـ 5 ـ 2 ـ وسايل مورد نياز :

- بالن ژوژه 100 ميلي ليتري .

- كاغذ صافي

- ارلن 300 ميلي ليتري .

- بورت 25 ميلي ليتري .

- ترازو .

8 ـ 5 ـ 3 ـ طرز عمل - مقدار 10 گرم از فرآورده مخلوط شده را برداشته به يك بالن ژوژه يكصد ميلي ليتري به كمك آب مقطر انتقال داده با آب مقطر به حجم برسانيد و آنرا بوسيله كاغذ صافي صاف كنيد از صاف شده 25 ميلي ليتر برداشته به يك ارلن 300 ميلي ليتري منتقل كرده و به آن 200 ميلي ليتر آب مقطر جوشيده و سرد شده‏ايكه توسط سود در مجاورت فنل فنالئين يك درصد خنثي شده است اضافه كنيد .

سپس محلول فوق را توسط سودتيتر نمائيد .

اسيديته برحسب اسيد سيتريك طبق فرمول زير محاسبه مي‏گردد .

اسيديته (بر حسب گرم درصد )

a = حجم سود مصرفي .

s = 25 ميلي ليتر ( حجم نمونه برداشته شده .)

0/0064 = يك ميلي ليتر سودنرمال برابر با 0/0064 گرم اسيد سيتريك مي‏باشد .

8 ـ 6 ـ PH

دستگاه PH متر را با محلول تامپون 4=PH تنظيم نمائيد . مقداري از فرآورده را يكنواخت نموده در داخل يك بشر 100 ميلي ليتري ريخته و مدتي تامل نموده تا حرارت آن مطابق با حرارت آزمايشگاه شود . سپس توسط PH متر , ميزان PH را تعيين كنيد .

8 ـ 7 ـ ميوه محتوي :

مقدار ميوه محتوي در فرآورده از فرمول زير تعيين ميشود:

8 ـ 7 ـ 1 ـ مواد جامد غيرمحلول در فرآورده .

8 ـ 7 ـ 1 ـ 1 ـ وسايل مورد نياز :

- كپسول چيني .

- كاغذ صافي .

- دسيكاتور .

- آب مقطر .

- ترازو .

- اون .

8 ـ 7 ـ 1 ـ 2 ـ طرز عمل - 20 گرم از فرآورده را با 200 ميلي ليتر آب مقطر به مدت نيم ساعت به آرامي بجوشانيد . محلول بدست آمده را روي كاغذ صافي توزين شده صاف كنيد و روي صافي را با آب گرم كاملا بشوئيد سپس كاغذ صافي را در كپسول چيني ( كپسول چيني و كاغذ صافي قبلا به وزن ثابت رسيده باشند ) تا وزن ثابت در 100 درجه سلسيوس خشك نمائيد . پس از سرد كردن در دسيكاتور وزن نمائيد . مواد جامد غيرمحلول از فرمول زير محاسبه مي‏گردد :

كه در آن :

a = عبارتست از تفاوت دو توزين .

c = عبارتست از درصد مواد جامد غيرمحلول در فرآورده .

8 ـ 7 ـ 2 ـ مواد جامد غيرمحلول در ميوه .

8 ـ 8 ـ پكتين :

8 ـ 8 ـ 1 ـ مواد مورد نياز :

- سود 10 نرمال .

- اسيد استيك 11 يك نرمال .

- كلرور كلسيم 12 نرمال .

- نيترات نقره .13

8 ـ 8 ـ 2 ـ وسايل مورد نياز :

- كاغذ صافي واتمن 14 شماره .4

- اون .

- دسيكاتور .

- ظروف توزين دردار .

- ترازو .

- بشر 800 ميلي ليتري .

- بالن ژوژه 500 ميلي ليتري .

- ارلن 500 ميلي ليتري .

- پيپت 100 ميلي ليتري .

- آب مقطر .

8 ـ 8 ـ 3 ـ طرز عمل - 50 گرم از نمونه را وزن كرده بداخل بشر 800 ميلي ليتري منتقل نمائيد و 400 ميلي ليتر آب مقطر اضافه كرده و يكساعت بجوشانيد آب تبخير شده را مجددا اضافه كنيد . محتوي بشر را به يك بالن ژوژه 500 ميلي ليتري منتقل كرده و به حجم برسانيد . و مخلوط كنيد و از كاغذ صافي واتمن شماره 4 بداخل ارلن 500 ميلي ليتري صاف كنيد . با تكان دادن ارلن محلول را مخلوط كنيد سپس 100 ميلي ليتر از مايع را برداشته به بشر 800 ميلي ليتري منتقل كنيد . 300 ميلي ليتر سود نرمال اضافه كرده و بهم بزنيد و بگذاريد يك شبانه روز بماند .

50 ميلي ليتر اسيد استيك يك نرمال با بهم زدن اضافه كنيد بگذاريد 5 دقيقه بماند 25 ميلي ليتر محلول نرمال كلرور كلسيم با بهم زدن اضافه كنيد و بگذاريد يكساعت بماند . حرارت دهيد و بگذاريد بمدت يك دقيقه بجوشد از كاغذ صافي واتمن شماره 4 كه قبلا بوسيله آب گرم شسته شده و به مدت 2 ساعت در اون 100 درجه سلسيوس خشك شده و در دسيكاتور سرد و سپس توزين شده است در داخل ظرف توزين دردار كه وزن آن تعيين شده است صاف كنيد .

رسوب را با مقداري آب گرم بشوئيد تا كاملا عاري از كلرور گردد ( امتحان با نيترات نقره ) سپس كاغذ صافي را به ظرف توزين منتقل كرده و يك شبانه روز در اون 100 درجه سلسيوس خشك كرده و پس از سرد كردن در دسيكاتور , توزين نمائيد .

مقدار پكتات كلسيم از فرمول زير تعيين مي‏گردد :

8 ـ 9 ـ آزمون شن و خاك :

8 ـ 9 ـ 1 ـ مواد مورد نياز :

- تتراكلرور كربن 15

8 ـ 9 ـ 2 ـ وسايل مورد نياز :

- ترازو .

- بشر 600 ميلي ليتري .

- قيف بوخنر .

- كاغذ صافي .

8 ـ 9 ـ 3 ـ طرز عمل - 50 گرم از نمونه يكنواخت شده را برداشته در يك بشر 600 ميلي ليتري ريخته 400 ميلي ليتر تتراكلرور كربن اضافه نموده مدت حداقل يكساعت بگذاريد بماند .

محلول را روي قيف بوخنر 15 سانتي متري دكانته كنيد تا شن و خاك در بشر باقي بماند . چنانچه لازم باشد عمل دكانته با تتراكلرور كربن را دوباره تكرار نمائيد . باقيمانده شن و خاك روي كاغذ صافي نشان دهنده عامل ناپذيرفتني است .

8 ـ 10 ـ آزمون حشرات :

8 ـ 10 ـ 1 ـ مواد مورد نياز :

- روغن كرچك .

- الكل .

8 ـ 10 ـ 2 ـ وسايل مورد نياز :

- ارلن 500 ميلي ليتري .

- درب لاستيكي با ميله شيشه‏اي كه وسط آن تعبيه شده است .

- آب مقطر .

- بشر .

- كاغذ صافي .

- قيف .

- ميكروسكوپ .

8 ـ 10 ـ 3 ـ طرز عمل - 50 گرم نمونه را با 20 ميلي ليتر روغن كرچك در يك ارلن 500 ميلي ليتري بريزيد . چنانچه روي دهانه ارلن درب لاستيكي با يك ميله شيشه‏اي كه وسط آن تعبيه شده است قرار دهيد بهتر است خوب مخلوط كرده بقدر كافي آب گرم (50 درجه سلسيوس ) اضافه كنيد . تا ارلن پر بشود ضمن اينكه گاهگاهي به آرامي بهم مي‏زنيد بگذاريد 30 دقيقه بماند .

سپس لايه فوقاني را به يك بشر منتقل كنيد ( سيفوني نمائيد ) مقداري الكل بداخل ارلن اضافه كنيد تا هر مقدار از روغن كرچك به بدنه ارلن چسبيده است شسته شود و كمي هم آب گرم اضافه كنيد بهم بزنيد و بگذاريد 10 دقيقه بماند سپس لايه فوقاني را به بشر اضافه كنيد ( دقت كنيد كه نسوج بداخل بشر منتقل نشود ) محلول موجود در بشر را از كاغذ صافي رد كرده سپس بشر و كناره‏هاي قيف و كاغذ صافي را با الكل بخوبي بشوئيد تا چربيها حل شود و عمل صاف شدن به سرعت صورت گيرد

كاغذ صافي را زير ميكروسكوپ قرار داده با بزرگنمايي 30-20 وجود يا عدم وجود حشرات را تعيين كنيد .

8 ـ 11 ـ فلزات - مقدار فلزات تا تدوين استاندارد مربوطه بايد طبق روش‏هاي اندازه‏گيري هر يك از فلزات در مواد غذايي توسط دستگاه اتميك ابزر بشن و يا روشهاي مناسب ديگر تعيين گردد .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1- Table Jellies

2- Dietetic Food

3- Jelly jam

4- Berries

5- Gelling ( Thickening agents )

6- Contaminants

7- ظروف قيد شده در بند 6 اين استاندارد

8- NaoH

9- C2OH14O4

10- NaoH

11- Ch3CooH

12- CaCl2

13- AgNo3

14- Whatman

15- CCL4

خلاصه:

كاتاليزگرها موادي هستند كه سرعت واكنش‌هاي شيميايي را افزايش مي‌هند ولي در واكنش مصرف نمي‌شوند.

كاتاليزگرها چه در كاربردهاي صنعتي وچه در فرآيندهاي بيولوژيكي اهميت بسياري دارند زيرا در واكنشهاي صنعتي لازم است كه سرعت واكنش به طريقي مثلاً استفاده از كاتاليزگرها افزايش داده شود تا توليد فرآورده‌هاي حاصل از ان از نظر اقتصادي مقرون به صرفه باشد، اگر چه مي‌توان با افزايش دما سرعت واكنش را به مقدار قابل توجهي افزايش داد ولي از آن جا كه افزايش دما با مصرف انرژي همراه است، چنين اقدام صرفه‌ي اقتصادي نخواهد داشت، از سوي ديگر بسياري از مواد نسبت به گرما حساس هستند و در اثر گرما تجزيه مي‌شوند به همين دليل مناسب‌ترين راه اين است كه براي سرعت دادن به واكنش‌هاي شيميايي از كاتاليزگر استفاده گردد.

كاتاليزگرها در فرآيندهاي بيولوژيكي هم از اهميت بسياري برخوردار هستند. آنزيم‌ها مانند يك كاتاليزگر در كليه اعمال زيستي نقش بسيار اساسي و ماهرانه‌اي را ايفا مي‌كنند كه كاتاليزگرها را مي‌توانيم به يك كليد تشبيه كنيم كه مي‌تواند انواع قفل‌ها را با مكانيسم‌هاي مختلف باز كند يعني نقشي كه آنزيم‌ها در اعمال زيستي و حياتي ايفا مي‌كنند بسيار مؤثرتر از كاتاليزگرهايي است كه ساخته‌ي دست بشر است در اين مقاله سعي شده است كه از تعريف كاتالزگر، خواص چند مكانيسم كاتاليزگرها مورد بحث و بررسي قرار گيرد و برخي از كاربردهاي آن در صنعت بيان شده است نقش و اهميت كاتاليزگرها در پالايش‌هاي نفت و بسياري از سنتزها در سايه‌ي بهره‌گيري از كاتاليزگرهاي خاصي با مكانيسم‌هاي معين انجام مي‌گيرد و برخي از كاتاليزگرها نه تنها تشكيل يا شكستن پيوندها را آسان مي‌كنند بلكه محصولات واكنش را هم در قالب هندسي خاصي توليد مي‌كنند اميدواريم مورد توجه قرار گيرد.

مقدمه

تا اغاز قرن نوزدهم ماهيت كاتاليزگرها ناشناخته بود، سرانجام در سال 1835 ميلادي، ژان ياكوب برسليوس شيميدان سوئدي در بررسي واكنشهاي شيميايي در طول سي سال پژوهش و بررسي يكي از خصوصيات مهم واكنشها را سرعت انجام آنها دانست زيرا واكنشهايي كه در آزمايشگاه انجام مي‌شود بايد از سرعت كافي برخوردار باشد تا بتوان واكنشي را دنبال كرده و با مشاهده آزمايش به نتايجي دست يافت مانند هر گاه شعلة كبريت افروخته‌اي را به توده‌اي از قند تماس دهيد قند گداخته مي‌‌شود ولي نمي‌سوزد، براي سوزاندن قند مي‌توانيد مقداري خاكستر سيگار يا كمي از خاك گلدان روي آن بريزيد در اين صورت قند با شعله‌ي آبي خيره‌كننده‌اي همراه با صداي فش‌فش خواهد سوخت در اين عمل خاكستر سيگار يا خاك گلدان كاتاليزگر است، يعني سوختن قند در مجاورت خاكستر يا خاك انجام مي‌گيرد، ليكن خاكستر يا خاك در پايان واكنش بدون تغيير شيميايي به جا مي‌ماند.

كشف كاتاليزگرهاي جديد تأثير فراواني در صنعت داشته است و واكنشهاي شيميايي در صنعت بايد نسبتاً سريع انجام شوند زيرا يك كارخانه‌دار نمي‌تواند سالها در انتظار بدست آمدن محصولي بماند كه امروز بازار فروش خوبي دارد.

دانش روز افزون درباره‌ي آنزيم‌ها يعني كاتاليزگرهاي زيستي درك ما را درباره‌ي فرآيندهاي زيستي دگرگون كرده است، به همين دليل مطالعه و نحوه‌ي كاربرد آنها در بين مواد شيميايي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.

آنزيم‌ها در تنظيم سرغت واكنشهاي شيميايي كه در بدن موجودات زنده انجام مي‌شوند، نقش بسيار اساسي دارند. آنزيم‌ها خود تركيبهاي پيچيده‌اي هستند كه از مولكولهاي بسيار سنگين پروتئيني ساخته شده‌اند. تنظيم و اداره هر يك از واكنشهاي زيستي به عهده‌ي آنزيم ويژه‌اي است. امروزه تخمين زده‌اند كه چندين هزار آنزيم مختلف در اداره‌ي اعمال زيستي بدن انسان شركت دارند. بسياري از فرآيندهاي زيستي، مانند گوارش در جانوران و فتوسنتز در گياهان ضروري هستند. آنزيم‌ها نقش مهمي در لخته شدن خون و انقباض بافتهاي ماهيچه‌اي دارند، كاتاليزگرها حتي سبب تغيير رنگ برگ‌ها در پائيز و تبديل گلولز به اتيل الكل (اتانول) مطابق با واكنش زير مي‌شوند:

نخستين بار لويي پاستور در دهة سال 1850 با پژوهشهاي خود درباره‌ي تخمير، كاتاليزگرهاي زيستي را مورد مطالعه قرار داد، پاستور نشان داد كه ارگانيسم ذره‌بيني مخمر سبب تبديل گلولز به اتانول و كربن دي‌اكسيد مي‌شود كه بعدها دانشمند آلماني ادوارد بوخنر در سال 1897 نشان داد كه اين تخمير توسط ماده‌ي موجود در عصارة مخمر حاصل مي‌شود و اين ماده را آنزيم ناميدند.

بعدها مواد ديگري كشف شدند كه مي‌توانستند به عنوان كاتاليزگر در فرآيندهاي زيستي شركت كنند سي سال پس از كشف بوخنر نخستين آنزيم به حالت بلوري خالص بدست آمد.

هر آنزيم معمولاً مي‌تواند تنها در يك واكنش خاص به عنوان كاتاليزگر شركت كند، بنابراين سلولهاي زنده صدها انزيم مختلف را توليد مي‌كنند تا اين آنزيم‌ها در صدها واكنش شيميايي مختلف، كه ضرورت زنده ماندن سلولها هستند، به عنوان كاتالزگر شركت كنند.

آنزيم‌ها كاتاليزگرهايي با كارآيي شگفت‌آوري هستند مقياسي از اين كارايي، عدد تبديل است. عدد تبديل تعداد مولكولهايي از ماده اوليه است كه يك مولكول آنزيم در هر واحد زماني به فرآورده‌هاي تبديل مي‌كند. عدد تبديل آنزيم مالتوز ، كه در تمام ارگانيسم‌هاي حيواني يافت مي‌شود در واكنش ئيدروليز قند مالتوز است كه در اين واكنش گلولز تشكيل مي‌شود.

سرعت انجام همه‌ي واكنشهاي شيميايي يكسان نمي‌باشد مثلاً بعضي از واكنشها سريع هستند مانند اگر مقدار كمي از سديم را در آب بياندازيم به سرعت با اكسيژن آب واكنش داده و محلول قليا توليد مي‌كند. برخي از واكنشها از سرعت بسيار كمي برخوردار هستند مانند مس در شرايط عادي به آرامي با اكسيژن هوا تركيب مي‌شود، از اين رو ذخايري از اين عنصر در سطح زمين يافت مي‌شود، واكنشهاي ديگري نيز هستند كه سرعت متوسطي دارند مانند واكنش آهن با اكسيژن هوا كه در شرايط عادي مدت زمان متوسطي طول مي‌كشد تا آهن زنگ بزند البته واكنشهاي فوق را مي‌توان تحت شرايط سريع يا از سرعت آن كاست بنابراين عواملي مانند دما، غلظت، كاتاليزگر واكنش‌دهنده‌ها سطح تماس، ماهيت مواد اوليه كاتاليزگر به ميزان قابل توجهي روي سرعت واكنش مؤثر خواهد بود.

براي مثال برسليوس شرح داد كه چگونه اسيدها، تبديل نشاسته به قند را سرعت مي‌دهند و چگونه در مجاورت فلز پلاتين، واكنشها بين گازها با سرعت بيشتر صورت مي‌گيرد.

در سال 1902ويلهلم استوالد شيميدان آلماني كاتاليزگر را ماده‌اي تعريف كرد كه سرعت واكنشهاي شيميايي را تغيير مي‌دهد و در پايان واكنش بدون تغيير، باقي مي‌ماند و هم‌چنين توانست خصوصيات ويژه‌اي كاتاليزگرها را بيان نمايد.

برخي از خصوصيات ويژه‌ي كاتاليزگرها

كاتاليزگرها در فعاليت خود ويژگي‌هاي كاملاً خاصي دارند در بعضي از موارد يك كاتاليزگر معين موجب سنتز نوعي محصولات خاص از بعضي مواد مي‌شود حال آنكه كاتاليزگر ديگر موجب سنتز محصولات كاملاً متفاوت ديگري از همان مواد مي‌شود و امكان وقوع هر دو واكنش از لحاظ ترموديناميكي ميسر است مانند مونوكسيدكربن و هيدروژن مي‌توانند با توجه به كاتاليزگر به كار رفته و شرايط واكنش فرآورده‌هاي بسيار گوناگوني را توليد كنند. اگر يك كاتاليزگر كبالت يا نيكل در واكنش مونوكسيدكربن با ئيدروژن به كار رود، مخلوطي از ئيدروكربنها به دست مي‌آيد ولي اگر در همين واكنش مخلوطي از اكسيدهاي روي و كروم به عنوان كاتاليزگر مصرف شود از ₂Co و ₂ H متانول توليد مي‌‌شود يعني:

ساده‌ترين و ارزان‌ترين راه براي سرعت بخشيدن به يك واكنش يافتن كاتاليزگر مناسبي است كه اكثراً به صورت جامدات ريزي مي‌باشند البته انتخاب كاتاليزگر براي هر واكنش بيشتر يك هنر است تا علم، براي انتخاب كاتاليزگر، مواد مختلفي آزمايش مي‌شود و مؤثرترين آنها انتخاب مي‌شود.

اثر كاتاليزگرها در واكنشهاي تعادلي

بنا به قوانين ترموديناميك، يك سيستم در حال تعادل با اضافه كردن كاتاليزگر تغيير نمي‌كند. كاتاليزگر بر سرعت رسيدن سيستم به حالت نهايي تعادل مي‌افزايد ولي نمي‌تواند مقدار ثابت تعادل را تغيير دهد زيرا در شرايط تعادل يك كاتاليزگر همان اثر را در افزودن سرعت واكنش معكوس (برگشتي) دارد كه در واكنش مستقيم (رفت) نيز اعمال مي‌كند.

نقش كاتاليزگري

فلزات واسطه به علت قدرت جذب سطحي زياد، تمايل به تشكيل تركيب‌هاي درون شبكه‌اي و يا كمپلسكهاي فعال و سهولت شركت در واكنش‌هاي اكسايش- كاهش مي‌توانند بسياري از مواد را به صورت تركيبهاي حد واسطه مناسبي كه به آساني به صورت مواد مورد نظر در مي‌آيند، تبديل كنند از اين رو نقش كاتاليزگر را در بسياري از واكنش‌ها مي‌توانند ايفا كنند، به ويژه به صورت تركيبهاي آلي- فلزي مانند نقش كاتاليزگري نيكل در واكنشهاي هيدروژن‌دار كردن و يا نقش كبالت در تبديل آلكن‌ها با آلدئيدها در مجاورت Co و ₂H

2- كاتاليزگر و انرژي فعالسازي

كاتاليزگر نمي‌تواند موجب وقوع واكنشهايي شود كه از نظر ترموديناميك امكان وقوع ندارند بعلاوه صرفاً حضور يك كاتاليزگر نيست كه (احتمالاً به عنوان يك بخش فعال كننده) موجب اثر و سرعت واكنش مي‌شود. در يك واكنش كاتاليز شده، كاتاليزگر در مراحلي از انجام واكنش عملاً دخالت مي‌كند و در مراحل بعدي بار ديگر به همان حالت اوليه برمي‌گردد و اين عمل بارها تكرار مي‌شود بدون آنكه كاتاليزگر دچار تغيير دائمي شود.

كار كاتاليزگر آن است كه راه تازه‌اي براي پيشرفت واكنش مي‌گشايد بدين‌ترتيب مكانيسم واكنش كاتاليزي با واكنش بدون كاتاليزگر تفاوت دارد و انرژي فعال‌سازي مسيري كه واكنش به كمك كاتاليزگر طي مي‌كند كمتر از انرژي فعال‌سازي راهي است كه همان واكنش بدون كاتاليزگر مي‌پيمايد و اين واقعيتي است كه علت سريع‌تر شدن واكنش را توجيه مي‌كند.

پيدا كردن كاتاليزگر براي يك واكنش كمي شبيه پيدا كردن راهي از ميان يك رشته كوه است و هدف اين است كه گذشتن از كوه را از هر دو طرف آسانتر كند. محل نسبي درّه‌ها در اطراف كوه بدون تغيير مي‌ماند و در اينجا نيز مانند گذرگاههاي كوهستاني اغلب پيدا كردن كاتاليزگر مناسب آسان نيست.

بنابراين واكنش در مجاورت كاتاليزگر از مسيري كه سربالايي انرژي در آن كوتاهتر است انجام مي‌گيرد، بنابراين كار اصلي كاتاليزگر كاهش انرژي فعالسازي كلي واكنش است. همچنين زماني كه كاتاليزگر مورد استفاده قرار مي‌گيرد مولكولهاي نسبتاً بيشتري انرژي لازم براي يك برخورد مؤثر را پيدا مي‌كنند و بدين‌ترتيب عده كل برخوردهاي مؤثر در واحد زمان كه موجب انجام واكنش مي‌شوند، افزايش مي‌يابند. با ملاحظه شكل زير به دو نقطه ديگر نيز مي‌توان پي برد نخست آنكه واكنش كاتاليزي با واكنش بدون كاتاليزگر يكسان است و ديگر آنكه انرژي فعالسازي واكنش معكوس يعني ، نيز به هنگام استفاده از كاتاليزگر كاهش مي‌يابد و مقدار كاهش آن درست برابر با كم شدن انرژي فعالسازي واكنش كاتاليزي اصلي، ، است اين بدان معني است كه كاتاليزگر بر يك واكنش و واكنش كردن شناخته شده است (شكل صفحه 4) ذيلاً چند نمونه از مكانيزم واكنش‌هاي متداول ارائه مي‌شود.

الف) كاتاليزگر همگن

I) براي مثال تجزيه پراكسيد هيدروژن را در نظر مي‌گيريم.

واكنش مستقيم بسيار آهسته روي مي‌دهد، محلول آبي كه از داروخانه خريداري مي‌شود به مدت چند ماه پايدار است ولي اگر به محلول، يون يديد اضافه شود واكنش بلافاصله روي مي‌دهد و حبابهاي گاز اكسيژن را كه در محلول تشكيل مي‌شود مي‌توان مشاهده نمود. واكنش در حضور يونهاي يديد يك مسير دو مرحله‌اي را طي مي‌كند.

بايد به اين نكته توجه نمود كه نتيجه نهايي مانند نتيجة نهايي واكنش مستقيم است، يون يديد يك كاتاليزگر حقيقي است و در واكنش مصرف نمي‌شود. بازاء هر يون يديد مصرف شده در مرحله اول يك يون يديد در مرحله دوم توليد مي‌شود.

انرژي فعالسازي اين مسير دو مرحله‌اي خيلي كوچكتر از انرژي فعالسازي واكنش كاتاليزگر نشده است.

II) نمونة ديگر از كاتاليزگر همگن تجزيه اوزون در حضور است.

دي نيتروژن پنتا اكسيد به آساني تجزيه شده به اكسيژن و اكسيدهاي درجه پائين‌تر تبديل ميگردد مثلاً اوزون به سرعت اثر مي‌كند در اين عمل اكسيژن توليد مي‌شود و كاتاليزگر بار ديگر بوجود مي‌آيد.

البته بايد تاكيد شود كه اين مكانيسمها صرفاً فرضيه‌هايي قابل قبولند و بدون شك مكانيسم واقعي ممكن است شامل مراحلي ديگر مانند مراحل زير باشند:

III)

براي بررسي بيشتر دربارة نقش يون آهن (II)، در تجزيه محلول پراكسيد هيدروژن بايد به واكنشهاي احتمالي ميان اين يون و بيشتر توجه كنيم. مي‌تواند يون آهن (II) را اكسيد كند و اين واكنش از لحاظ تغيير انرژي آزاد گيبس كاملاً انجام‌پذير است.

علاوه بر آن با يونهاي آهن (III) نيز واكنش مي‌دهد و در اين واكنش نقش كاهندگي دارد.

حال اگر دو واكنش بالا را جمع كنيم همان واكنش تجزيه بدست مي‌آوريم.

IV)

گاز NO به صورت زير در سرعت بخشيدن به واكنش شركت مي‌كند.

در شرايط يكسان هر يك از واكنش‌هاي فوق بسيار سريعتر از واكنش ميان انجام مي‌گيرد. يقيناً سربالايي انرژي در دو واكنش بالا از سربالايي انرژي در واكنش بسيار كوتاهتر است.

V) گاز در دماي اتاق گاز نسبتاً بي‌انرژي است اما در دماي طبق معادلة زير تجزيه مي‌شود.

اين واكنش با مقدار ناچيزي از گاز كلر كاتاليز مي‌شود. مكانيزم پيشنهاد شده به صورت زير است:

در دماي آزمايش و به ويژه در مقابل نور برخي از مولكولهاي كلر به اتمهاي كلر تفكيك مي‌شود.

اتمهاي كلر به آساني با گاز تركيب مي‌شوند.

به سرعت تجزيه مي‌شوند.

ب) كاتاليزگر ناهمگن

كاتاليزگر ناهمگن عموماً از طريق جذب سطحي شيميايي

مواد واكنش‌ دهنده در سطح كاتاليزگر صورت مي‌گيرد. جذب سطحي فرايندي است كه در جريان آن مولكولها به سطح جسمي جامد مي‌چسبند. مثلاً در ماسك‌هاي گازي، زغال به عنوان يك ماده جاذب براي گازهاي زيان‌آور به كار مي‌رود در جذب سطحي فيزيكي معمولي مولكولها به وسيله نيروهاي واندروالسي به سطح ماده جذب مي‌شوند، بنابراين مولكولهايي از گاز كه جذب سطحي شده‌اند، تا همان حد تحت تأثير قرار گرفته‌اند كه گويي مايع شده باشند.

در جذب سطحي شيميايي مولكولهاي جذب شده با پيوندهايي كه قابل مقايسه با پيوندهاي شيميايي است به سطح ماده كاتاليزگر نگه داشته مي‌شوند. در فرايند تشكيل پيوند با ماده جاذب مولكولهايي كه به طور شيميايي جذب شده‌اند دچار تغيير آرايشي الكتروني دروني مي‌شوند. پيوندهاي درون بعضي از مولكولها كشيده، ضعيف و حتي پيوند بعضي از آنها شكسته مي‌شود و اين عمل انرژي فعالسازي واكنش را پائين مي‌آورد.

البته تاكنون مكانيسم جذب سطحي شيميايي در كاتاليزگر سطح كاملاً فهميده نشده است، فقط فرضهاي قابل قبولي براي مكانيسم چند واكنش خاص مطرح مي‌شود.

I) مكانيسم پيشنهاد شده براي تجزيه با استفاده از كاتاليزگر طلا به اين صورت مي‌باشد كه مولكولهاي بر سطح طلا به طور شيميايي جذب مي‌شوند و واكنشهاي زير روي اين سطح صورت مي‌گيرد.

شكل 10

شكل: روشي كه براي تجزيه بر پيشنهاد شده است.

II)

در اينجا به نظر مي‌رسد كه پيوند را ضعيف مي‌كند و باعث تشكيل اتمهاي آزاد اكسيژن مي‌شوند. اين اتمها از مولكولهاي فعالتر هستند. يك مولكول با يك اتم در سطح كاتاليزگر برخورد مي‌كند، سريعاً به تبديل مي‌شود. مسير واكنش كاتاليز شده به صورت زير است:

كاتاليزگر پلاتين در مبدل كاتاليزگري يك اتومبيل احتمالاً به همين صورت عمل مي‌كند. در اين مورد منوكسيد كربن سوخته نشده، به دي‌اكسيد كربن تبديل مي‌شود.

و در عين حال هيدروكربنهاي سوخته نشده نيز به تبديل مي‌شوند.

III)

مخلوط هيدروژن و اكسيژن در شرايط عادي واكنشي از خود نشان نمي‌دهد. اين مخلوط به كمك يك شعله يا جرقه يا در دماهاي خيلي بالا به سرعت منفجر مي‌شود.

وقتي مخلوط هيدروژن و اكسيژن از روي گرد پلاتين عبور داده مي‌شود، مشتعل شده و با سرعت قابل توجهي مي‌سوزد. براي بيان نقش كاتاليزگري پلاتين در واكنش مي‌توان چنين گفت كه مولكولهاي گاز اكسيژن در برخورد خود با سطوح ذره‌هاي پلاتين، جذب آنها شده و در پي آن به اتمهاي اكسيژن تجزيه مي‌شوند. اتمهاي اكسيژن حاصل بر روي مكانهاي جذب واقع بر سطوح ذره‌هاي پلاتين باقي مي‌مانند. مولكولهاي هيدروژن در برخورد خود با اين اتمها با آنها واكنش مي‌دهند و مولكولهاي را پديد مي‌آورند. مولكولهاي حاصل چون تمايل زيادي براي باقي ماندن بر سطوح ذرات پلاتين ندارند، از آن جدا مي‌شوند.

در شكل زير مكانيسم ساده‌اي در مورد نقش كاتاليزگر پلاتين در واكنش نشان داده شده است.ژ

مسموميت كاتاليزگرها

در چنين واكنشهايي بهره‌گيري از كاتاليزگرهايي كه به آساني مسموم نمي‌شوند، اهميت دارد. سمهاي كاتاليزگري (Catalyst Poisons) مواد هستند كه فعاليت كاتاليزگر را متوقف مي‌كنند، يعني موادي هستند كه به شدت روي اتمهاي سطحي كاتاليزگر جذب مي‌شوند و بنا بر اين فعاليت كاتاليزگري آن را متوقف مي‌كنند. براي مثال، پلاتين كاتاليزگر در تركيب دي‌اكسيد گوگرد با اكسيژن است. اين مطلب در سال 1831 به وسيلة پرگرين فيليپس كشف شد. وي فرزند يكي از توليد كننده‌هاي سركه از اهالي بريستول بود. ليكن اين روش بالقوه مهم براي توليد تري‌اكسيد گوگرد و به دنبال آن اسيد سولفوريك، تا حدود پنجاه سال در مقياس صنعتي به كار برده نشد. زيرا اثر كاتاليزگر به زودي ناپديد مي‌شد. سرانجام شيميدان ديگري به نام و.س. اسكوير نشان داد كه ناخالصيها چون اكسيد ارسنو (تري‌اكسيد ارسنيك)، كه اغلب همراه با دي‌اكسيد گوگرد است، عامل از بين رفتن اثر كاتاليزگر (پلاتين) هستند.

برخي از كاربردهاي صنعتي كاتاليزگرها

كاتاليزگرها در صنعت اهميت فراواني دارند و همواره كاتاليزگر‌هاي بهتر و جديدتري كشف مي‌شوند. دليل اين امر روشن است. هر چه كاتاليزگر كارآيي بيشتري داشته باشد، دماي لازم براي پيشرفت واكنش را پائين‌تر خواهد آورد و در نتيجه سوخت كمتري مصرف خواهد شد.

واكنشهاي كاتاليزگري كه در صنعت انجام مي‌گيرند تقريباً هميشه از نوع كاتاليزگري ناهمگن (كاتاليزگري سطحي) هستند زيرا در اين حالت جدا كردن فرآورده‌ها از كاتاليزگر آسان‌تر است. براي مثال اگر كاتاليزگر جامدي را براي واكنش بين گازها به كار بريم، مي‌توان كاتاليزگر جامد را در محيط واكنش گذاشت و گازها را از روي آن عبور داد. در پايان عمل كاتاليزگر بدون تغيير شيميايي در محيط واكنش باقي مي‌ماند.

آب به عنوان كاتاليزگر

به احتمال زياد حتي ساده‌ترين واكنش‌هاي شيميايي نيز بدون مجاورت كاتاليزگر انجام نمي‌گيرد، هر چند كه ما اغلب از وجود كاتاليزگر غافل هستيم، به عنوان نمونه، آب در بسياري از واكنشهاي شيميايي نقش كاتاليزگر را دارد. بسياري از واكنش‌ها كه در شرايط عادي با تندي پيش مي‌روند، در صورت نبودن اثري از آب در محيط واكنش اصلاً انجام نخواهند گرفت (براي خشك كردن مي‌توان از مواد جاذب رطوبت مانند پنتاكسيد فسفر استفاده كرد).

معمولاً آب به صورت بخار يا به صورت حلاّل مواد، نقش كاتاليزگر خود را ايفا مي‌كند. ئيدروژن، كربن، گوگرد و مونوكسيد كربن خشك را نمي‌توان در اكسيژن خشك سوزاند. سديم را مي‌توان بدون اينكه واكنشي در كُلُر خشك ايجاد كند، ذوب كرد. كلريد ئيدروژن خشك و آمونياك خشك را مي‌توان با يكديگر تماس داد بدون اينكه تماس آنها سبب توليد كلريد آمونيم شود. نيز كلريد آمونيم كاملاً خشك با گرما دادن تجزيه نمي‌شود. اينها نمونه‌هايي از واكنش‌هاي شيميايي هستند كه آب نقش كاتاليزگر را در آنها ايفا مي‌كند.

نفت خام و كاتاليزگرها

كاتاليزگرها اهميت زيادي در صنعت نفت دارند. اين صنعت يكي از مهمترين صنايع دنياي جديد به شمار مي‌رود. نفت خام به هنگام استخراج از زمين، مخلوطي از ئيدروكربنهاست (ئيدروكربنها تركيباتي از ئيدروژن و كربن هستند.) در پالايشگاه نفت، اين مخلوط به كمك تقطير به فراورده‌هاي گوناگوني مانند گازهاي نفت، بنزين، نفت سفيد، نفت سياه و غيره تفكيك مي‌شود. معمولاً در يكي از اين فراورده‌ها مانند نفت سياه، مازاد و در فراورده‌اي ديگر مانند بنزين، كمبود وجود دارد. يكي از اساسي‌ترين هدفهاي پالايش نفت خام تبديل فراورده‌هاي مازاد به فراورده‌هاي مورد نياز است. در اين مورد كاتاليزگرها ما را ياري مي‌كنند.

شكستن كاتاليزگري فراورده‌هاي سنگين نفت خام

فراورده‌هايي چون نفت سياه را مي‌توان به آساني به كمك گرما به بنزين تبديل كرد. اين فرايند را شكستن (Cracking) مي‌نامند و معمولاً تحت فشار زياد ودر دماي حدود انجام مي‌گيرد (شكستن، تجزية مواد در اثر گرما در پناه هواست، براي مثال، گرما دادن ئيدروكربنهاي سنگين نفت در پناه هوا و تبديل آنها به گاز و بنزين نمونه‌اي از شكستن است. در فرايند شكستن، مولكولهاي سنگين به مولكولهاي سبك شكسته مي‌شوند). ليكن در صورت بهره‌گيري از يك كاتاليزگر، فرايند ياد شده مي‌تواند بسيار آسان‌تر و با كنترلي دقيق‌تر انجام گيرد.

بازسازي كاتاليزگري

فرايند ديگر تبديل در يك پالايشگاه نفت نه در رابطه با شكستن مولكولها بلكه در رابطه با آرايش مجدد ساختمان مولكولي آنها است. اين فرايند بستگي به يك كاتاليزگر دارد و به بازسازي كاتاليزگري (Catalytic Reforming) معروف است. توسط اين فرايند بنزين با اكتان پايين مي‌تواند به بنزين با اكتان خيلي بالاتر تبديل شود. گاهي پلاتين و گاهي نيكل‌آلومين به عنوان كاتاليزگر در اين فرايند بازسازي به كار مي‌رود.

ساخت كاتاليست جهت هيدروژناسيون انتخابي فنل به سيكلو هگزانون در فاز گازي

سيكلوهگزانون يك واسطه شيميائي بسيار مهم در صنعت مي‌باشد كه جهت توليد كاپرولاكتام براي نايلون 6 و آديپيك اسيد براي نايلون 66 كاربرد دارد. سيكلوهگزانون به صورت تجاري از دهيدروژناسيون سيكلوهگزانول تهيه مي‌شود كه براي اينكار از كاتاليستهاي مختلف مس استفاده مي‌شود خود سيكلوهگزانول نيز به طريق اكسيداسيون سيكلوهگزانول نيز به طريق اكسيداسيون سيكلوهگزان يا هيدروژناسيون فنل تهيه مي‌شود. به هر حال هيدروژناسيون تك مرحله‌اي فنل در فاز بخار به سيكلوهگزانون بسيار سودمندتر است چون باعث حذف مرحله گرماگير دهيدروژناسيون سيكلوهگزانول مي‌گردد. امروزه كاتاليستهاي دو فلزي و آلياژي جايگزين كاتاليستهاي تك فلزي شده‌اند زيرا باعث بهبود گزينش پذيري و افزايش فعاليت و همچنين طول عمر كاتاليست مي‌شود. كاتاليستهاي آلياژي پلاتين- كروم بر پايه كربن جهت هيدروژناسيون به سيكلوهگزانون با گزينش‌پذيري كامل مناسب تشخيص داده شده است. همچنين با استفاده از غشاهائي بر پايه پالاديم اين كار گزارش شده است.

با توجه به كارهاي انجام گرفته در مقالات كار را با ساخت كاتاليست آغاز كرديم كه پس از بهينه‌سازي شرايط از جمله دما و نسبت مولي هيدروژن به فنل و همچنين نوع حلال درصد تبديلي حدود 80% و گزينش‌پذيري نسبت به سيكلوهگزانون حدود 50% بدست آمد و مابقي محصول عمدتاً شامل سيكلوهگزانول بود. جهت ساخت كاتاليست‌هاي آلياژي پلاتين با عناصر ديگر نيز تلاشهاي زيادي انجام شد كه مناسبترين جواب با نشاندن پلاتين به ميزان 1% بر روي بدست آمد. سرانجام با نشاندن پالاديم بر روي آلومينا كه قبلاً با كربنات سديم قليائي شده بود بهترين جواب بدست آمد كه با درصد تبديلي حدود 50% و گزينش‌پذيري نسبت به سيكلوهگزانون حدود 96% همراه بود.

ساخت و ارزيابي كاتاليست‌هاي سه جانبه پالاديوم به منظور كنترل آلودگي ناشي از گازهاي خروجي از اگزوز اتومبيل‌ها

با افزايش روز افزون اتومبيل‌ها و كاميونها، مسئله آلودگي هواي ناشي از آنها نيز رشد افزاينده‌اي داشته است. امروزه از كاتاليست‌هاي سه جانبه (TWC) به منظور حذف گازهاي آلاينده ناشي از موتورهاي احتراق داخلي، استفاده مي‌شود. اين كاتاليست‌ها عمدتاً شامل پلاتين، روديوم و پالاديوم مي‌باشند. از ميان اين فلزات نجيب، روديوم بجهت فعاليت بالاي آن براي احيا اكسيدنيتروژن (NO) مورد استفاده قرار مي‌گيرد. پلاتين و پالاديوم نيز جهت تكميل فعاليت اكسيداسيون روديوم به كار گرفته مي‌شود. بدليل كمبود منابع و همچنين قيمت بالاي روديوم، پيدا كردن روش‌هايي براي كاهش استفاده آن و همچنين جايگزين كردن آن در كاتاليست‌هاي فوق با يك فلز مناسب، ضروري به نظر مي‌رسد. در حال حاضر، پالاديوم بعنوان جزء اصلي كاتاليست در نظر گرفته شده است و با استفاده از روش‌هاي آماري تاثير متغيرهاي مختلف مانند باريم، لانتانيوم، سريم، پالاديوم و دماي كسيناسيون بر روي فعاليت كاتاليستي مورد مطالعه قرار گرفته است.

كارهاي پژوهشي كه در پژوهشگاه صنعت نفت انجام گرفته است

از گاما- آلومينا با مساحت سطح بعنوان پايه استفاده شده است. به منظور اصلاح پايه از روش تلقيح همزمان توسط محلول نيترات باريم، لانتانيوم و سريم استفاده شده است. همچنين جهت نشان پالاديوم از محلول كلريدپالاديوم و روش تلقيح استفاده شده است. كاتاليست‌ها در دماي خشك شده و در دماي يا به مدت 6 ساعت كلسينه شده‌اند. از روش ICP براي اندازه‌گيري عناصر استفاده شده است. بر اساس يك روش طراحي آزمايش (Experimental Design)، هشت نوع كاتاليست با تركيب‌هاي مختلف تهيه گرديد. مساحت سطح و توزيع منافذ كاتاليست‌ها به روش BET اندازه‌گيري شده است.

كليه تست‌هاي راكتوري در فشار اتمسفري و در يك راكتور جرياني انجام گرفته است. دماي كاتاليست بوسيله يك ترموكوپل كه در بستر كاتاليست قرار دارد، كنترل مي‌گردد. مخلوط گازي مشابه‌سازي شده شامل اكسيژن، نيتريك اكسيد، كربن مونواكسيد، ئيدروژن، پروپيلن، بخارآب و نيتروژن مورد استفاده قرار گرفته است. جهت آناليز گازها در ورودي و خروجي راكتور از FTIR و گاز كروماتوگراف استفاده شده است. در كليه آزمايشات سرعت فضايي (Space Velocity) 48000 بر ساعت مي‌باشد. فعاليت كاتاليست به عنوان تابعي از دماي بستر كاتاليست‌ها اندازه‌گيري شده است. دماي بستر از تا تغيير مي‌كند. براي كليه كاتاليست‌ها، T₅₀ (كه عبارت است از دمايي كه در آن دما ميزان تبديل براي كربن مونوكسيد، پروپيلن و نيتريك اكسيد به 50% مي‌رسد) اندازه‌گيري شده است.

همچنين فعاليت كاتاليست‌ها براي سيستم گازي NO-CO-O₂ بعنوان تابعي از عدد استوكيومتري (S) مورد مطالعه قرار گرفته است.

نتايج:

1) پردازش داده‌ها براساس روش‌هاي آماري، نشان داد كه مقادير كم سريم، لانتانيوم و دماي كلسيناسيون و همچنين مقادير بالاي پالاديوم و باريم در ساخت كاتاليست‌ها موثر است.

2) نتايج نشان داد كه وجود لانتانيوم، احيا NO را در دماي زير كاتاليز مي‌كند.

3) نتايج تست پير شدگي (aging) كاتاليست‌ها در دماي و در حضور 10% بخارآب به مدت 6 ساعت، نشان داد كه اضافه كردن پروموترها به آلومينا باعث افزايش پايداري حرارتي كاتاليست‌ها شده است.

4) براي كاتاليست‌هاي اصلاح شده واكنش NO+CO در مقايسه با سرعت واكنش CO+O₂ بيشتر مي‌باشد.

با توجه به اهميت روز افزون فرايندهاي كراكنيگ و همچنين اهميت پيش‌بيني توزيع محصولات از نقطه نظر ساختار مولكولي به دلايل زيست محيطي، تحقيقات گسترده‌اي در زمينه پيش‌بيني توزيع محصولات كراكنيگ از نظر مولكولها در دست انجام است. با توجه به هزينه بسيار زياد آن آزمايشهاي تجربي براي اين واكنشها و همچنين دشواري شناسائي توزيع انواع مولكولها در محصولات اهميت روشهايي كه به كمك آن با حداقل آزمايشهاي تجربي بتوان توضيع محصولات واكنشهاي شكست را بدست آورد روشن ميگردد. در اين خصوص روشهاي مختلفي ارائه شده است كه عموماً در مورد مولكولهاي كوچك قابل استفاده هستند. در اين مقاله به بيان روشهاي مناسب پرداخته خواهد شد كه بدون نياز به داده‌هاي تجربي امكان پيش‌بيني توضيع محصولات واكنشهاي شكست حرارتي براي انواع مولكولهاي خطي، شاخه‌دار، و همچنين با آروماتيك متصل به شاخه پارافيني مورد بحث قرار مي‌گيرد.

اهميت روزافزون فرايندهاي كراكنيك جهت تبديل انواع نفتها و ته‌مانده‌هاي سنگين نفتي به اجزاء سبكتر بر كسي پوشيده نيست. از سوي ديگر در سالهاي اخير نگرش جديدي در برخورد آشتي‌جويانه با طبيعت مطرح گرديده و بدنبال گسترش روز افزون مقوله توسعه پايدار، رويكرد جديدي در اغلب شاخه‌هاي علوم و مهندسي مطرح گرديده است. بطور مشخص از مهمترين پارامترهايي كه در سالهاي اخير بعنوان خط قرمز در توسعه فرايندهاي مختلف مورد توجه قرار داشته است، توليد هر چه كمتر مواد مضر به طبيعت يا سلامت انسان مي‌باشد. اين نگرش در شاخه‌هاي مختلف علوم و از جمله در صنايع نفتي نيز مطرح است و لذا در توسعه فرايندهايي نظير شكست مولكولي كه منجر به توليد مواد ميان تقطير مي‌گردد، كاهش هر چه بيشتر موادي نظير بنزن و همچنين افزايش هر چه بيشتر مواد شاخه‌دار در فرآورده‌هاي نظير بنزين موتور مورد توجه قرار گرفته است. به منظور دستيابي به اين هدف، كليد كار داشتن مدلهاي سينتيك مولكولي جهت پيش‌بيني دقيق انواع مولكولهاي حاصله از شكست نفت سنگين است.

يك برش نفتي واقعاً داراي هزاران مولكول و ايزومر مي‌باشد كه شناسائي كامل آنها بسيار دشوار است و در مورد ته‌ مانده‌هاي سنگين عملاً كاري نشدني مي‌باشد. بنابراين اولين مشكل در راه توسعه مدل سينتيكي براي نفت سنگين شناسائي يا معرفي مولكولهايي است كه بيانگر خصوصيات آن برش مي‌باشند. در اين مقاله با فرض در اختيار بودن معيني مولكول نمونه كه مشخص كننده كامل برش نفتي مورد نظر باشد، به دنبال بدست آوردن راهي براي پاسخ دادن به سوألات زير خواهيم بود:

1- مولكول مورد نظر با چه سرعتي خواهد شكست؟

2- توزيع محصولات حاصل از اين شكست چه خواهد بود؟

در ادامة بحث روشهاي عملي براي پاسخ دادن به اين سوألات مطرح خواهد گرديد. اين روشها با توجه به داده‌هاي تجربي و عمومي‌سازي آنها براساس سريهاي متشابه التركيب توسعه داده شده و لذا در زمان استفاده بدون نياز به داده‌هاي جديد تجربي امكان پيش‌بيني را فراهم مي‌نمايد.

برخي از مقالات مكانيسم واكنش را براي يك ماده مشخص به صورت كمي بررسي نموده‌اند. اين روش از دقت خوبي برخوردار است اما به دليل تنوع بسيار زياد مولكولهاي يك برش نفتي عملاً داده‌هاي كافي براي تمامي يا حداقل اغلب آنها وجود ندارد و اغلب داده‌هاي منتشر شده براي نرمال ستان مي‌باشد بنابراين اين طريقه جامعيت كافي نخواهد داشت.

برخي ديگر از محققين ثابت سرعت واكنش شكست باندهاي مختلف را براساس تغييرات باندهاي مختلف پيش‌بيني نموده‌اند. اين روش اگر چه از نظر ترموديناميكي از پشتوانه خوبي برخوردار است اما به دليل دشواري كاربرد آن براي مولكولهاي سنگين، كاربرد آن به مولكولهاي سبكتر محدود مي‌گردد.

روش جامعتري كه براي اين منظور توصيه مي‌گردد به قرار زير است:

1- براي مولكول مورد نظر مسير واكنشهاي مختلف راديكالي ك الف: جدا شدن هيدروژن و ب: شكستن از محل بتا مي‌باشد نوشته شود.

2- با توجه به نوع اتم كربن (اول، دوم و سوم) هر يك از ثابتهاي سرعت به وسيله روابط عمومي حاصل از تجربيات روي سريهاي متشابه التركيب بدست آمده، پوشانده شوند.

3- با نوشتن قانون بقاي جرم براي هر راديكال مشخص، نسبت پيشرفت واكنشهاي مختلف از شبكه واكنش ترسيم شده بدست آورده شود. بدين‌ترتيب يك واكنش كلي كه در سمت چپ آن مولكول اوليه مورد نظر و در سمت راست آن محصولات مختلف با نسبتهاي پيش‌بيني شده قرار دارد، حاصل خواهد شد

سپس:

4- با استفاده از روابط عمومي ارائه شده براي ثابت سرعت هيدروكربورها، ثابت سرعت شكست كلي براي معادله فوق‌الذكر حاصل مي‌گردد. اين روش براي مولكولهاي مختلف اعمال شده و پيش‌بيني روش با داده‌هاي تجربي مقايسه گردد كه از دقت خوبي برخوردار بوده است، بنابراين با كابرد اين روش براي تك‌تك مولكولهاي يك مخلوط نفتي مي‌تواند به صورت نظري توزيع محصولات را پيش‌بيني نمود.

كوپليمرهاي پيوندي با استفاده از پليمرها در پزشكي جهت انعقاد خون

هدف ما از اين تحقيق طرح‌ريزي و مطالعه خواص يك نوع پليمر بود كه بدون استفاده از مواد ضد انعقاد داراي سازگاري خوبي با خون باشد تا در مواردي كه پليمر در تماس طولاني با خون است بتواند مورد استفاده قرار گيرد.

استفاده از پليمرها در پزشكي، حتي در مواردي كه پليمر در تماس مستقيم با خون باشد. روز به روز در حال افزايش است. به عنوان مثال مي‌توان از كيسه‌هاي هيدروژناسيون روغنهاي نباتي كاتاليست مورد استفاده در صنايع روغنهاي نباتي به منظور هيدروژناسيون روغنهاي مايع، و تبديل آنها به روغنهاي جامد خوراكي، كاتاليست نيكل بر پايه آلومينا مي‌باشد. پس از مدتي كه از كاربرد كاتاليست نيكل در فرآيند هيدروژناسيون روغنهاي مايع گذشت، اين كاتاليست فعاليت خود را از دست مي‌دهد و در كارخانه انباشته مي‌گردد. بالا بودن قيمت كاتاليست نيكل در بازار جهاني محققين را بر آن داشته است تا مطالعاتي در خصوص بازسازي كاتاليست و ورود مجددد آن در سيكل هيدروژناسيون انجام دهند.

كاتاليست نيكل نو به صورت پودري مي‌باشد كه در داخل چربي يا روغن پخش شده است تا از تماس مستقيم با گازهاي موجود در هوا در امان بماند، سپس اين مخلوط به شكل گراتول در آورده شده است. در اين كاتاليست ذرات نيكل وسيله فرمات نيكل بر روي پودر آلومينا كه در يك چربي پخش شده است قرار مي‌گيرد.

لازم به ذكر است كاتاليست نيكل مورد استفاده در فرآيند رفرمينگ با بخار آب، بر روي پايه‌هاي سيلندري آلومينا با ابعاد حدود 5/2 سانتيمتر مي‌باشد كه اساساً در آن اكسيد نيكل بر پايه آلومينا قرار دارد و تفاوت اساسي با كاتاليست نيكل مورد استفاده در فرآيند هيدروژناسيون روغنهاي نباتي دارد. همچنين در كاتاليست هيدروژناسيون روغنهاي نباتي مي‌توان پايه‌هاي كاتاليستي ديگر مانند سيليكا و كربن فعال و نيز فلزات كاتاليستي ديگري مانند پالاديوم، مس و تركيبات كروم‌ بكار برد ولي از ديرباز نيكل به علت دارا بودن طبيعت خنثي در مقابل روغن و قيمت آن به عنوان كاتاليست بكار مي‌رفته است.

چربيها و روغنها نقش مهمي در رژيم غذايي انسان ايفا مي‌كنند و علاوه بر فراهم كردن كالري، به عنوان حامل ويتامينهايي مانند A، D، E، K عمل مي‌كنند. هدف از انجام هيدروژناسيون بر روي روغنهاي مايع عبارتند از:

1- بالا بردن نقطه ذوب روغن و يا تبديل روغن نباتي مايع به چربي شبه جامد

2- مقاومت در برابر فساد روغن (زيرا تركيبات غيراشباع در روغن كاهش مي‌بايد و در نتيجه سرعت واكنش با اكسيژن كم مي‌شود).

در رآكتور هيدروژناسيون روغنهاي نباتي مايع، سه فاز مايع، جامد و گاز حضور دارند. اسيد چرب (روغن مايع) و تركيبات ديگر موجود در آن فاز مايع، كاتاليست نيكل فاز جامد و هيدروژن فاز گاز را تشكيل مي‌دهند. اسيد چرب در اصل شامل يك زنجيره اتمهاي كربن است كه با هيدروژن تركيب شده‌اند و اين مجموعه به يك گروه كربوكسيل ختم مي‌شود:

: اسيد چرب

كاتاليست نيكل به طور گسترده در صنايع پتروشيمي، فولادسازي، و روغنهاي نباتي كاربرد دارد. در صنايع روغنهاي نباتي، واكنش هيدروژناسيون (Hydrogenation) روغنهاي مايع را در حضور كاتاليست نيكل انجام مي‌دهند تا روغن جامد دست آيد و در نتيجه طول عمر روغن افزايش يافته و فسادپذيري آن كاهش يابد.

پس از مدتي كه كاتاليست نيكل در هيدروژناسيون روغنهاي نباتي مورد استفاده قرار گرفت، اكتيويته خود را از دست مي‌دهد و به اصطلاح «غيرفعال» (Deactivate) مي‌شود. كه نياز به بازسازي، جهت استفاده مجدد آن ضرورت پيدا مي‌كند. در حال حاضر بازسازي و يا ساخت مجدد كاتاليست نيكل در داخل كشور جنبه علمي و عملي لازم را پيدا نكرده است و هر ساله ارز زيادي جهت خريد كاتاليست تازه از كشور خارج مي‌شود.

به منظور ساخت كاتاليست نيكل تازه بايد فرمات نيكل را در دماي 200 تا 250 درجه سانتيگراد بر روي پايه آلومينا كاهش داد و به نيكل تبديل كرد. فرمات نيكل را مي‌توان با انجام واكنشهاي شيميايي بر روي تركيبات نيكل موجود در كاتاليست نيكل غيرفعال كه در دماي مناسب مورد كربن‌زدايي قرار مي‌گيرد بدست آورد، هر چند اين روش بايد از نظر اقتصادي مورد ارزيابي دقيق قرار گيرد.

در اين پروژه كربن‌زدايي از كاتاليست غيرفعال مورد بررسي قرار گرفته و از طريق گازيفيكاسيون، تركيبات كربني موجود بر روي كاتاليست در حضور اكسيژن هوا به مونوكسيد كربن تبديل شده و از صحنه عمل خارج مي‌گردد. آزمايشات نشان مي‌دهد در حدود 5/44 درصد وزني كاتاليست را تركيبات كربني و ناخالصيهاي باقيمانده در كاتاليست تشكيل مي‌دهند. در روش گاز يفيكاسيون دماي بهينه كربن‌زدايي 400 درجه سانتيگراد رآورده شده است. همچنين به دليل توليد دود زياد حاصل از اكسيداسيون تركيبات كربني باقيمانده در كاتاليست، در مرحله ديگري از آزمايشات ابتدا اين تركيبات كربني توسط حلال- نتراكلريد كربن، استخراج شده و پس از صاف و خشك كردن كاتاليست بر جاي مانده، نمونه‌هاي مختلف مورد گاز يفيكاسيون قرار گرفته است. در اين مرحله از آزمايشات 23 درصد وزني كاتاليست غيرفعال را كه تركيبات كربني سبك تشكيل مي‌‌دهند توسط حلال و 21 درصد وزني كاتاليست غيرفعال را كه ديگر تركيبات كربني تشكيل مي‌دهند توسط گازيفيكاسيون از كاتاليست زدوده مي‌گردد.

در اين واكنش تركيبات كربن‌دار موجود بر روي نقاط حساس كاتاليست (Ni)، يا گاز اكسيژن واكنش داده و به مونواكسيدكربن و دي‌اكسيدكربن و گازهاي ديگري از قبيل تبديل مي‌گردد. بنابراين بايد كاتاليست غيرفعال شده را در حضور اكسيژن (هوا) و در شرايط واكنشي فوق قرار دهيم تا كربن به گاز تبديل شده و از صحنه عمل خارج گردد. فشار واكنش فوق اتمسفريك مي‌باشد و انجام واكنش در يك راكتور Batch پيش‌بيني مي‌گردد. همچنين مي‌توان تركيبات كربني را با استفاده از يك حلال مناسب از كاتاليست استخراج نمود.

به منظور زدودن تركيبات كربني موجود بر روي كاتاليست نيكل غيرفعال، آزمايشات به دور روش زير انجام گرفتند:

الف- كربن‌زدايي به روش گازيفيكاسيون

ب- كربن‌زدايي به روش استخراج توسط حلال و گازيفيكاسيون

الف- كربن‌زدايي به روش گازيفيكاسيون

به منظور تعيين دماي بهينه جهت كربن‌زدايي به طريق گازيفيكاسيون، ابتدا 2 گرم از نمونه (كاتاليست غيرفعال) را به دقت وزن كرده و در راكتور Batch آزمايشگاهي مي‌ريزيم. سپس رآكتور را به داخل كوره گذاشته و دماي كوره را با شدت بالا مي‌بريم.

در مراحل مختلف، نمونه‌اي جديد را در داخل كوره قرار داده و دما را براي هر نمونه 130، 200، 250، 300، 350، 400، 450، 500، 700 درجه سانتيگراد مي‌رسانيم. نمونه را در مدت زمان كافي (حدود 1 ساعت) در داخل كوره نگه داشته و سپس كوره الكتريكي را قطع مي‌نماييم و دماي رآكتور را تا دماي محيط پايين مي‌آوريم.

با توزين نمونه كربن‌زدايي شده و بدست آوردن اختلاف وزني آن با نمونه اصلي، وزن تركيبات كربني تبديل شده به بدست مي‌آيد. با رسم منحني C% تبديل شده بر حسب دما، و يا منحني C% باقيمانده در كاتاليست بر حسب دما، دماي بهينه برآورده مي‌شود.

هيدروژن و پيوندهاي غيراشباع اسيد چرب،‌ به سرعت بر روي كاتاليست نيكل با يكديگر واكنش مي‌دهند و در نتيجه پيوندهاي غيراشباع با گرفتن هيدروژن اشباع مي‌گردند. واكنش هيدروژناسيون روغنهاي نباتي گرمازا مي‌باشد و انرژي خالص آزاد شده براي يك واحد به اندازه‌اي است كه درجه حرارت روغن را تقريباً 7/1 درجه سانتيگراد افزايش دهد كه البته اين افزايش بستگي به ظرفيت حرارتي مخصوص روغن نيز دارد.

اساس فرآيند هيدروژناسيون چنين است كه روغن يا چربي غيرتابع اشباع، كاتاليزگر و هيدروژن را در كنار يكديگر قرار مي‌دهيم و تحت اين شرايط، هيدروژن با روغن تركيب مي‌شود. محصول يك چنين فرآيندي يك چربي شبه جامد است.

دلايل آلودگي كاتاليست نيكل در هيدروژناسيون روغنهاي نباتي:

كاتاليستها به دلايل مختلفي از قبيل مسموميت (Poisoning)، كلوخه شدن (Sintering)، كك گرفتگي (Fouling) و از دست دادن عامل فعال (Vapor Transport) به تدريج فعاليت خود را از دست مي‌دهند. كاتاليست نيكل داراي نقطه ذوب مي‌باشد و به علت اينكه كلوخه شدن معمولاً در درجه حرارت حدود تا نقطه ذوب اتفاق مي‌افتد و دماي رآكتور هيدروژناسيون از 200 درجه سانتيگراد كمتر مي‌باشد احتمال كلوخه شدن كاتاليست نيكل اندك است.

عامل اصلي غيرفعال شدن كاتاليستهاي نيكل در فرآيند هيدروژناسيون روشهاي نباتي وجود ناخالصيهاي موجود در روغن خام مي‌باشد. اين ناخالصيها هر چند قبل از فرآيند هيدروژناسيون طي مراحل مختلفي از قبيل صمغ‌گيري، خنثي كردن، رنگيري و بي‌بو كردن از چربيها و روغنها جدا مي‌شوند ولي در عين حال مقادير جزئي باقيمانده، در دراز مدت بر روي كاتاليست رسوب كرده و آنرا به تدريج غيرفعال مي‌سازد.

از جمله ناخالصيهاي موجود در روغن قبل از هيدروژناسيون مي‌توان به موارد زير بيان نمود:

فسفاتيدها يا موسيلاژها، مقادير جزئي صابون باقيمانده از مرحله خنثي‌سازي، مواد جامد و يا خرده‌هاي دانه‌هاي روغني كه از واحدهاي استخراجي كه به تجهيزات فيلتراسيون مناسب مجهز نشده‌اند خارج مي‌شود، مقادير جزئي فلزات و مواد معدني مانند مس، آهن، منگنز و فسفر، مواد فرار مانند رطوبت و حلال،‌ پيگمان‌ها يا مواد رنگي، موم‌ها و مواد غيرقابل صابوني شدن و مواد معطر، همچنين ممكن است عامل فعال نيكل بدليل تشكيل تركيباتي نظير سطح كاتاليست را ترك كند و اين امر نيز باعث افت فعاليت كاتاليست گردد.

كربن‌زدايي به روش استخراج توسط حلال و گازيفيكاسيون

مشاهدات موجود نشان مي‌دهد كه به علت وجود مقدار زيادي از تركيبات كربني در كاتاليست غيرفعال (5/44 درصد)، در دماي بالاتر از 300 درجه سانتيگراد اين تركيبات توليد دود غليطي مي‌نمايند.

به منظور رفع اين معضل تا حد ممكن، كاتاليست غيرفعال توسط حلال تتراكلريد كربن آغشته گرديده و پس از 15 دقيقه مخلوط حاصل از صافي عبور داده شد. پس از آن كاتاليست در آون خشك گرديده و سپس در دماهاي

تک لپه ایها

از اختصاصات کلی گیاهان تک لپه ها آن است که دارای لپه منفردی هستند که بر اثر عدم رشد در یکی از جوانب رأس جنین بوجود می آید. در تشکیل جنین تک لپه ایها ابتدا در رأس جنین اولیه برجستگی گردی بوجود می آید. سپس شکافی که ناشی از توقف رشد جنین در همان جهت است بوجود آمده، در دنبال آن سلولهای نهادی محور زیر لپه ای در پائین شکاف ظاهر شده سریع شروع به رشد می کنند و روی آن نیز محور جنین اولیه دراز میشود و لپه را بوجود می آورد و از این پس محور ساقه چه بتدریج از محور جنین مقدماتی که دارای یک لپه است متمایز می گردد. در موقع رویش دانه انتهای فوقانی لپه معمولاً در پوشش دانه باقی مانده، انتهای پائینی آن دراز شده، با فرورفتن محور زیر لپه ای به درون خاک آنرا به زیر خاک فرو می برد.

رشد ریشه اصلی حاصل از رشد ریشه چه در تک لپه ایها محدود بوده ، بزودی جای آنرا ریشه های فرعی می گیرند. این ریشه ها نیز زد از بین رفته جای خود را به ریشه های نابجا واگذار می کند ریشه های نابجای تک لپه ایها فاقد انشعاب یا دارای انشعاب کم هستند به علت نداشتن ساختمان پسین قطر آنها همیشه ثابت باقی می مانند. دوران فعالیت ریشه های نابجا محدود بوده بزودی تجدید می شوند ساقه در تک لپه ایها از جوانه جانبی رأس جنین بوجود می آید و محور زیر لپه ای در جریان رویش دانه هیچگاه رشد نکرده تقریباً ثابت باقی می ماند این نحوه رشد که حالت منو سمپودیک (Monosympodique) را نشان می دهد عامل اصلی تشکیل ساقه ریزومی یا سا قه های غده ای سفت و یا ساقه های کپه ای شکل پوشیده از فلسها در تک لپه ای ها است.

گیاهان تک لپه ای عموماً علفی و غالباً پایا هستند ساقه هوایی آنها معمولاً بدون انشعاب و برگی است و به جز در بخش تولید مثل (گل آذین) که ممکن است انشعاباتی داشته باشد در تمام طول بی انشعاب باقی می مانند برگهای تک لپه ای ها دمبرگ ندارند و غالباً به وسیله نیامی طویل ساقه را احاطه می کنند اشکال کلی برگها تقریباً دراز و کشیده بوده، دارای رگبرگهای موازی و مویرگهای بسیار ظریف ارتباط دهنده آنها هستند گلها در تک لپه ایها سه پر (تری مر) و هر حلقه پوششی یا زایای آن از سه قطعه تشکیل می شود.

ساقه گیاهان تک لپه ای:

ساقه گیاهان تک لپه ای: ذرت-جو-گندم-مارچوبه-نخل

گرمسیری و از خانواده گندمیان (گرامینه) متعلق به گیاهان تک لپه می‌باشد. گیاه ذرت ، تنها غله‌ای است که در کشور مکزیک و گواتمالا تکامل یافته است. ذرت پرمحصول‌ترین غله دنیا به حساب می‌آید و از لحاظ مقدار تولید ، پس از گندم و برنج قرار می‌گیرد. امروزه ذرت در تغذیه بسیاری از مردمان دنیا نقش اساسی دارد.

دو لپه ایها

از اختصاصات عمومی گیاهان دو لپه ای آن است که دانه در این گروه گیاهی از دانه گیاهان تک لپه ای در وضع رشد رأس جنین که بسرعت متوقف شده دو نقطه جانبی آن بر اثر رشد ایجاد دو لپه متورم را می کند متفاوت بوده، همچنین ریشه اصلی در دو لپه ایها (برخلاف تک لپه هایها که وجود ندارد) از رشد ریشه چه جنین ایجاد میشود. فقط در دولپه ایهای دارای ریزوم ریشه های نابجا (که کار ریشه اصلی را انجام می دهند) مانند تک لپه ایها دیده میشود.

ساقه و ریشه در دو لپه ایها (بر خلاف تک لپه ایها) دارای ساختار پسین و رشد قطری است تعداد قطعات گل در این گروه در هر حلقه چهارتایی یا پنج تایی بوده، در بعضی از خانواده ها استثنائا ممکن است 3 تا 6 قطعه باشد.

رده بندی گیاهان دو لپه

سلسله گیاهان (Metaphyta) در ۴ شاخه قرار می‌گیرند. شاخه تالوفیتها یا ریسه داران که شامل جلبکها و قارچها هستند.

سلسله گیاهان (Metaphyta) در ۴ شاخه قرار می‌گیرند. شاخه تالوفیتها یا ریسه داران که شامل جلبکها و قارچها هستند. شاخه خزه‌ایها ، شاخه نهانزادان آوندی و شاخه گیاهان دانه‌دار. سه شاخه اخیر تحت عنوان کروموفیتها یا گیاهان تنه‌دار ، نامیده می‌شوند. شاخه گیاهان دانه‌دار به دو زیر شاخه بازدانگان و نهاندانگان تقسیم می‌شود. زیر شاخه نهاندانگان شامل دو رده تک لپه‌ایها و دو لپه‌ایها می‌باشد. دو لپه‌ایها خود شامل دو لپه‌ایهای بی‌گلبرگ ، دو لپه‌ایهای جدا گلبرگ و دو لپه‌ایهای پیوسته گلبرگ می‌باشد که تعداد زیادی از گیاهان دانه‌دار را در خود جای داده‌اند.

• دو لپه‌ایهای جدا گلبرگ Dialypetalae

گیاهانی هستند با گلهای کامل و دو جنسه که پوشش گل آنها به صورت کاسبرگ و گلبرگ تمایز یافته و اجزای گل در چرخه‌های متوالی و به صورت متناوب باهم قرار دارند و گرده افشانی در آنها بوسیله حشرات صورت می‌گیرد. جدا گلبرگها بالغ بر ۷۰ هزار گونه گیاهی هستند و براساس ساختمان نهنج و نحوه قرار گرفتن اجزای گل در سه گروه فرعی قرار می‌گیرند.

▪ تالامیفلورها

که در آنها نهنج گل برآمده یا گنبدی شکل است و اجزای گل مستقیما بر روی نهنج استقرار یافته‌اند و شامل ۵ راسته است.

ـ راسته آلاله‌گان (Ranales):

که برچه‌ها جدا از هم و اجزای گل غالبا در روی یک خط مارپیچی در سطح نهنج قرار دارند.

ـ راسته پاریتال (parietals): که برچه‌ها پیوسته بهم و تمکن آنها جانبی است.

ـ راسته گوتیفرال (Gutti ferales):

که برچه‌ها پیوسته بهم و تمکن آنها محوری و کاسبرگها در داخل غنچه گل ، همپوشان هستند.

ـ راسته ختمی (Malvales):

که برچه‌ها پیوسته بهم و تمکن آنها محوری و کاسبرگها در داخل گل به صورت کفه‌ای قرار دارند.

ـ راسته فرفیون (Euphorbiales):

که برچه‌ها پیوسته بهم و تمکن آنها محوری ، گلها یک جنسه و غالبا فاقد گلبرگ هستند.

▪ دیسیفلورها

که در آنها نهنج گل برآمده یا گنبدی شکل است و اجزای گل در سطح دستگاه مولد شهد و یا به حالت فررفته در آن قرار دارند.

ـ راسته شمعدانی (Geraniales):

نافه شامل دو ردیف پرچم و دستگاه ترشحی به صورت غده‌هایی در پای پرچمها قرار دارد.

ـ راسته افرا (Sapindales):

نافه شامل دو ردیف پرچم و دستگاه مولد شهد به صورت یک صفحه در محوطه خارجی پرچمها قرار دارند.

ـ راسته شمشاد (Celastrales):

نافه شامل یک ردیف پرچم و دستگاه مولد شهد در داخل پرچمها و خارج پرچمها قرار دارد.

▪ کالسیفلورها

سه جزء خارجی اجزای گل یعنی کاسبرگها ، گلبرگها و پرچمها از قسمت زیرین خود بهم پیوسته‌اند و نهنج پیاله مانند یا کوزه‌ای شکل را در انتهای دمگل بوجود آورده‌اند. این گروه شامل ۵ راسته است.

ـ راسته گل سرخ (Rosales)

ـ راسته چتریان (Umbellales)

ـ راسته مورد (Myrtales)

ـ راسته گل ساعتی (Passiflorales)

ـ راسته کاکتوسها (Cactales)

• دو لپه‌ایهای پیوسته گلبرگ Sympetalae

این گیاهان بالغ بر ۵۰ هزار گونه هستند. گلبرگها در این گیاهان بهم پیوسته هستند. در اغلب پیوسته گلبرگها پرچمها به قسمت داخلی جام گل پیوستهاند. این گروه از گیاهان شامل ۱۱ راسته هستند که در سه گروه قرار می‌گیرند.

▪ پیوسته گلبرگهای ۵ پیرامونی ، با تخمدان فوقانی و ۵ برچه.

ـ راسته اریکال (Ericales):

ابتدایی‌ترین راسته هستند، جام گل گاهی ناپیوسته ، نافه ۱۰ پرچمی و پرچمها غیر متصل به گلبرگها.

ـ راسته پامچال (Primulales):

جام گل پیوسته ، پرچمها به قسمت داخلی جام گل پیوسته‌اند.

ـ راسته خرمالو (Ebenales)

ـ راسته (Plumbaginales)

▪ پیوسته گلبرگهای ۴ پیرامونی ، با تخمدان فوقانی و ۲ برچه.

ـ راسته Gentianales:

که از این راسته می‌توان به زیتون ، زبان گنجشک و یاسمن اشاره کرد.

ـ راسته Polemoniales:

که از این راسته می‌توان به گاو زبان ، سیب زمینی و گوجه فرنگی اشاره کرد.

ـ راسته Personales: که از این راسته می‌توان به گل میمون ، گل جالیز و کنجد اشاره کرد.

ـ راسته Lamiales:

که از این راسته می‌توان به نعنا، بارهنگ و شاه پسند اشاره کرد.

▪ پیوسته گلبرگهای ۴ پیرامونی ، با تخمدان تحتانی و ۲ برچه.

ـ راسته گل استکانی (Campanulales):

که شامل گل استکانی و کدو است.

ـ راسته روناس (Rubiales):

که شامل تیره روناس و بداغ است.

ـ راسته گل مینا (Asterales):

که شامل تیره گل مینا ، تیره سنبل‌الطیب و تیره خواجه باشی می‌باشد.

• دو لپه‌ایهای بی‌گلبرگ Monochlamideae

ـ راسته کازوآرینال (Casuarinales):

گیاهانی هستند درختی با ظاهری شبیه دم اسبیان و گلها یک جنسه می‌باشد.

ـ راسته آمنتال (Amentales):

در این راسته تیره‌های بید ، راش ، فندق و گردو قرار دارد.

ـ راسته گزنه (Urticales):

در این راسته تیره‌های گزنه ، توت ، نارون و شاهدانه قرار دارد.

ـ راسته دانه مرکزیان (Centrospermales):

در این راسته تیره‌های اسفناج ، گل میخک ، چغندر و لاله عباسی قرار دارد.

ـ راسته علف هفت بند (Polygonales):

در این راسته تیره‌های ترشک ، علف هفت بند و ریواس قرار دارد.

ـ راسته Santalales:

که در این راسته تیره معروف دارواش قرار دارد.

نهاندانگان تك لپه و دو لپه

نهاندانگان به دو گروه تك لپه اي و دو لپه اي تقسيم مي شوند.

• نهاندانگان تك لپه:

ـ گياهك دانه تنها يك لپه دارد.

ـ غالبا ريشه افشان و ساقه زير زميني يا پياز دارند.

ـ ساقه هوايي آنها اغلب فاقد انشعاب است، مگر در بخش تشكيل گل، كه ممكن است انشعاباتي داشته باشد.

ـ اغلب برگهاي گياهان تك لپه اي دمبرگ ندارند، در عوض به وسيله نيام، دور ساقه را احاطه مي كنند.پهنك برگ تقريبا در اغلب تك لپه ايها كشيده و رگبرگها موازي هستند و رگبرگهاي موازي به وسيله رگبرگهاي مويين به هم مربوط مي شوند.

ـ تعداد قطعات گل اغلب سه يا مضربي از اين عدد است.

ـ دستجات آوندي بصورت پراكنده هستند .

مثالها:

گندم ، برنج، ذرت و خرما....وانيل و زعفران

زنبق، گل اختر، لاله، سنبل و ثعلب

• نهاندانگان دو لپه:

ـ گياهك دانه داراي دو لپه است.

ـ اغلب آنها ريشه راست دارند.

ـ ساقه هوايي آنها اغلب منشعب است.

ـ برگها داراي گوناگوني فراوان بوده، رگبرگهاي آنها اغلب منشعب و غير موازي است.

ـ تعداد قطعات گل در آنها ۲ يا ۵ يا مضربي از اين اعداد است.

ـ دستجات آوندي در يك حلقه قرار دارند.

مثالها:

به سه گروه بي گلبرگ، جدا گلبرگ و پيوسته گلبرگ تقسيم مي شوند.

بي گلبرگ:بيد،فندق، بلوط و گردو

جدا گلبرگ:تيره هاي شب بو، خشخاش، مركبات، گل سرخ و باقلا

پيوسته گلبرگ:تيره هاي گل ميمون، نعناع، گاو زبان، و سيب زميني

ریشه تک‌لپه‌اى‌ها

ريشه تک‌لپه‌اى‌ها (گراس‌ها) ظريف بوده و فاقد کامبيوم براى رشد ثانويه مى‌باشند. به‌طورکلى اين گياهان به داشتن ريشه‌هاى افشان مشهور هستند. سيستم ريشه در تک‌لپه‌اى‌ها داراى ۲ مرحله است (شکل دو نوع سيستم ريشه گياهان تک‌لپه‌اي).

دو نوع سيستم ريشه گياهان تک‌لپه‌اي، (a) کولئوپتيل، (b) ريشه‌هاى نابه‌جا و ثانوي، (c) مزوکوتيل، (d) ريشه‌هاى جنيني، (e) دانه.

۱. ريشه‌هاى جنينى (ريشه‌هاى بذري) همراه با ريشه‌چه از محل اولين گره لپه‌اى در محل محور جنين دانه ظاهر مى‌شوند. از آنجائى که لپه و گره مربوط به آن در داخل دانه باقى مى‌ماند پس اين ريشه‌ها، ريشه بذرى ناميده مى‌شوند. در گندم علاوه بر گره لپه‌اي، گره دوم يا گره کلئوپتيلى نيز داخل دانه باقى مى‌ماند. از آنجا که خروج از خاک حاصل طويل شدن ميانگره دوم است. بنابراين، اين گره نيز در تعداد ريشه‌هاى بذرى دخالت دارد. ريشه‌هاى بذرى گندم شامل ريشه‌‌چه و يک تا ۷ ريشه خارج شده از اين دو گره مى‌باشند. تعداد اين ريشه‌ها تا حد زيادى متأثر از ژنوتيپ بوده و به‌نظر مى‌رسد که تعداد ريشه‌هاى بذرى در سازگارى و قدرت رقابت گونه‌ها، به‌خصوص در محيط‌هاى مشخص، دخالت دارند.

۲. ريشه‌هاى نابه‌جا، که به‌نام‌هاى ريشه‌هاى گره‌اى و تاجى و يا ريشه‌هاى يقه‌اى نيز شناخته مى‌شوند. اين ريشه‌ها دقيقاً در زير سطح خاک و از محل گره‌هاى تحتانى ساقه گندميان خارج مى‌شوند. در گندميان تعداد ۳ تا ۶ گره بدون رشد ميانگره وجود دارند که يقه يا طوق را تشکيل داده و سبب ايجاد حلقه‌هاى پياپى ريشه‌‌هاى نابه‌جا مى‌شوند و به‌همين دليل ريشه‌هاى طوقى نام دارند. از آنجا که گندميان پس از رشد اولين ميانگره يا مزوکوتيل (شکل ذرت در عمق‌هاى ۲۰-۱۵-۱۰-۵ cm کاشته شده است ولى يقه‌ها تقريباً در يک عمق بدون توجه به عمق بذر تشکيل شده‌اند)، (در گندم اولين ميانگره) در سطح خاک ظاهر مى‌شوند لذا يقه بدون توجه به عمق کاشت درست در زير سطح خاک قرار مى‌گيرد. طويل شدن مزوکوتيل درست در نزديک سطح خاک به‌علت تأثير نور قرمز بر فيتوکروم موجود در کلئوپتيل خارج شده از خاک، متوقف مى‌شود. در ذرت نيز ريشه‌هاى نابجاى هوائى از محل چهارمين گره يا بيشتر (از روى سطح خاک) خارج مى‌شوند. اين ريشه‌ها معمولاً به‌عنوان ريشه‌هاى مستحکم‌کننده (Prop roots)، و يا هوائى (Brace roots)، شناخته مى‌شوند.

ذرت در عمق‌هاى ۲۰-۱۵-۱۰-۵ cm کاشته شده است ولى يقه‌ها تقريباً در يک عمق بدون توجه به عمق بذر تشکيل شده‌اند.

در ظاهر اولين ريشه‌هاى طوقى در گندميان بسيار نازک بوده و اندکى زمين‌گرائى مثبت دارند و در زاويه‌اى حدود ۲۵ درجه سانتى‌گراد با افق به‌طرف پائين رشد کرده و به‌طور متراکم منشعب مى‌شوند. ريشه‌هاى طوقي، که بعداً ظاهر مى‌شوند ضخيم‌تر مى‌باشند. اين ريشه‌ها داراى زمين‌گرائى مثبت‌ترى بوده و به‌طور کلى با زاويه ۴۵ درجه از افق رشد مى‌کنند. آخرين ريشه‌هاى گره‌اى که تشکيل مى‌شوند خشن‌تر بوده و به‌طور عمودى رشد مى‌کنند. اين ريشه‌هاى خشن ممکن است هنگام نفوذ در خاک ريشه‌هاى فرعى ظريف‌ترى ايجاد کنند و علاوه بر فعاليت‌ در امر جذب به‌عنوان تکيه‌گاه نيز عمل نمايند. مشاهدات ديگر معلوم کرده است که در ذرت جهت رشد ريشه‌ها به مقدار خيلى زياد با دماى اطراف بذر رابطه دارد. رشد ريشه‌چه در حرارت ۱۸ درجه سانتى‌گراد در جهت حدود ۳۰ درجه بوده و در حرارت ۳۶ درجه داراى زاويه ۶۱ درجه مى‌باشند.

ظرافت ريشه‌هاى گندميان بستگى به ترتيب ميانگره از منشاء و در مورد ريشه‌هاى فرعى به ترتيب انشعابات بستگى دارد. ريشه‌هاى بذرى بسيار ظريف، از محل گره لپه‌اى ظاهر مى‌شوند. حلقه‌هاى حاصل از گره‌هاى متوالى به‌طور فزاينده‌اى ضخيم مى‌شوند و قطر ريشه‌هاى هوائى شايد ۱۰ برابر بزرگ‌تر از قطر ريشه‌هاى بذرى باشند. از طرف ديگر ريشه‌هاى جانبى روى ريشه‌هاى بذري، به‌تدريج باريک‌تر شده و به‌طور فزاينده‌اى ظريف‌تر مى‌شوند. اگر ريشه‌هاى جنينى اصلى کوتاه باشد ريشه‌هاى فرعى ممکن است بلند باشند و برعکس.

ساقه گیاهان دو لپه‌ای علفی: لوبیا ، نخود ، آفتابگردان ، شمدانی:

نخود:

نام دیگر نخود، لوبیای گاربانزو( garbanzo bean ) می باشد. نخودفرنگی، عدس و نخود بصورت یکسال در میان و چرخشی با گندم و جو در یک زمین زراعتی- کشت می شوند. این حالت چرخشی باعث تقویت و تجدید نیتروژن در خاک می شود و دیگر نیازی به استفاده از کود نخواهد بود.

معمولاً نخود در زمین های حاشیه بین النهرین و مدیترانه شرقی کشت می شد و از آنجا به هند و سایر نقاط آسیای شرقی گسترش یافت.

لوبیا:

بقولات Leguminosa :تیره

Phasaeolus vulgaris L. :نام لاتین

Kidney bean :نام انگلیسی

لوبیا :نام فارسی

لوبیا - فصولیه :نام عربی

گیاهی است یکساله ، دارای یک ریشه اصلی راست و ریشه های فرعی فراوان، در روی ریشه های کوچک لوبیا غده های قهوه ای رنگ نامنظم ، تثبیت کننده ازت قرار گرفته است برگهای مرکب که از سه جفت برگچه تشکیل شده اند بادمبرگ طولانی به طور متناوب روی ساقه آن قرار گرفته اند. ممکن است برگچه ها از کرکهای ریز پوشیده شده باشند.

ریشه گیاهان دو لپه ای

برش عرضی ریشه گیاه تک لپه ای

برش عرضی ریشه گیاه دو لپه ای

برش عرضی ساقه تک لپه ای

برش عرضی ساقه تک لپه ای

برش عرضی ساقه تک لپه ای

برش عرضی ساقه دو لپه ای

فصل اول

بسمه تعالي

هدف از ايجاد ايستگاههاي تقويت فشار

همراه با استخراج نفت از مخازن نفتي مقداري گاز نيز توليد مي شود كه اين گازها را گاز همراه ( Assotle Tedgas ) مي نامند و به صورت محلول در نفت خام وجود دارند كه طي مراحل تفكيك از نفت جدا مي شوند قسمتي از گازهاي سبك محلول در نفت كه شامل متان و اتان مي باشد در بعضي از نقاط مناطق نفت خيز جنوب در تفكيك كننده اي در سر چاه كه به جدا كننده سر چاهي ( Wwll head Seperator ) معروف است جدا مي شود و در نقاطي از مناطق نفت خيز ( مانند اهواز ) مرحله اول تفكيك در كارخانه بهره برداري وجود دارد .

مراحل ديگر تفكيك كه شامل مرحله دوم به بالا مي باشد با ايجاد افت فشار ، هيدروكربورها گازي را از نفت جدا مي نمايد كه اين هيدروكربورها عمدتاً شامل مي باشند .

در منطقه گچساران ، مرحله اول تفكيك عمدتاً در هر چاه وجود دارد و گازهاي حاصل از آن به گاز چاهها معروف مي باشند كه مستقيماً به واحد تقويت فشار ضعيف فرستاده مي شود . و قسمتي از خوراك واحد هاي تقويت فشار ضعيف را تشكيل مي دهد و گارهاي مراحل دوم به بالا كه در كارخانه هاي بهره برداري از طريق افت فشار ايجاد مي شوند نيز به واحد تقويت فشار ضعيف ارسال مي شود و بدين ترتيب خوراك واحدهاي تقويت فشار ضعيف تأمين مي گردد . گارهاي همراه مزبور پس از تقويت فشار در ايستگاههاي تقويت فشار ضعيف و قوي به مخازن زير زميني مجدداً برگشت داده مي شود تا باعث نگهداري و بالا بردن فشار نفتي شده و بازدهي چاههاي نفتي را بالا ببرد ليكن در طرحي كه اخيراً در حال اجرا مي با شد و شامل كارخانه هاي گاز و گازمايع 1200 و 1300 مي باشد ، گازهاي همراه پس از تقويت فشار در كارخانه هاي تقويت فشار ضعيف به واحد گاز و گاز مايع عودت داده مي شود تا مايعات گازي حاصل از آن كه شامل C3 - C/7 مي باشد گرفته شود مايعات گازي خوراك واحد هاي پتروشيمي را تشكيل مي دهد كه با توجه به نقش صنعت پتروشيمي در كشور اهميت ايستگاههاي تقويت فشار نيز مشخص مي شود .

گازهاي حاصل از كارخانه هاي گاز و گاز مايع به شركت عودت داده مي شود و قسمتي از ان جهت تزريق به چاهها افزايش بازدهي نفتي به كار ميرود .

اين كارخانه در غرب منطقه گچساران و در منطقه اي به نام دشت گز واقع شده است .

گاز مرحله چهارم با عنوان 40TP پس از تقويت فشار و مخلوط با گازهاي مرحله دوم و سوم كه اين عمل در كارخانه بهره برداري كه در مجاورت ايستگاه قرار دارد انجام مي گيرد توسط يك عدد خط لوله 24 با عنوان گاز بهره برداري وارد مني فول كارخانه مي شود در مسير آن شير XV وجود دارد كه به صورت دستي و با اتوماتيك با فشار روغن و با هوا باز مي شود كه روي شير يك مخزن كوچك روغن و در كنار شير يك مخزن هوا جهت باز نمودن شير XV تعبيه شده است در مسير خط لوله گاز بهره برداري ، يك جريان برگشتي (Recycle ) وجود دارد كه در صورتي كه فشار گار بهره برداري كم شود از طريق فشار گاز چاهها كه فشار بيشتري دارند تأمين مي شود .

در مسير جريان برگشتي يك كنترل ولو وجود دارد كه فرمان خود را از P.C ( Preure Controler ) كه روي فشار 0.55 bar تنظيم شده است مي گيرد و در صورتيكه اين فشار كاهش يابد بايد از طريق فشار گاز چاهها تأمين مي شود . و اگر اين كنترل ولو عمل ننمايد توسط يك لوله در كنار گذر ( bypas ) ، به وسيله شير دستي جريان را به طرف گاز بهره برداري برقرار مي سازند.

در مسير يك شير Mor وجود دارد كه در حالت اضطراري به صورت دستي بسته مي شود و جريان گاز وارد دو عدد اسكرابر ( مايع گير ) Sc702B,Sc702A مي شود كه به صورت موازي قرار دارند كه در كنار اين ادو اسكرابر پمپ تخليه مايعات وجود دارد كه نيروي محركه آنها الكتروموتور مي باشد .

دو عدد سوئيچ (Low level Switch )LLS

(High level Switch ) HLS

كار تنظيم لول اكرابرها را بر عهده دارند و زماني كه سطح مايع در اكرابر زياد شود يا اصطلاحاً اكرابرها لول بگيرند پمپها شروع به كار نموده و تخليه مايعات را انجام مي دهند و مايعات اسكرابرها را به واحد بهره برداري ( مرحله سوم بهره برداري ) هدايت مي شوند . گاز خروجي اكرابرهاي 702A,B يك مسير مارپيچي را به منظور تعادل فشار طي مي نمايند و گاز وارد سكشن درام كمپرسور مرحله اول يعني Sc703 مي شود و پس از جدا شدن هيدروكربورهاي مايع گاز خروجي از اسكرابرها وارد كمپرسور الف ( A ) مي شود كه در اين حالت گاز فشار برابر 0.5 بار و دماي 30 درجه سانتيگراد دارد كمپور اين كارخانه از نوع CLARK و نيروي محركه آن توربين دولزرويس 1553 مي باشد .

مشخصات كمپرور CLARK

كمپرسور گريز از مركز CENTRI FUGL Compreor

ize : 553

Normal Capa City inlet : 9934 m/

Critical Speed : 6200 Rpm

Max Continou Speed :/0743 Rpm

Casing Desigh Temp Disch : 232

Max Operiting tempreture : 193

HyDROSTATIC TEST Presure

No . of impeller : 4

اين كمپرسور داراي 4 مرحله مي باشد و روزانه 11 ميليون فوت مكعب گاز را در روز فشرده مي نمايد.

افزايش فشار گاز ، باعث افزايش دما نيز مي شود لذا گاز خروجي كمپرسور الف (A ) وارد خنك كننده هاي هوايي مي شود كه در مسير آن دو عدد خنك كننده هوايي از نوع دهنده ( blower ) وجود دارد.

گاز پس از خنك شدن به همراه گاز چاهها وارد Sc705A مي شود يعني در اينحالت گاز بهره برداري پس از يك مرحله فشرده شدن و ديدن به حدود فشار گاز چاهها ، با گاز چاهها Mix مي شود . و پس از انجام عمل مايع گيري در Sc705A وارد كمپرسور B.1 مي شود . گاز چاهها نيز وارد دو عدد Slueeatcher ( لجن گير ) مي شود كه هيدروكربورهاي مايع در آن از گاز جدا مي شود و گاز آن پس از عبور Sc704 در Sc705 با گاز بهره برداري مخلوط مي شود اسكرابر 705 يك جدا كننده سه فاز مي باشد كه شامل فاز گاز ، مايعات گازي و آب ترش مي باشد كه مايعات گازي آن توسط يك كنترل ولو به Sc702A,B فرستاده مي شود.

در قمت تحتاني جدا كننده يعني BOOT ، آب ترش كه خوردگي آن زياد است به گودال سوخت فشار قوي (Hpburn Pit ) فرستاده مي شود وسوخته مي شود.

براي تعيين ميزان خوردگي آب ترش همراه گاز اسكرابر 705 مي بايست يك دتگاه خوردگي وجود داشت كه در سرويس قرار ندارند و گاز Sc705 با دماي 22 و فشار 4.5bar وارد كمپرور B.1 مي شود.

مشخصات كمپروسور B

Type : Clark

Size : 553

No .Of impellers : 7

Normal Capacity inlet : 15708 m/hr

Critical PEED : A000rpm

Casing Deingh Temp Inlet : 282

Max operating Temp : 193

HYDROSTATIC Test Preure : 77057

گاز خروجي از كمپرسور B.1 وارد دمنده هاي هوايي مي شود كه چهار عدد دمنده در مسير آن وجود دارد و پس از خنك شدن گاز وارد Sc706A مي شود.

به علت بالا بودن فشار در اين اسكرابرها پمپ تخليه مايعات وجود ندارند و مايعات توسط فشار گاز خود اكرابر تخليه مي شوند.

گاز خورجي از Sc706A وارد كمپرسور B.2 مي شود و پس از افزايش فشار تا 35 بار و پس از عبور از يك شير يك طرفه وارد دمنده هاي هوايي مي شود قابل ذكر است كه در مسير همه گازهاي خروجي كمپرسور يكطرفه به منظور جلوگيري از بازگشت جريان وجود دارد.

چهار عدد دمنده در مسير گاز وجود دارد كه نهايتاً خروجي دمنده ها به يك لوله مي خورند و وارد اسكرابر Sc707A و نهايتاً گاز به كارخانه تقويت فشار قوي گچساران فرستاده مي شود.

در دمنده هاي هوايي ، گاز از درون تيوبهاي عبور مي نمايد و باد پنكه از زير به آن مي وزد و انتقال حرارت صورت مي پذيرد و گاز خنك مي شود لازم به ذكر مي باشد كه اين لوله ها به صورت فين هاي تيغه اي مي باشد و دما را بالاي نقطه شبنم نگه داشته مي شود.

T.C (Tempreture control ) : در مدار قرار دادن پنكه ثابت و تغيير زاويه پنكه متغيير را به عهده دارد و راه اندازي پنكه ها در دو حالت دستي و اتوماتيك قرار دارد در حالت اتوماتيك فرمان خود را از T . C مي گيرد و در دستي پنكه ها در سرويس قرار مي گيرند . پنكه ها به وسيله يك موتور الكتريكي كار مي كنند كه توسط يك كليد از كار مي افتد و يا در سرويس قرار مي گيرد .

يك سوئيچ مر بوط به لرزش موتور پنكه ها وجود دارد كه در اتاق كنترل مي باشد با عنوان پنكه ها و عوامل ديگري باشد

ايستگاه تقويت فشار ضعيف شماره 2

اين كارخانه در شرق منطقه گچساران ودر منطقه اي به نام دشت بلوط واقع شده است .

نظر به اينكه فرآيند كارخانه اي تقويت فشار ضعيف گچساران شبيه به يكديگر مي باشد لذا به تشريح موارد فرآيند مي پردازيم

گاز كارخانه 58 ميليون فوت مكعب در دماي 140 F و فشار 35 بار مي باشد كمپرسورهوا

كمپرسورهواي تأميني ابزار دقيق كارخانه فشار ضعيف شماره 2 از نوع رفت و برگشتي و از نوع Vtype ( خودجيني ) مي باشد .

اين كمپرسورداراي دو مرحله تراكم مي باشد كه هر مرحله از دو قسمت سري تشكيل شده است . سيستم خنك كنندگي با هوا به صورت فين مي باشد كه فين ها در واقع سطح تماس را با هوا زياد مي كنند و سبب مي شوند كه انتقال حرارت بهتر صورت بپذيرد.

Tieinpit

Tieinpit كه در واحد تقويت فشار ضعيف شماره 3 قرار دارد محلي است كه در يك گودال قرار دارد و محل تلاقي گازهاي جمع آوري شده و ارسالي از مني فولد هاي 33 و 34 كه نزديك ايستگاه قراردارند گازهاي مرحله اول تفكيك شده از تفكيك كننده هاي سر چاهي بهره برداري شماره 13 از طريق دو خط لوله 30 وارد ايستگاه فشار ضعيف شده و در اين محل با هم تلاقي نموده و قبل از ورود به مخزن لجن گير ايستگاه ، يك شير برقي هيدروليكي در مسير آن قرار دارد و در اين محل مايعات گازي كه از سيستم گازهاي جمع آوري شده در مني فولد ها در Blowoff Vesseles گرفته شده اند از زير خاك بيرون آمد و از طريق شير برقي به مخزن لجن گير مرتبط مي شود.

اين دو شر در زماني كه سطح مايع در لجن گيرهاي اسكرابر S708A,B خيلي بالا باشد از كليد LSHH فرمان گرفته و بسته مي گردند در اين حالت مايعات ارسالي از منيفولدهاي سيستم جمع آوري گاز در همين گودال مي توان به گودال زائد سوز فشار ضعيف داده سوزانده شوند .

گازهاي فشار قوي و خشك شده از خروجي ايستگاه گرفته شده از طريق همين گودال جهت استفاده در Blow off Vesseles فرستاده مي شود .

سيستم روغن كاري ونشت بند كمپرسورهاي 40p

روغن از مخزني كه ظرفيت معادل O. 63M يا 190 گالن دارد به وسيله پمپهايي كه با الكتروموتور كار مي كند پمپاژ شده و از يك خنك كننده عبور كرده و بعد از خنك شدن از فيلتر هاي دو قلو گذشته و سپس به طرف كمپرسورهاي گاز جهت روغن كاري مي رود و اين عمل به صورت گردشي ادامه دارد .

هر پمپ داراي ظرفيتي تقريباً O. 2M/MIN مي باشد و تحت فشار barG (سنجي ) يا ( 52 گالن در دقيقه تحت فشار 145psig مي باشد .

حفاظت هر پمپ موقع بالا رفتن فشار توسط دو عدد شير تخليه كه روي فشار 123psi تنظيم شده است .

در عمليات همزمان هر دو پمپ در مدار قرار نمي گيرد و يكي در مدار وديگري به صورت آماده مي باشد .

شير كنترل فشار جهت نگه داشتن فشار سيستم به كار گرفته مي شود و جهت تنظيم فشار روغن روغنكاري ياتاقانهاي كمپرسور و گيربكس از شير كنترل فشار كه روي 15-18psi تنظيم شده استفاده مي شود روغن نشت بند از روغن روغنكاري گرفته مي شود و توسط يك شير كنترل اختلاف فشار كنترل مي گردد.

سيستم نشت بند كمپروسور

- يك نشت بند از نوع حلزوني در پشت پروانه قرار دارد كه جريان گاز در طول محور كمپرسور كاهش مي دهد.

- يك رينك نشت بند كربني از فرار گاز زماني كه كمپرسور در حال كار مي باشد جلو گيري مي كند .

- روغن با فشار ( كه از مدار روغن روغنكاري تغذيه مي باشد ) در سيستم نشت بند كمپرسور تزريق مي گردد يك مقداري جريان ناشي از اختلافات فشار در سطح رينگ كربني ( car pn Ring ) در قسمت گاز جايگزين مي گردد . كه اين مقدار جريان جزئي مانع از فرار گاز از سيستم نشت بند مي گردد .

- گازي كه از نشت بندهاي حلزوني فرار كرده ، همراه روغن كه از ميان كربن رينگ نشت بند عبور كرده توأماً از طريق ته كشهاي دستي خارج مي گردند .

- وقتي كمپرسوردر سرعتهاي بدون بار كار مي كند داراي يك فشار در بدنه مي باشد با لاتر از فشار روغن نشت بند گاز عمليات روي پيستون هاي متوقف كننده ( shut Down Pistons ) اثر مي گذارد كه اين پيستونها در داخل ادوات نشت بند كننده مي باشند عملكرد اين پيستونها رينگ هاي نشت بند را درجاي خود محكم نگه مي دارد طوري كه سطح لاستيكي آن مانع هر نوع نشتي مي گردد اين انشعاب گاز برگشتي ( REFER Ncegas ) روي ديافراگم شير منترل فشار فرستاده مي شود جهت نگه داشتن اختلاف فشار روغن و گاز روغن روغنكاري وروغن نشت بند جهت خنك شدن در پنكه خنك كننده وارد مي گردند كنترل ميزان درجه حرارت روغن نيز توسط T.C.V صورت مي گيرد كه فرمان از T.T مي گيرد . البته روغن در مخزن ذخيره بايستي هميشه قبل از راه اندازي كمپرسور گرم باشد كه توسط يك ترموستات اتوماتيك صورت مي گيرد و يك گره كن برقي را راه اندازي مي كند .

- گازها و بخارات موجود در مخزن روغن ، تويط يم خط لوله مه در مسير خود يك فيلتر ذغالي دارد به اتمسفر تخليه مي گردند و يك شير دستي نيز به مشعل فشار ضعيف ( CLPFLAIR ) در موقع لزوم فشار مخزن را تخليه مي كند شيرهاي روي تنديش هاي مخزن oilwater seperator در بهره برداري راه دارند جهت نشان دادن جريان روغن در مسير ياتاقانهاي كمپرسور و گيربكس نشان دهنده شيشه اي روي خط لوله روغن برگشتي نصب گرديده كليد سطح پايين روغن در مخزن را به صورت اخطار روي پنل ظاهر مي سازد .

- يك مخزن نيز در مسير روغنهاي برگشتي قرار دارد كه به صورت دستي مي توان روغن آن را به تنديش تخليه كرد روي اين مخزن اخطار سطح زياد روغن را با كليد LAH مي گيريم .

- كليد گرمايي TAH نيز روي ورودي روغن به خنك كننده درجه حرارت زياد روغن را به صورت اخطار روي پنل ظاهر مي سازد افت فشار روغن در هدر توسط كليد PAL گرفته مي شود و روي مدار استارت تلمبه يدكي اثر كرده و آن را مدار قرار مي دهد فشار روغن روغنكاري برگشتي از ياتاقان كه با شير كنترل فشار P.C.V تأمين مي گردد روي افت فشار توسط كليد PAL اخطار داده مي شود . كه اگر فشار باز هم كمتر شود از طريق نشت يند پايين باشد كليد DPAL روي فشار LOPSI باعث از كار افتادن كمپرسور مي گردد.

- اختلاف فشار زياد دو طرف فيلترهاي روغن نيز توسط كليد DPLAH روي فشار 20PS علامت اخطاري روي پنل مي فرستد .

سيستم نشت بند روغن كمپرسورگازي

بر روي محور كمپرسور گازي ، شير وجود دارد كه بر روي اين شيارها تعدادي رينگ نشت بند قرار مي گيرد كه اين رينگ ها از نوع كربني هستند .

گاز ورودي به اين نشت بند ها كه با فشار 40 bar وارد مي شود پس از عبور از چند رينگ نشت بند فشار آن به 15 bar مي رسد .روغن توسط پمپ ، پمپاژ شده و به دو محل بعد از رينگ ها تزريق مي شود در محل اول كه فشار گاز مثلاً 15bar مي باشد گاز با روغن تركيب شده واز بالاي محور خارج مي گردد . دستگاهي اختلاف فشار ( فشار روغن و گاز ) را با فشار روغن ورودي مي سنجد و اين دستگاه فرماني را بر روي كنترل ولو روغن و ورودي مي فرستد تا فشار روغن را نسبت به گاز نشت شده از رينگها كنترل نمايد و درمحل دوم كه تقريباً فشار گاز وجود ندارد روغن به مخزن پمپ ( يا خود پمپ ) منتقل مي شود .

سيستم گاز سوخت توربين

گاز سوخت توربين از چاه گازي شماره 30 معروف به GCM با فشار 300 PSI تأمين مي شود و گاهي اوقات از خروجي خود كارخانه تأمين مي شود اين گاز از كنترل ولوي عبور مي كند كه روي فشار 18 تا 19 بار تنظيم شده است پس وارد اسكرابر مي شود تا مايعات آن در اثر افت فشار و پايين آمدن دماي گاز ايجاد شده است گرفته شود پس وارد دو عدد فيلتر از آنها در سرويس قرار دارد مي شود تا ذرات خارجي آن گرفته شود سپس يه قسمت گرم كننده ( Perhea ter) هدايت مي شود.

سيستم پيش گرم كن ( pervHeater )

شبيه يك مبدل حرارتي عمل مي نمايد گاز وارد دو عدد تيوب مي شود و در آنجا در اثر تبادل حرارت با آب گرم شده و خارج مي گردد .

درون پوسته مبدل حراررتي آب وجود دارد كه اين توسط مشعلي كه توسط خروجي خود PERHEATER روشن مي شود ، گرم مي شود و در واقع مشعلهاي آب را گرم نموده و آب نيز گاز درون تيوبها را گرم مي نمايد گاز خروجي از پيش گرم كن براي سوخت مصرفي توربين فرستاده مي شود . يك شاخه گاز نيز براي مشعلهاي درون Reboiler مي باشد و نيز براي تأمين گاز Stripping gas كه به منظور بالا بردن درجه خلوص گليكول استفاده مي شود .

ادامه سيستم گاز سوخت توربين اتاق سياه توربين )

در مسير گاز سوخت توربين سه شير وجود دارد

1- Regulator isoletorvalve كه بمنظور قطع و وصل جريان گاز و نيز تنظيمن فشار مورد نياز sitting مي باشد .

2- CDPLIMITER براي تنظيم سوخت و در نهايت دوربين را تنظيم مي نمايد.

3- TRIP Valve يك شير سه راهه مي باشد كه مسير اصلي آن ورودي را به خروجي متصل مي كند و مسير فرعي آن ورودي را به تخليه گاز هدايت مي كند supply Regulator valve

Supply Relief valve

و در مسير گاز سوخت اين كارخانه 8 عدد مشعل وجود دارد .

گاورنر كه تنظيم سوخت را به عهده دارد فرمان خود را از 5 نقطه مي گيرد .

1- CDP datum CDP = compressor pischarge Pvessure

2- Accel Limit

سرعت دور موتور نيرو 3- Power Turbine speed

سرعت دور توربين نيرو 3. . Power Turbine Speed

4 . Exhawst cone Tempreture

دماي گاز خروجي كمپرسور توربين

5- Gas Generator Speed ( AorB )

حداكثر دور كمپرسور هوا 7500 مي باشد .

يك نقطه دلخواه 6-clamp or spare input

گاورنر فشار روغني را بر سر Cdp Limiter مي فرستد و به نسبت فشار روغن ، ميزان يوخت توربين معين مي شود .

تر كيبات گاز كارخانه تقويت فشار ضعيف شماره 2 گاز بهره برداري

مشخصات گاز بهره برداري

تركيب گازهها

مشخصات گازچاهها

يكي از مسائل مهم در كارخانه هاي تقويت فشار Ahti surge مي باشد و اين پديده زماني اتفاق مي افتد كه جريان ورودي كمپروسور كاهش يابد.

عواملي كه باعث كاهش ورودي مي شود شامل

1- حجم گاز ورودي كم شود « دور توربين كاهش يابد »

2- فشار گاز خروجي بالا برود .

فصل دوم

سيستم آبزدايي و عمليات آن

DEHYDrATion System

گاز همراه معمولاً داراي مقداري بخار آب مي باشد در فشار هاي بالا و دماي پايين آب با هيدروكربور هاي سبك ( متان الي بوتان ) و گاز هاي اسيدي ماننده دي اكسيد كربن ( co2 ) و هيدروژن سولفوره تشكيل هيدرات مي دهد .

تشكيل هيدرات يكي از مهم ترين مشكلات عملياتي در انتقال و فراموش گاز مي باشد كه موجب گرفتگي و مسدود شدن لوله ها و يخ زدگي و كاهش ميزان جريان مي گردد .

آب آزاد موجود در گاز و كاهش دماي گاز و افت فشار زياد سبب تشكيل هيدرات مي گردد .

آبگيري توسط گلايكول ABSORBTiON

آبگيري به فرآيندي گفته مي شود كه در اثر جذب رطوبت از گاز ، رطوبت نسبي آن به حداكثر 7 پوند آب در هر ميليون فوت مكعب گاز در روز برسد تري اتيلن گليكول ( c6h14 04) معمولاً در عمليات نم زدايي گاز با گليكول كاربرد بيشتري از بقيه گليكول ها دارد زيرا هدر روي آن به صورت بخار در مقايسه با بقيه گليكولها كمتر بوده و باعث پايين آوردن نقطه شبنم گازي مي شود . گازهاي همراه فشرده شده در ايستگاه هاي تقويت فشار گاز ( كارخانه هاي گچساران بي بي حكيمه و رگ سفيد ) از بخار آب اشباع هستند اين گاز ها جهت فرآورش و يا تزريق ، در طول خط لوله به ايستگاه هاي فشار قوي ، آب آزاد تشكيل مي دهند و اين آب آزاد در مجاورت گازهاي اسيدي موجود در گاز مانند H2S و CO2 تشكيل هيدرات مي دهد .

شرح سيستم گليكول كارخانه تقويت فشار ضعيف شماره 2 گچساران سيستم گلايكول اين كارخانه شامل يك برج جذب كه به آن ( GLYCOLCONTACTEN ) گوليذويك مجموعه احيا (Regenarator ) مي باشد .

برج جذب يا Glycol contActor در آن گاز از پايين برج فشار عملياتي حدود 35 بار وگليكول از بالاي برج به صورت counter cutrent در تماس با هم قرار مي گيرند و آب موجود در گاز جذب گلايكول مي شود گلايكول تزريقي به برج در PH=7.4 ميزان آب موجود در آن 1.5 پاوند آب در يك ميليون فوت مكعب گاز مي باشد و گلايكول اشباع خروجي از برج تماس در PH=7.2 و ميزان آب موجود در گاز 6.2 پاوند آب در يك ميليون فوت مكعب گاز مي باشد برج جذب داراي 5 عدد سيني و هر سيني داراي 300 عدد فنجانك حبابي (BUBBLe cap ) مي باشد . و داراي دو قسمت مايع گير ( scRUBBER ) و قسمت جذب ( ABSORBER ) مي باشد .

سيستم احياء گليكول شامل

1- برج تقطير ( still column )

2- مخزن جوش آور و مخزن ذخيره ( REBOILER AND SURGE DRUM )

3- مخزن جدا كننده هيدروكربور از گليكول ـ مخزن تبخير آني) (FLASH DRUM )

4- مبدلهاي حرارتي HEAT E X CH ANGER

5- تانك ذخيره STORAGE TANK

6- پمپهاي انتقال گليكول TRANSFER PUMPS

7- فيلتر هاي جورابي و ذغالي

سيستم احيا

ابتدا گلايكول آب موجود در گاز را در برج تماس وارد لوله مار پيچي(REFIVXCOIL) بالاي برجك تقطير مي شود و پس از خنك نمودن قسمت بالاي برجك احيا خود گرم شده وارد لوله هاي مياني مبدل حرارتي ( مبدل حرارتي از نوع SHELL AND TUBE مي باشد ) مي شود .

در مبدل حرارتي توسط گليكول احيا گرم كه در پوسته است تبادل حرارت نموده و گرم مي شود سپس وارد مخزن جدا كننده هيدروكبور مي گردد . پس از جدا سازي گازهاي حل شده درگليكول و مايعات هيدروكربوري كه احتمالاً با گليكول از برج آمده با كنترل سطح از طريق شير خود كار وارد يكي از صافي هاي سر راه خود جهت جداسازي مواد جامد مي شود مقدار كمي از گليكول از صافي ذغالي جهت جذب هيدروكربور هاي سنگين مي گذرد گليكول تميز شده پس از گرم شدن به درون جوش آور مي ريزد در جوش آور گليكول حداكثرتا 204 co ( نزديك به نقطه جوش تري اتيلن گليكول ) جهت خارج نمودن آب همراه گليكول گرم مي شود حرارت لازم در جوش آور جهت تقطير آب از گلايكول توسط گاز سوخت تأمين مي شود .

بخار آب خارج شده از جوش آور از طريق برجك تقطير كه به قسمت بالايي جوش آور وصل شده پس از عبور از ميان لايه سراميكي به محيط ( اتمسفر ) تخليه مي گردد .

گليكول داغ جوش آور پس از ، از دست دادن آب از روي ديواره انتهايي جوش آور (weir ) سر زير كرده به مخزن ذخيره SurGEDRUM وارد مي گردد .

ميتوان با استفاده از گاز گرم عريان كننده ( STRIPDING GAS ) كه در مخزن نوسان گير گرم شده و به درون گليكول جوش آور رها مي شود به درجه خلوص بالاتري دست يافت .

گليكول خروجي از مخزن نوسان گير پس از خنك شدن در پوسته مبدل حرارتي توسط گليكول اشباع ، به وسيله پمپهاي جريان گردشي و پس از خنك شدن در خنك كننده هوايي به روي سيني بالاي برج جذب پمپاژ مي شود و دليل استفاده از خنك كننده هوايي آن است كه حلاليت مايعات در گازها با كاهش دما افزايش مي يابد . گليكول پس از پر كردن سيني اول از روي ديواره سيني ( WEIR ) سر ريز نموده از طريق ديواره ناودان ( DOWN COMER ) به بوي سيني دوم مي ريزد و تا سيني آخر اين عمل تكرار مي گردد .

مسائل عملياتي سيستم گلايكول

1- درجه حرارت در ستون تقطير

اختلاف نقطه جوش آب و گليكول باعث جدا سازي آب از گلايكول مي شود (نقطه جوش ) حدود 100 درجه سانتي گراد و نقطه جوش تري اتيلن گليكول حدود 288 درجه سانتي گراد مي باشد .

اگر درجه حرارت بالي برج خيلي زياد باشد باعث به همراه رفتن مقداري از گليكول جوش آور با بخارات آب مي شود و باعث هرزروي گلايكول از سيستم بسته مي شود .

اگر درجه حرارت بالايي برج خيلي كم شود باعث مايع ماندن قسمتي از آب كه مي بايست به صورت بخار از برج خادج شود مي گردد .

رطوبت گاز ورودي به فشار دماي گاز بستگي دارد هر چه فشار عملياتي برج بالاتر باشد مقدار رطوبت كمتر و هرچه فشار كمتر باشد رطوبت گاز بيشتر خواهد بود .

هرچه گاز دماي گاز ورودي به برج بيشتر باشد رطوبت گاز بيشتر و هر چه دماي گاز پايين باشد مقدار آب آن كمتر است .

مي دانيم حلاليت گاز ها در مايعات با كاهش دما افزايش مي يابد لذا هر چه درجه حرارت گلايكول تزريقي به برج جذب پايين تر باشد جذب رطوبت گاز در گلايكول بهتر صورت مي پذيرد .

هرزروي گلايكول يكي از مسائل مهم عملياتي مي باشد .

تبخير شدن و همراه رفتن با گاز خروجي برج كه جهت جلوگيري از آن خنك كردن گليكول تزريقي به برج و نگه داشتن درجه حرارت برج تقطير استفاده مي شود .

هرزروي عادي گليكول حدود O .1 گالن در هر ميليون فوت مكعب گاز در روز مي باشد و هر روزي بيشتر آن حالت غير عادي را به وجود مي آورد .

PH مناسب گليكول

بهترين حالت PH گليكول در حدود 7تا 8 مي باشد ولي تا مقدار 5/8 مي توان آنرا بي خطر دانست .

در حالت 7 ›PH ( حالت محيط اسيدي ) بايد 2 تا 3 ليتر آمين به گلايكول تزريق شود و پس از 24 ساعت از نمونه آن آزمايش شود عامل آميني خاصيت قليائي دارد و با عوامل اسيدي كه باعث كاهش PH گليكول مي شوند تركيب شده باعث افزايش PH گلايكول مي شود در حالت 85 ‹PH محيط بازي شده و بايد2 تا 3 ليتر استيك تزريق و پس از 24 ساعت از نمونه آن آزمايش شود . لازم به ذكر است كه براي رفع حالت اسيدي گلايكول علاوه بر اتانل آمين از محلول نكپ وپودر براكس نيز استفاده مي شود . كه محلول نكپ علاوه بر كنترل ph از خوردگي سيستم نيز جلوگيري مي كند .

كف كردن گلايكول

كف كردن گلايكول باعث هرزروي گلايكول همراه گاز خروجي برج تماس مي شود و باعث كاهش جذب رطوبت گاز نيز مي گردد .

عواملي كه باعث كف كردن گلايكول مي شوند .

- بالا بودن ph گلايكول

- هيدروكربورهاي سنگين در گلايكول

براي اطمينان از عملكرد ضد كف به طريق زير اقدام مي نمائيم گرفتن يك نمونه گلايكول در شيشه نمونه و اضافه كردن ماده ضد كف به آن ( در حدود 5ppm ) ،سپس شيشه نمونه را خوب به هم زده و نتيجه را بررسي مي كنيم .

بهترين نقطه براي اضافه كردن ماده ضد كف به مخزن نوسان گير ( SU RGE DRUM ) است .

INSTRUMENT AIR COMP RESSION AND DRYING

هواي ابزار دقيق و عمليات خشك كردن هوا

يك هواي فشرده شده و خشك و تميز در عمليات به كار گيري لوازم ابزار دقيق ايستگاه لازم و ضروري مي با شد .

هواي فشرده شده و بعد از عبور از يك خفه كننده نوسان جريان هوا وارد يك كولر مي گردد هر نوع مايع موجود در هوا بعد از كولر به صورت خود كار از طريق يك TRAP DUMP تخليه مي گردد.

هواي فشرده بعد از خنك شدن ، قبل از ورود به مخزن ذخيره در يك هدر مشترك قرار مي گيرد مايعات ته نشين شده در D801 از طريق lcvg كه با فرمان LCVG كارمي كند دفع مي گردند از مخزن D801 هواي فشرده از يك خشك كن عبور مي كند قبل از خشك كن هوا از يك فيلتر عبور مي كند كه هر نوع نا خالص را قبل از خشك كن مي گيرد در اين فيلتر اوليه هر نوع آب يا روغن همراه ته نشيني شده از طريق DAMP TRAP تخليه مي گردد از دو خشك كن هوا هميشه يكي در مدار و ديگري در حال احيا مي باشد .

برق ورودي ايستگاه

برقي كه ايستگاه را تغذيه مي كند يك قسمت به نام اتاق كليد (SWITCH GEAR ) كنترل مستقيم و سپس تقسيم مي گردد .

از قسمت خروجي برق فشار قوي اتاق كليد ها ترانسفورماتورهاي 11 كيلو وات به 3.3 كيلو ولت جهت مصرف در 40P در واحد بهره برداري شماره 3 كمپرسورهاي مربوط تغذيه مي گردد .

ساير خروجي هاي فشار قوي جهت ترانسفورماتورهاي 11 كيلو ولت به 380 ولت كه خود اتاق كليد ها را تغذيه مي كند كنترل برق فشار قوي 11 كيلو ولت توسط O.C.B كه با سيم پيچ عمل مي كند صورت مي گيرد .

مولد برق اضطراري

در حوادثي كه باعث قطع برق ايستگاه گردد يك دستگاه مولد ديزل پيش بيني كه به طور خود كار در مدار قرار گرفته . برق مواد فقط فقط جهت مصرف در جعبه وارد مدار مي گردد .

فصل سوم

ممانعت خوردگي CPRROSION INHIBITION :

سيستم تزريق مواد و يك مخزن مخلوط كن مواد با گازوئيل و يك پمپ انتقال مواد و دو پمپ تزريق مي باشد . مواد ممانعت كننده با شبكه حمل مي گردد و در مخزن ذخيره ريخته مي شود براي اين كار از تلمبه قابل حمل استفاده مي گردد تلمبه مزبور با نيروي هوا كار مي كند و 4 متر مكعب مواد در ساعت مي تواند با اختلاف فشاري معادل O .4 بار ايجاد نمايد مخزن ذخيره مواد ظرفيتي معادل 18.85 متر مكعب دارد و داراي نشان دهنده سطح مايع ( GAUGE GLASS ) مي باشد شير تخليه به تنديس به حوضچه جدا كننده آب از نفت نصب گرديده است . پمپي كه داراي الكتروموتور مي باشد مواد غليظ از مخزن گرفته و به مخزن مخلوط كن مي فرستد اين پمپ مي تواند در يك اختلاف فشار 1.22 بار مقدار 11.4 متر مكعب مواد جا به جا نمايد .

ظرفيت مخزن مخلوط كن معادل 18.85 متر مكعب مي باشد و داراي نشان دهنده سطح مايع مي باشد . يك لوله كنار گذر از خروجي تانك مخلوط كن به ورودي پمپ كشيده شده كه مي توان با به كار انداختن پمپ عمل مخلوط كن و به هم زن مواد در مخزن را انجام داد .

دو پمپ نيز از تانك مخلوط كن مواد گرفته و به نقاط تزريق مورد نظر تزريق مي نمايند هميشه از پمپ هاي مزبور در مدار و ديگري به صورت يدك مي باشد . هر پمپ مي تواند اختلاف فشاري معادل 48.1 بار به وجود آورد و تقريباً 44 GDJV ليتر در ساعت مواد جا به جا نمايد اين پمپ ها توسط الكتروموتور جداگانه كار مي كنند و روي خروجي هر كدام از اين پمپ ها يك انباره جهت جلوگيري از نوسانات در جريان مواد نصب گرديده . در مواقعي كه فشار سيستم از 50 با بالاتر رود يك كنترل كننده فشار كه فرمان روي شير كنترل مي فرستد و همچنين شيرهاي تخليه فشار مازاد را به مخزن برگشت مي دهند يك نشان دهنده جريان روي لوله هاي تزريق در نقطه تزريق نصب شده كه جريان مواد در نقاط تزريق را به توان كنترل نمود .

corrosion coupon نصب شده در هر نقطه تزريق مقدار جريان را نشان مي دهند همچنين تنظيم دلخواه تزريق مواد به نقاط را ميسر مي رساند و در محل تزريق صافي نيز پيش بيني شده است كه هر نوع آلودگي و مخلوط همراه مواد را مي گيرند . عملياتي كه شرح داده شد به نقاط ورودي و قبل از كولر ، بين مراحل ايستگاه تزريق مي گردد . مواد تزريقي به خروجي ايستگاه نيز در يك مخزن جداگانه ذخيره مي گردد . اين مخزن ظرفيتي معادل 6.6 متر مكعب دارا مي باشد و داراي نشان دهنده سطح مواد وشير تخليه به ته كش مي باشد اين مخزن توسط پمپ دستي كه با هوا كار مي كند پر مي گردد پمپ رفت و برگشتي مواد را از مخزن گرفته و به لوله گاز خروجي ايستگاه تزريق مي نمايند .

اين پمپ 6.3 ليتر در ساعت و با اختلاف فشار 62.8 بار ظرفيت جابه جايي مواد دارد .

يك مخزن انباره نيز روي خروجي اين پمپ نصب گرديده كه جهت گرفتن نوسانات در جريان به كار مي رود عمليات تزريق به صورت عادي به خروجي ايستگاه بايستي به ازاي 100000m گاز o.5 الي 2 ليتر باشد .

مخزن ذخيره با اين مقدار مواد تزريقي مي تواند به مدت 6 ماه عمليات تزريق مواد را تغذيه نمايد .

مشعل كردن گاز FLARING

گاز مرطوب از طريق لوله هدايت كاز به مشعل اول در اسكرابر SC805 جمع شده وسپس در مشعل سوزانده مي شود و دراين اسكرابر هر نوع مايع همراه گاز جدا شده و سپس از مدار خارج ميشود .

بعد از گرفته شدن مايعات همراه در اسكرابر فربور ، همراه گازهاي ديگر كه خشك مي باشند وارد مشعل مي گردند . گاز خروجي ايستگاه كه به مشعل فرستاده ميشود . چون قبلاً طي مراحل مختلف رطوبت شده وسپس وارد مشعل مي گردد درقسمت انتهايي لوله مشعل شامل مشعلي است كه از نشت هر نوع سيال جلوگيري مي كند ساخت كارخانه NCG كه مخفف NATIONAL AIROIL BURNERCO CLEAR GLOW مي باشد در قسمت بالايي جلوگيري از ورود هوا به داخل مشعل مي كند .

اگر جلوگيري ازورود هوا با گاز به داخل مشعل نگردد احتمال ايجاد مخلوط گاز وهوا و وقوع انفجار پيش مي آيد.

يك جريان گاز محاسبه شده نيز جهت عمل هوا زدايي در مشعل PURGING پيش بيني گرديده . سه مشعل راهنما (پايلوت ) در قسمت CNG وجود دارند كه از خاموش شدن مشعل اصلي جلوگيري به عمل مي آورند قسمت NCG وظيفه مخلوط كردن مقدار متناسب هواي لازم براي يك حرارت خوب به عهده دارد شعله هاي راهنما نيز توسط يك جرقه زن برقي كه در پايين قرار دارد و مخلوطي از هوا و گاز را به صورت شعله به وجود آورده و شعله به وجود آمده مسير لوله را طي نموده تا به مشعل هاي راهنما برسد هر نوع مايع كه در قسمت پايين مشعل جمع گردد به گودال سوخت

مقدمه

HACCP چیست؟

کم خونی (آنمی)

چگونه مي توان با افزايش كلسترول خون مقابله كرد