فصل4

ترازوها

ترازو وسيله‌اي است كه حجم مواد را با استفاده از نيروي گرانشي كه به روي جسم وارد مي‌كند اندازه‌گيري مي‌كند. اين كلمه از كلمه لاتين bis مي‌آيد كه به معني دو صفحه است. ترازو اسامي ديگري هم دارد مثل مقياس و وزن. بايد به نيرويي كه ميدان گرانشي به حجم جسم وارد مي‌كند توجه كرد. اين نيرو محصول حجم ضرب در شتاب محل گرانشي است. g× m= F

از اين عبارت براي تأكيد به سرعت كه به چند فاكتور بستگي دارد استفاده مي‌شود مثل ارتفاع، عرض جغرافيايي و تراكم زمين. اين نيرو به نيوتون اندازه‌گيري مي‌شود.

 

هدف ترازو

از ترازو براي اندازه‌گيري حجم جسم يا مواد يا وزن آنها استفاده مي‌شود. در آزمايشگاه، از ترازو براي وزن كردن فعاليت‌هاي كنترل كيفي در تهيه مخلوط‌هاي اجزا به نسبت مشخص و براي تعيين تراكم و وزن‌ها استفاده مي‌شود.

 

اصول عمليات

تفاوت‌هايي در طرح، اصول و معيارهاي مترولوژي ترازوها وجود دارد. در حال حاضر، دو گروه بزرگ ترازو وجود دارد: ترازوهاي مكانيكي و الكترونيكي.

 

 

ترازوهاي مكانيكي

بعضي از آنها در خصوصيات زير مشترك هستند:

1. ترازوي فنري: عملكرد آن براساس خصوصيات فنرها است كه نيروي اعمال شده به فنرها متناسب با ثابت ارتجاعي فنر (k) ضرب در كشيدگي آن است. kx- = F

هر چه حجم بيشتر باشد، كشيدن شدن فنر بيشتر است. با اينكه كشيده شدن متناسب با حجم و ثابت فنر است. كاليبراسيون حجم. تراز فنر به نيروي گرانشي بستگي دارد كه شي وزن شده نيرو وارد مي‌كند. اين نوع ترازو وقتي استفاده مي‌شود كه به دقت خيلي زياد نياز نباشد.

 

2. ترازوي وزن اسلايد: اين نوع ترازو مجهز به دو وزنه معروف است كه در زمينه ترازو حركت مي‌كند (ماكرووميكرو). با قرار دادن شئ با حجم نامعلوم روي سيني ترازو، وزن آن با حركت كفه‌ها معلوم مي‌شود تا زماني كه به موضعيت تعادل برسد. در اين نقطه، وزن با افزودن دو مقدار مشخص شده به وسيله موقعيت حجم در كفه‌ها معلوم مي‌شود.

 

3. ترازوي تحليلي: اين ترازو با مقايسه حجم‌هاي با وزن معلوم با مواد با وزن نامعلوم عمل مي‌كند. و از يك مبنا روي بار يا اهرم متقارن بدست مي‌آيد. كه با ساپورت شبه تيغه در نقطه اصيل به نام نقطه اتكا بدست مي‌آيد. كه امكان نوسان آرام آنها را فراهم مي‌كند. اين دو صفحه معلق هستند. وزن‌هاي مشخص روي يك كفه و وزن‌هاي نامعلوم روي كفه ديگر قرار مي‌گيرند. ترازو يك سيستم حفاظتي يا قفل دارد كه امكان ثابت ماندن اهرم اصل موقع مصرف نشدن را فراهم مي‌كند يا وقت بايد كانتر- وزن را اصلاح كرد. ترازو داخل يك جعبه بيرون قرار دارد كه آن را از دخالت‌هاي بيرون حفظ مي‌كند مثل جريانات هوا. ترازوهاي تحليلي مي‌توانند ده‌ها هزار گرم يا صدهاهزار گرم وزن كنند. اين نوع ترازو معمولاً ظرفيت تا 200 گرم دارد.

بايد يك مجموعه حجم‌هاي مشخص داشت. اين مجموعه معمولاً از اجزاي زير تشكيل شده است.

 

4. ترازوي كفه بالا: اين نوع ترازو كفه بارداري دارد كه در بخش بالاي آن قرار دارد و به وسيله ستون حفظ شده در موقعيت عمودي با دو جفت راهنما با ارتباط‌هاي انعطاف پذير است.

اثر نيروي توليد شده به وسيله حجم از يك نقطه به ستون عمودي منتقل مي‌شود. يا با بعضي وسايل مكانيكي با محفظه باردار منتقل مي‌شود. نياز به اين نوع مكانيسم اين است كه راهنماهاي موازي با دقت تا mm1 حفظ شود. انحراف در موازي بودن خطاي معلومي به عنوان بار جانبي به وجود مي‌آورد. نمودار نشان مي‌دهد اصول عمليات بعضي سازنده‌ها براي ترازوهاي الكترونيكي چگونه است.

 

5. ترازوي جايگزين (دسته اهرم نابرابر يا دو تراز چاقويي): اين ترازو يك كفه دارد. و حجم نامعلومي روي كفه وزن قرار مي‌گيرد. و با حذف حجم‌هاي معلوم از طرف ضد وزن وزن مي‌كند تا به موقعيت تراز برسد با استفاده از سيستم مكانيكي cam.

نقطه اتكا معمولاً در رابطه با طول پرتو بار بدون مركز است و نزديك به جلوي ترازو قرار مي‌گيرد. وقتي حجم در كفه وزن قرار بگيرد، مكانيسم قفل ترازو آزاد مي‌شود و حركت پرتو بار از سيستم چشمي به صفحه واقع در جلوي ابزار منتقل مي‌شود.

 

 

تأييد عمليات

از اين روش براي تأييد عملكرد ترازوي مكانيكي استفاده مي‌شود كه در زير توضيح مي‌دهيم. پروسه توضيح داده شده براساس ترازوي جايگزيني است.

1. مطمئن شويد كه ترازو تراز باشد. تراز سازي با استفاده از تعديل حلقه‌اي شكل واقع در مبناي ترازو يا با تعديل حباب يا knol در ترازو انجام مي‌شود.

2. تست مكانيسم صفر: كنترل‌ها روي صفر قرار دهيد و ترازو را آزاد كنيد. اگر خواندن در صفر نماند مكانيسم صفر را تنظيم كنيد.

براي اين كار بايد ترازو را بلوك كنيد و مكانيسم را به دقت تنظيم كنيد. اين پروسه تا زماني بايد ادامه يابد كه صفر به درستي در مقياس خواندن تنظيم شود.

3. حساسيت را تأييد و تنظيم كنيد. و وقتي تنظيم مي‌شود كه بعضي تنظيمات داخل انجام شوند و با استفاده معلومي طبق مراحل زير انجام مي‌شود:

(a ترازو را قفل كنيد.

(b وزن استاندارد را روي كفه قرار دهيد.

c) زمينه ميكرو را صفر كنيد.

d) ترازو را آزاد كنيد.

e) موقعيت صفر را تنظيم كنيد.

f) موقعيت زمينه ميكرو را صفر كنيد. ترازو بايد 100 را نشان دهد. اگر كفه كمتر يا بيشتر از 100 نشان دهد و كنترل حساسيت را بايد تنظيم كرد. اين كار مستلزم قفل كردن ترازو و باز كردن كاور بالا و چرخاندن پيچ حساسيت است. اگر ترازو بيش از 100 را نشان دهد، پيچ را در موقعيت چرخش ساعت بچرخانيد. اگر ترازو كمتر از 100 را نشان دهد، بايد پيچ را خلاف عقربه‌هاي ساعت چرخاند. اين پروسه را تكرار كنيد تا ترازو تنظيم شود.

4. نگاه كنيد كفه‌ها شكسته نباشند. گاهي اوقات محوري كه كفه را لمس مي‌كند مي‌شكند و بي‌‌ترازو به وجود مي‌آيد. در صورت بي‌ترازو، محور بايد كمي بچرخد تا فاصله بين ترمز و كفه صفر باشد. وقتي ترازو قفل است.

 

نگهداري از ترازوي مكانيكي

كثرت: روزانه

1. تراز آن را معلوم كنيد.

2. زمينه صفر را تنظيم كنيد.

3. تنظيم حساسيت را انجام دهيد.

4. سر كفه وزن كردن را تميز كنيد.

 

كثرت: سالانه

1. ترازو كاليرات كنيد. پروسه را ثبت كنيد.

2. اجزاي داخل را تميز كنيد. اين كار را طبق پروسه نشان داده شده به وسيله سازنده يا شركت مخصوص انجام دهيد.

 

 

ترازوهاي الكترونيكي

ترازوهاي الكترونيكي سه بخش دارند:

1. كفه وزن كردن: شي‌اي كه داخل اين كفه قرار مي‌گيرد به سطح كفه فشار وارد مي‌آورد. به وسيله مكانيسم انتقال (اهرم‌ها، ساپورت‌ها و گايدها). بار وزن در يك نيرو جمع مي‌شود كه مي‌توان آن را اندازه‌گيري كرد. بخش لاينفك فشار به منطقه امكان محاسبه نيرو را فراهم مي‌كند.

2. وسيله اندازه‌گيري به نام «load cell» طبق نيروي بار به شكل تغييرات ولتاژ فركانس سيگنال خارج توليد مي‌كند.

3. مدار الكترونيكي ديجيتال نتيجه نهايي وزن ديجيتال را نشان مي‌دهد.

ترازوهاي آزمايشگاه طبق اصل جبران نيروي الكترومغناطيسي قابل كاربرد براي گشتاور يا جابجايي كار مي‌كنند. تركيب اجزاي مكانيكي آنها و سيستم‌هاي خواندن اتوماتيك با دقت خاصي طبق مدل مي‌توانند ارزيابي‌هاي وزن را انجام دهند.

 

اصل: بخش‌هاي متحرك (كفه وزن، ستون ساپورت، بوبين، پيستون و شاخص بار) به حالت تعادل حفظ مي‌شوند به وسيله نيروي جبران(F) برابر با وزن، نيروي جبران به وسيله جريان برق از طريق بوبين در فاصله هواي الكترومغناطيسي سيلندري توليد مي‌شود.

نيروي F با معادله زير محاسبه مي‌شود:

I= تراكم برق R× 1× L= F

L= طول سيم كويل

R= تراكم جريان مغناطيسي در فاصله هواي الكترومغناطيسي

با تغيير بار، سيستم مكانيكي متحرك با حركت عمودي بخشي از فاصله پاسخ مي‌دهد. سيگنال برقي كه با فوتوسنسير شناسايي مي‌شود به servo-amplifier فرستاده مي‌شود. و جريان برق الكتريسيته از بويين مكنت (L) عبور مي‌كند به حالتي كه سيستم متحرك به موقعيت تراز براي تعديل و تنظيم جريان مغناطيسي در الكترومغناطيسي بر مي‌گردد.

در نتيجه، وزن حجم (V) را مي‌توان به طور مستقيم در شروع جريان برق كه از مدار ارزيابي كننده ولتاژ به وسيله رزيستور دقت مي‌گذرد محاسبه كرد. V=I×R

تاكنون بسياري از سيستم‌هاي ساخته شده از سيستم الكترونيكي براي انجام ارزيابي‌هاي خيلي دقيق حجم و وزن استفاده كرده‌اند.

نمودار زير نشان مي‌دهد چگونه ترازوهاي الكترونيكي عمل مي‌كنند.

 

سيستم پردازش سيگنال

سيستم پردازش سيگنال از مداري تشكيل شده است كه سيگنال برقي صادر شده از مبدل را به ديتاي عددي تبديل مي‌كند كه مي‌توان آن را روي صفحه خواند.

پروسه سيگنال حاوي وظايف زير است:

1. زمينه Tare: از اين زمينه براي تنظيم مقدار خواندن در صفر استفاده مي‌شود كه بار را در طيفي از ظرفيت‌هاي خواندن اندازه‌گيري مي‌كند و به وسيله دكمه‌اي واقع در جلوي ترازو كنترل مي‌شود. و از آن براي tare ظرف ترازو استفاده مي‌شود.

2. تكرار كنترل زمينه: بسته به خواندن، مقدار وزن شده در مدت زمان مشخص شده موزون مي‌شود.

اين عملكرد وقتي خيلي مفيد است كه عمليات‌هاي وزن بايد در شرايط بي‌ثبات انجام شوند. مثلاً با وجود جريان يا ارتعاش. اين كنترل، دوره زمان مجاز براي بدست آوردن نتيجه در حد ثابت را معلوم مي‌كند. به علاوه، مي‌توان آن را با كاربرد خاص تنظيم كرد.

3. روند كردن: در كل، ديتاهاي پردازش ترازوهاي الكترونيكي در رزلوشن بيشتري هستند كه روي صفحه نشان داده مي‌شوند. ارزش خالص داخل روند كردن را روي صفحه مي‌بينيد.

4. شناساگر ثبات: اين شناساگر سبك وقتي كار نمي‌كند كه نتيجه وزن ثابت شود و آماده خواندن باشد. در مدل‌هاي ديگر ترازو اين ويژگي امكان نمايش نتيجه روي صفحه موقع ثابت شدن وزن را فراهم مي‌كند.

5. پردازش سيگنال الكترونيكي: امكان پردازش و نمايش نتايج خاص وزن را فراهم مي‌كند. و امكان بعضي ملكردها مثل شمارش تكه، وزن به درصد، وزن كردن ديناميك، وزن‌هاي بي‌ثبات و نيرو را فراهم مي‌كند. محاسبات به وسيله ميكروپروسر پس از وارد كردن دستورات به اپراتور روي صفحه كليد ترازو انجام مي‌شوند.

 

دسته‌بندي ترازوها

سازمان بين المللي متدولوژي قانوني (OIML) ترازوها را به 4 گروه تقسيم كرده است:

گروه اول: دقت خاص

گروه دوم: دقت زياد

گروه سوم: دقت متوسط

گروه چهارم: دقت معمولي

در نمودار شكل 14 دسته‌بندي بالا را مشاهده مي‌كنيد.

در دسته‌بندي متدولوژيكي ترازوهاي الكترونيكي فقط دو پارامتر مهم هستند:

1. حداكثر بار

2. مقدار تقسيم ديجيتال

تعداد قسمت‌هاي ترازو به وسيله فرمول زير محاسبه مي‌شود:

 

OIML، قراردادهاي زير براي ترازوهاي آزمايشگاه را پذيرفته است:

1. فوق ميكرو تحليل‌ها d_d=0/1mg

2. ميكرو تحليل‌ها d_d=1mg

3. نيمه ميكرو تحليل‌ها d_d=0/01mg

4. ماكرو تحليل‌ها d_d=0/1mg

5. دقت mg d_d

 

كنترل‌هاي ترازوي الكترونيكي

نمودار كنترل‌هاي ترازوي الكترونيكي مدرن را در شكل 15 مي‌بينيد.

از اين نمودار مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

1. چند عملكرد تلفيق شده‌اند.

2. واحدهاي اندازه‌گيري مختلف انتخاب شده‌اند.

3. مي‌توانيم ساعت و روز انجام ارزيابي‌ها را بزنيم.

4. فرآيندهاي انجام شده را مي‌توان ثبت و پرينت كرد.

5. مي‌توان زبان را انتخاب كرد.

 

شرايط نصب

براي اينكه نصب و كاربرد ترازو رضايت‌بخش باشد از موارد زير تبعيت كنيد:

1. محيطي بدون جريان هوا و تغييرات ناگهاني هوا بدون گرد و خاك انتخاب كنيد.

2. ميز كاملاً ترازدار انتخاب كنيد. سكويي با اينرسي زياد، مجزا از ساختارهاي واقع در آن براي كاهش اثر ارتعاش بعضي وسايل مثل سانتريفيوژها و يخچال‌ها ايده‌آل است. محيط نصب ترازو بايد به حد كافي بزرگ باشد و بتوان وسايل جانبي مورد نياز هنگام وزن كردن را روي آن قرار داد. فضاي مورد نياز براي كابل‌هايي مثل ارتباط داخلي، كابل‌هاي جريان برق و سيستم اطلاعات به پرينتر را بايد پيش‌بيني كنيد.

3. از نصب وسيله‌اي كه ميدان مغناطيسي زيادي توليد مي‌كند يا ارتعاش توليد مي‌كند اجتناب كنيد. وزن يخچال، سانتريفيوژ، موتورهاي برق، كمپرسور و ژنراتور.

4. از قرار دادن آن زير نور خورشيد يا تحت سيستم تهويه هوا خودداري كنيد.

5. خروجي برق بايد طبق استانداردهاي جريان برق در كشور و آزمايشگاه باشد. بايد شرايط خوبي داشته باشد و به قطب پايه و سوييچ مجهز باشد.

 

 

عمليات ترازوي الكترونيكي

عمليات ترازوي الكترونيكي مدرن به وسيله سازنده آن در دفترچه راهنما توضيح داده مي‌شود. ولي در كل بايد به روش زير عمل كند:

1. ترازو را با محيطي كه در آن نصب مي‌شود تراز شود.

2. اجازه دهيد ترازو قبل از شروع به كار گرم شود. معمولاً فقط بايد آن را به برق وصل كرد. بعضي سازنده‌ها توصيه مي‌كنند حداقل 20 دقيقه قبل از شروع به كار صبر كرد. ترازوهاي تحليل دسته1 مستلزم 2 ساعت گرم شدن قبل از مصرف هستند.

ترازو را بايد كاليبرات كنيد. ترازوهاي الكترونيكي معمولاً كاليبراسيون ساخت كارخانه دارند كه در حافظه‌شان ذخيره شده است و مي‌توان از آن استفاده كرد. اگر به كاليبراسيون نياز است، از حجم‌هاي كاليبرات شده طبق تحمل‌هاي ASIM استفاده كنيد. براي اطلاعات كل به جدول زير مراجعه كنيد كه تحمل حجم‌هاي دسته را ASIM را نشان مي‌دهد.

3. از دستورات موجود در راهنماي عمليات‌هاي سازنده پيروي كنيد.

 

كاليبراسيون ترازوها

كاليبراسيون ترازوها را بايد افراد آموزش ديده در اين امر انجام دهند. و معلوم است كه بايد براساس همراستا سازي OIML يا بدنه معادل متريال و تست انجمن امريكا (ASIM) باشد.

سازمان‌هايي كه متدولوژي‌هايي براي دسته‌بندي وزن‌هاي استاندارد دارند. دسته‌بندي وزن‌هاي مرجع استفاده شده به وسيله OIML را در جدول مقابل مي‌بينيد.

همه فرآيندهاي كالبيراسيون را بايد با استفاده از وزن‌هاي استاندارد انجام داد. نتايج بدست آمده را بايد آناليز كرد تا بفهميم آيا در طيف تحمل قابل قبول هستند يا نه. وزن‌هاي استاندارد بايد براساس ظرفيت ترازو انتخاب شوند، جدول بالا مكمل جدول‌هاي قبل است و شما را در كاليبراسيون ترازو طبق ظرفيت آن راهنمايي مي‌كند.

 

نگهداري روتين

ترازو وسيله‌اي با دقت زياد است. به اين دليل اپراتور مسئول حداقل نگهداري از ترازو طبق مراحل زير است:

 

فعاليت‌هاي روزمره

1. كفه ترازو را تميز كنيد تا بدون خاك باشد. آن را با پارچه مرطوب به آب مقطر تميز كنيد. اگر كفه ترازو لك لك شده است مي‌توانيد از دترژنت ملايم استفاده كنيد. مي‌توانيد از برس رنگ با بريستل‌هاي نرم روي كفه ترازو هم استفاده كنيد.

2. اتاقك ترازو را از بيرون و داخل تميز كنيد. شيشه بايد بدون خاك باشد.

3. مكانيسم‌هاي تنظيم در جلوي اتاقك وزن را بررسي كنيد.

4. هميشه از ظرف تميز و از پيش وزن شده براي وزن كردن استفاده كنيد. دقت كنيد كه پلاستيك از لحاظ الكترومغناطيسي باردار مي‌شود و براي وزن مواد شيميايي پودري يا دانه‌اي توصيه نمي‌شد.

5. هرگونه ماده‌اي كه روي كفه ريخت را فوراً تميز كنيد تا مانع خوردگي و آلودگي شود. از اتانول 70% براي ضدعفوني كردن ظرف ترازو استفاده كنيد.

خيلي مهم: اصلاً ترازو را نرم سازي (روغن كاري) نكنيد. مگر سازنده به آن توصيه كرده باشد. هر ماده‌اي به مكانيسم ترازو آسيب مي‌رساند و پاسخ آن را به تعويق مي‌اندازد يا پروسه اندازه‌گيري را تغيير مي‌دهد.

نكته: در كل، سازنده يا متخصص نصب مي‌تواند مراحل نگهداري و مراقبت از ترازوها را طبق هر نوع مدل ترازو انجام دهد.

 

تعاريف اصلي

DSIM: انجمن تست و متريال

كاليبراسيون: تعيين عدد دقيق صفحه ترازو به وسيله مقايسه يا ارزيابي با استاندارد يا هنجار، ترازو به وسيله وزن‌هاي استاندارد كاليبرات مي‌شود.

حجم‌هاي مشخص: حجم‌هايي با تحمل به وسيله اجسام مجاز معلوم مي‌شوند.

ASIM: دسته‌هاي 1 تا 4 بيشتر مصرف مي‌شوند و براي انجام روتين‌هاي كاليبراسيون به كار مي‌روند.

Hysteresis: تفاوت در نتايج وقت بار ترازو افزايش يا كاهش يابد.

دقت: مجموع همه خطاهاي ترازو كه باند كل خطا هم ناميده مي‌شود.

بار جانبي: توانايي خواندن عدد اجسام بدون توجه به اينكه آنها كجا قرار دارند. كه به آن بار كورنر هم گفته مي‌شود.

خطاي بار جانبي: انحراف نتايج وقتي اشيا در بخش‌هاي مختلف كفه ترازو قرار دارند. يعني در مركز كفه و در يك طرف آن.

خطاي خطي: تفاوت معلوم شده جايي كه ترازو به حالت متوالي باردار شده است. افزايش مقدار وزن با دامنه برابر تا زماني كه به حداكثر توان آن برسد و در فرآيند آنالوگ بارزدايي شود.

تفاوت‌هاي نشان داده شده بين خواندن‌هاي بدست آمده و مقادير رياضي مطابق با وزن‌هاي استفاده شده به صورت غيرخطي تفسير مي‌شوند.

خطي بودن: به توانايي ترازو براي انجام خواندن‌هاي دقيق وزن در كل ظرفيت وزن‌گيري اشاره دارد. نموداري كه وزن را در مقايسه با شاخص وزن در ترازوي خطي ترازو، از حجم‌هاي مشخص استفاده كنيد. اين روش امكان محاسبه تفاوت‌هاي خطي به وسيله حجم‌هاي مشخص با و بدون پيش بار را فراهم مي‌كند.

تفاوت بين خواندن‌ها امكان محاسبه خطاي خطي را فراهم مي‌كنند.

حجم: خصوصيت فيزيكي اجسام مربوط به كميت ماده كه به كيلوگرم بيان مي‌شود. در فيزيك دو مقدار وجود دارد كه به آن حجم مي‌گويند:

1. حجم گرانشي كه رابطه اجسام با ميدان گرانشي را بررسي مي‌كند.

2. حجم اينرسي كه ارزيابي كميتي يا عددي اينرسي اجسام است واحد بيان حجم كيلوگرم است.

OIML: دفتر بين الملل متدولوژي حقوق

حساسيت: كوچكترين حجم شناسايي شده به وسيله ترازو با كوچكترين حجمي كه ترازو مي‌تواند اندازه‌گيري كند.

خطاي حساسيت: انحراف ثابت در طيف ترازو يا ظرفيت ترازو.

قابليت رديابي: توانايي ربط دادن ارزيابي‌هاي وسيله به استاندارد مشخص شده.

 

جدول مشكلات

مشكل	علت مشكل	راه حل
ترازو روشن نمي‌شود	كابل برق آن قطع شده است	كابل برق را چك كنيد
خواندن ترازو درست نيست	قبل از خواندن در صفر تنظيم نشده است	آن را در صفر تنظيم كنيد
	ترازو به درستي كاليبرات نشده است	آن را طبق دستور سازنده كاليبرات كنيد
	ترازو تراز نيست	آن را ترازو كنيد
ترازو واحد مطلوب اندازه‌گيري را نشان نمي‌دهد	واحدها به درستي انتخاب نشده‌اند	واحدها را طبق دستور سازنده چك كنيد
	واحد موجود نيست	واحد ارزيابي را طبق دستور سازنده مشخص كنيد
منوي ترازو تغيير نمي‌كند	منو قفل است	منو را فعال كنيد
ترازو نمي‌تواند انتخاب يا تغيير را حفظ كند	كليد End را فشار دهيد تا پروسه تمام شود	تغييرها و انتخاب‌ها را طبق دستور سازنده چك كنيد
		ترازو را خاموش كنيد و كمي صبر كنيد و دوباره آن را روشن كنيد
خواندن ترازو بي‌ثبات است	سطح ميز ارتعاش دارد	ترازو را روي سطح محكمي قرار دهيد
	در جلوي ترازو باز است	در جلوي ترازو را ببنديد
واسطه RS232 كار نمي‌كند	كابل واسطه قطع است	كابل را وصل كنيد
خواندن صفحه كامل نيست يا قفل است	ميكروپروسر قفل است	آن را روشن كنيد. اگر مشكل برطرف نشد با نماينده سرويس تماس بگيريد
صفحه نمايش پيام خطا مي‌دهد	مختلف است	كد خطا در راهنماي ترازو مشخص كنيد

 

خطاي عملكردي	علت خطا
خواندن قابل تكرار نيست	واحد ارزيابي و اندازه‌گيري كثيف است
خواندن غيرخطي است	سيستم الكترونيكي معيوب است
	سيستم مكانيكي در شرايط بدي است
خواندن ديجيتال بالا و پايين مي‌شود	سيستم الكترونيكي معيوب است
	دماي اتاق تغيير مي‌كند
خواندن ديجيتال بالا و پايين مي‌رود	واحد اندازه‌گيري كثيف است
	سيستم الكترونيكي معيوب است
	مشكلات محيطي مثل جريان هوا، برق استاتيك يا ارتعاش
صفحه ديجيتال سفيد است و علامتي نشان نمي‌دهد	سيستم الكترونيكي معيوب است
صفحه بار زياد نشان مي‌دهد يا در شرايط بدي بدون بارگيري است	محفظه اندازه‌گيري از بار زياد آسيب ديده است
	محفظه اندازه‌گيري به خوبي مونتاژ نشده است
ترازو كاليبرات نمي‌شود	باتري كاليبراسيون معيوب است
	سيستم الكترونيكي معيوب است
	محفظه اندازه‌گيري به خوبي مونتاژ نشده است.

 

آوار برداری و مديريت امور كشته شدگان پس از زلزله

 

مقدمه

هر ساله بلایای طبیعی همانند زلزله، سیل، طوفان و آتش سوزی قسمتهای مختلفی از جهان را گرفتار میکند. چنین بلایای طبیعی علاوه بر آسیبهای مستقیم جانی و مالی، با برجای گذاشتن مقادیر بسیار زیادی از آوار در محلهای حادثه دیده باعث آلودگی محیط زیست و در برخی موارد سد شدن جریان زندگی در مکانهای حادثه دیده می شوند. کشور ما ایران، یک کشور حادثه خیز میباشد که بسیاری از بلایای طبیعی در آن بوقوع می پیوندد که نادیده گرفتن مسائل مربوط به از بین بردن آثار و زباله های باقیمانده در آن، شرایط زندگی را برای ساکنان دشوار می سازد. بلایای مختلف آوارهای مختلفی برجای می گذارند که محل وقوع حادثه نیز تاثیر بسیاری در نوع مواد پسماند دارد. در مقاله حاضر پس از بررسی انواع بلایای طبیعی و نوع آوار آنها به مسئله آوار زلزله و پاکسازی محل پس از زلزله و دپو کردن مواد زاید پرداخته می شود.

عدم اطلاعات كارشناسانه در اين امر منجر به اعمال تدابير نادرستي در مورد اجساد مي گـردد كـه بحـران هـاي ثانويه اي ايجاد كرده تأثيرات منفي و ماندگاري ب ر سلامت رواني اجتماعي جامعة بلازده مي گذارد . از طرفي شناسايي اجـساد در مورد ارث و بيمه اهميت قانوني دارد و مي تواند سال ها پس از سانحه بر بازماندگان اثرات نامطلوبي بگذارد . بنابراين وجـود يـك الگوي عملي در اين مورد و آموزش آن به مجريان مقابله با سوانح و بلايا ضروري به نظر مي آيد . در اين مقاله سعي شـده تـا بـا استفاده از اطلاعات سازمان هاي داخلي، بين المللي و همچنين تجربيات برگرفته از حوادث مختلف بالاخص زلزله بم، اين الگوي عملي ارائه گردد .

 

مديريت امور كشته شدگان

هنگام بروز سوانح و بلايا سازمان هايي كـه مـسئول امـور متوفيـان مـي باشـند دچـار اخـتلال و ناهماهنگي شده در نتيجه امدادگران و ديگر سازمان هاي بهداشتي به طور اضطراري و ناهماهنگ مسئوليت اين كار را بر عهـده مي گيرند . بنابراين بايد پيش از وقوع سوانح الگوي عملي، كارشناسانه و صحيح جهت رسيدگي به امور كشته شدگان و حمايـت رواني از خانواده هاي آنان ساماندهي گردد . هنگام پاسخگويي به سوانح ابتدا بايد تمام امور ذيل برنامه ريزي و اجرا شود : فردي به عنوان هماهنگ كننده با مسئوليت تام جهت مديريت امور كشته شدگان انتخاب گردد . ( مانند شهردار يا رئيس نيروي انتظامي و ...) تيمي از امدادگران، داوطلبان و كارشنا سان پزشكي قانوني و ... جهت انجام وظايف ذيل سازماندهي شوند و ابـزار و تجهيزات لازم در اختيار آنان قرار گيرد

1 ـ يافتن و جمع آوري پيكرهاي بي جان با رعايـت بهداشـت و ايمنـي كامـل مطـابق بـا دستورالعمل هاي مشروح

2ـ نگهداري اجساد تا هنگام شناسايي آنها به طرق مختلف من ج مله : سرد كردن، دفن موقت، استفاده از يخ خشك

3ـ شناسايي اجساد از طريق اطلاعات مندرج در فرم هاي مربوطه و انجام مراحـل قـانوني چـون تـشريح، آزمـايش DNA ـ اطلاع رساني صحيح، دقيق و به روز بـه عمـوم مـردم و رسـانه هـا و جلـوگيري از شـايعات

4- شناسايي ديداري اضطراب در جامعه

5 ـ تدفين اجساد شناسايي شده مطابق با آداب و رسوم مذهبي و محلي با رعايت دستورالعمل هاي بهداشتي

6 ـ حمايت رواني از خانوادة كشته شدگان .

شايان ذكر است كه بايد كليه دستور العمل ها، روش ها و فرم هاي مورد نياز در اختيـار افراد قرار گيرد .

 

آواربرداري

بلایای طبیعی و نوع آوار

آواربرداری و حذف آن از محل حادثه دیده یکی از مهمترین اجزاء در عملیات نجات و بازسازی می باشد. بسیاری از آثار باقیمانده از بلایای طبیعی خطرناک نیستند. خاک، مصالح ساختمانی، زباله های سبز همانند درختان و بوته ها، حجم بسیار زیادی از آوار را تشکیل می دهند که بسیاری از آنها قابل بازیافت می باشند. مواد باقیمانده از طوفانها، زلزله ها، گردبادها، سیل و آتشسوزی در چند زیر مجموعه قابل تقسیم می باشد (جدول 1).

 

جدول 1: طبقه بندی مواد باقیمانده از بلایا

	ساختمانهای آسیب دیده	رسوبات (ناشی از زمین لغزش)	زباله های سبز	دارایی ها شخصی	خاکستر و چوب سوخته
زلزله	دارد	دارد	دارد	دارد	دارد
سیل	دارد	دارد	دارد	دارد
آتش سوزی	دارد			دارد	دارد
گردباد	دارد		دارد	دارد
طوفانهای دریایی	دارد	دارد	دارد	دارد

 

شناخت آوار زلزله

زلزله ایجاد کننده امواج لرزه ای بوده و باعث جابجائی زمین در طول گسلها می گردد. این امواج لرزه ای عامل ویرانی ساختمانها و پلها در منطقه ای محدود و آسیب رسیدن به ساختمانها و سایر سازه های دورتر می باشند. آسیبهای جانبی ناشی از آتشسوزی، انفجار و آبگرفتگی های محدود ناشی از شکستگی لوله های آب میتواند افزایش دهنده مقادیر نخاله بوجود آمده باشد. آوار زلزله شامل مصالح ساختمانی، وسایل شخصی افراد و رسوبات ناشی از زمین لغزش می باشد. برای مثال جمع آوری و مدیریت بقایای بجامانده از زلزله نورتریچ (ژانویه 1994) در شهر لوس آنجلس تا مدتها ادامه یافت و مقدار آوار و نخاله در پایان ماه جولای 1995 به 3 میلیون تن رسید. در طی 3 ماه عملیات نخاله برداری، مقامات شهر تصمیم به تلاش در جهت بازیافت نخاله ها در جهت صرفه جویی در ظرفیت باقیمانده دپو ها گرفتند. بسیاری از زباله ها مربوط به آوارهای ساختمانی بود که قابل بازیافت توسط شرکتهای محلی بودند. ساختمانهای مختلف انواع مختلفی از آوار را به وجود می آورند که بصورت مختصر در زیر به بررسی آنها می پردازیم:

ساختمانهای چوبی و بنایی غیر مسلح: اینگونه ساختمانها معمولا از سایر سازه ها کوچکتر بوده و مصدومان در این ساختمانها اغلب با استفاده از ابزار دستی قابل نجات و رهایی هستند. قطعات چوبی و دیوارهای بنایی قابل خرد شدن به قطعات کوچکتر و قابل حمل می باشد. لذا در اینگونه آواربرداری نیازی به ماشین آلات سنگین نیست و افراد تیم نجات با استفاده از ابزار دستی خود می توانند به نجات افراد در زیر آوار مانده بپردازند.

ساختمانهای بتنی: یک مد خرابی معمول در سازه های بتنی بهنگام زلزله، فروافتادن دال کف، تقریبا بدون شکست، بر روی کف زیرین خود میباشد. در این نوع خرابی که تحت عنوان "پن کیک" از آن یاد میشود، دالهای کف فروافتاده از دسترسی و رهایی مصدومان جلوگیری می کند و لذا مشکلات زیادی را بخصوص درصورتی که موقعیت و وضعیت قربانی نامعلوم باشد ایجاد می نماید. دال بتنی هر طبقه به ابعاد 30 متر در 30 متر و به ضخامت 10 سانتیمتر وزنی بالغ بر 250 تن دارد که از ظرفیت جرثقیلهای معمول فراتر است. لذا باید این دالهای بتنی به قطعات کوچکتر بریده شوند تا قابل حمل و جابجائی بوسیله جرثقیلهای عادی شوند.

سازه های فولادی: ساختمانهای فولادی یک طبقه معمولا دارای مقاطع فولادی کوچکی هستند که با استفاده از اره های دستی و یا برقی قابل نفوذ می باشد. حتی در ساختمانهای سنگین صنعتی نیز از این روش می توان برای بریدن قطعات سنگین به تکه های قابل حمل استفاده نمود. جک و یا کیسه های هوا نیز برای ایجاد فضای دسترسی به مصدومان قابل استفاده می باشد. سازه های چند طبقه فولادی در داشتن دالهای بتنی به عنوان اعضای سقف مانند سازه های بتنی می باشد. قسمت زیادی از آوار سنگین در ساختمانهای فولادی بدلیل تفاوت در سختی بین قابهای فولادی و دیوارهای آجری، با ریزش دیوارها حاصل می گردد. پنلهای پیش ساخته بتنی معمولا سخت ترین نوع آوار را ایجاد می کنند چرا که معمولا به هنگام افتادن تکه تکه نشده و بصورت قطعات بزرگی باقی می ماند.

پس از وقوع زلزله، بدلیل گرفتار شدن بسیاری از افراد در زیر آوار، نیاز به جابجایی سریع آوار به منظور کمک رسانی به افراد مانده در زیر آوار می باشد، از سوی دیگر پس از پایان عملیات جستجو و نجات مرحله پاکسازی و آماده سازی محل حادثه دیده برای ادامه فعالیتهای انسانی آغاز می گردد. بدلیل متفاوت بودن ماهیت این دو نوع آوار بردای مدیریت این بخشها نیز نیاز به مهارتهای مختلفی دارد و از دو منظر می توان آواربرداری پس از زلزله را مورد بررسی قرار داد: آواربرداری کوتاه مدت (امدادی) و آواربرداری بلند مدت (پاکسازی).

 

شکل 1: نمونه ای از خرابی ساختمان بصورت پن کیک در زلزله 1999 ایزمیت

 

شکل 2: آوار بصورت "پن کیک" – زلزله 1999 ایزمیت

 

آوار برداری کوتاه مدت

آنچه که در آوار برداری کوتاه مدت از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد سرعت عمل و دقت در آوار برداری است. سرعت مقوله مهم در عملیات جستجو و نجات است چرا که با توجه به جدول 2، از 24 ساعت اولیه پس از زلزله به عنوان زمان طلایی در نجات یاد می شود.

 

جدول 2: احتمال زنده ماندن به نسبت زمان زیر آوار ماندن [1]

زمان زیر آوار ماندن	درصد زنده ماندن
30 دقیقه	99.3 %
یک روز	81 %
دو روز	53.7 %
سه روز	36.7 %
چهار روز	19 %
پنج روز	7.4 %

بحث آواربرداری کوتاه مدت، از زیر مجموعه های مدیریت بحران بشمار می رود و نیاز به تخصص و آشنایی کافی به انواع آوار، نحوه امداد رسانی و جستجو دارد. آنچه امر آوار برداری را مشکل می کند، وجود آوار سنگین و مواد حجیم است که به سادگی قابل جابجایی بوسیله اعضای تیم نجات بدون استفاده از ابزار مکانیکی نمی باشد. برای مثال یک نمونه از آوار سنگین ممکن است یک دال بتنی به ابعاد 3 متر در 3 متر و ضخامت 15 سانتیمتر با وزن تقریبی 3 الی 4 تن می باشد. حجم و وزن زیاد باعث میشود که بدون استفاده از ماشین آلات امکان نجات وجود نداشته باشد. دالهای سقف و کف، قطعات بزرگ بتن مسلح و قطعات بتن پیش ساخته بعنوان آوار سنگین بشمار می روند.

 

آوار برداری بلند مدت

در آواربرداری بلندمدت که مربوط به مرحله پاک سازی محل حادثه دیده می باشد، ماشین آلات سنگین از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشند. در این مرحله شرایط بحران برطرف گردیده و باید در مسئله پاکسازی به بازدهی و بهره وری توجه خاصی شود. برای شهرهای بزرگ جهان مانند ونکوئر از هم اکنون برای مرحله پاکسازی برنامه مدونی آماده گردیده و تمهیدات ویژه ای برای مرحله بازیافت ضایعات حاصل از زلزله تهیه گردیده است. برای مثال با جداسازی و آسیاب کردن آوار ساختمانی می توان مصالح مورد نیاز برای زیرسازی جاده ها را تهیه نمود. بدلیل اهمیت آواربرداری بلندمدت و مرحله پاکسازی، در مقاله ای جداگانه به این موضوع پرداخته خواهد شد.

 

استفاده از ماشین آلات در آوار برداری کوتاه مدت

نقش ماشین آلات در آواربرداری پس از زلزله با توجه به نوع آوارهای ایجاد شده تعیین می شود و برای انواع مختلف آوار ابزار متفاوتی مورد استفاده قرار می گیرد. البته باید توجه نمود که در مرحله امداد رسانی (آواربرداری کوتاه مدت) با وجود اهمیت مقوله سرعت، معمولا استفاده از ماشین آلات سنگین بدلایل زیر توصیه نمی شود:

1. عدم دقت کافی

2. امکان آسیب رسیدن به افرادی که زیر آوار مانده اند بدلیل سنگینی ماشین آلات

3. عدم امکان شنیده شدن صدای قربانیان زیر آوار به دلیل صدای ناشی از کارکرد ماشین آلات

با وجود مشکلات فوق استفاده از ماشین آلات در برخی موارد امری ضروری است، مخصوصا در زلزله های شهری که بیشتر ساختمانها بصورت بتنی و فولادی بوده و بدلیل ایجاد آوارهای سنگین نیاز به ماشین آلات برای جابجائی آوار سنگین وجود دارد. جرثقیل بهترین وسیله در آواربرداری های شهری است و در مرحله بعد بیل مکانیکی برای انجام خاکبرداریهای محدود مورد استفاده قرار می گیرد این درحالی است که استفاده از لودر در آوار برداری بهیچ عنوان توصیه نمی شود. با وجود این اغلب توصیه می شود که تا پنج روز بعد از وقوع زلزله از انتقال ماشین آلات سنگین به محل حادثه دیده جلوگیری شود و در صورتی که نیاز به کارکرد ماشین آلات غیر قابل انکار باشد، باید بهنگام کارکرد ماشین آلات از زمانهای سکوت ( بمنظور شنیدن صدای احتمالی قربانیان ) استفاده شود.

ابزار جدیدی که در عملیات امداد و نجات استفاده میشود جکهای دستی و کیسه های هوا برای ایجاد فضای لازم بمنظور خارج کردن افراد حبس شده در زیر آوار است.

در ضمن بهنگام عملیات جستجو و نجات باید به این نکته توجه نمود که آوار یک توده سه بعدی است و از هر شش وجه آن میتوان وارد عمل شد. بطور سنتی در کشور ما خاکبرداری از بالا و جوانب مرسوم بوده و از توجه به ابعاد دیگر مانند نقب زدن از پایین غفلت میشود (شکل 3).

شکل 3: دسترسی به زیر آوار از طریق حفر نقب

 

خلاصه و نتیجه گیری

ایران، یک کشور زلزله خیز بوده و هر از چندی شاهد حوادث ناگواری در گوشه و کنار کشور هستیم. ولی آنچه که باید بدان توجه نمود این است که تا بحال در کشور ما زلزله شهری بوقوع نپیوسته و تقریبا تمام زلزله های کشور در مناطق روستایی و یا با بافت قدیمی بوده اند ( زلزله های طبس، آوج، بم... ) این بدان معنی است که ما تابحال با آواربرداری ساختمانهای بنایی مواجه بوده ایم ولی آنچه که مشهود است آواربرداری شهری تفاوت چشم گیری با آواربرداری های بعمل آمده در کشور دارد. در یک زلزله شهری نمیتوان یک دال بتنی مسلح را با لودر جابجا کرد و یا نمیتوان تلی از تیرآهن را با آن بلند نمود و مصدومان احتمالی را از زیر آوار نجات داد. در آواربرداریهای شهری جرثقیلها نقش اصلی را در آواربرداری بر عهده دارند. از سوی دیگر همواره شاهد بوده ایم که بلافاصله بعد از زلزله آمار لودرهای ارسال شده به مناطق زلزله زده در صدر اخبار می باشد درحالی که لودر مرگبارترین وسیله در عملیات امداد و نجات بشمار می رود. آواربرداری یک عملیات کاملا مهندسی بوده و نیاز به تجربه و دید علمی دارد لذا از هم اکنون باید در تربیت افراد متخصص در امر آوار برداری علمی اقدامات عملی صورت بگیرد.

 

شکل 4: آوار برداری با استفاده از بیل مکانیکی در زلزله 1999 ایزمیت

 

 

مراجع:

 

[1] عشقی، ساسان (1382)، گزارش نهایی پروژه تحقیقی بررسی خرابی ساختمانها و مدیریت آواربرداری در زلزله های بزرگ، تهران، موسسه علمی کاربردی هلال، آذرماه 1382

 

[2] گزارش مقدماتی شناسایی زلزله 5 دی ماه 1382 بم، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله

 

[3] Earthquake Damaged Buildings: An Overview of heavy debris and Victim Extrication, FEMA 158/ September 1988

 

[4] Post-earthquake solid waste management strategy (for the City of Vancouver and the surrounding area) Wojtarowicz, Margaret, Atwater, James W.

 

 

آسیب شناسی اثربخشی تبلیغات در بازار ایران

مقدمه

 

 

در سال های اخیر که کشورمان به سمت و سوی صنعت حرکتی آغاز نموده است ، تبلیغات به نوبه خود در رسانه های مختلف رشد فزاینده ای پیدا کرده است، تبلیغ صحیح طبعا می تواند باعث رشد جوانب مختلف و مورد توجه خریداران و فروشندگان شود ، ولی عدم رعایت اصول بنیادین تبلیغ ، می تواند آسیب جدی در درجه اول به خود صنعت تبلیغات و نهایتا به بازار برساند.متاسفانه تبلیغات در کالا و خدمات ما بسیار سطحی ، تقلید از سایر صنوف ، غیرکارشناسی و اکثرا توسط مدیریت ارشد سازمان می باشد.

با کمی تامل خواهیم دید تبلیغات در بزرگترین شرکت های ما به شرکت در یک نمایشگاه مربوط یا نامربوط و ارائه انواع هدایا و ارسال سررسید و دفترتلفن در پایان سال و نهایتا نشر کاتالوگ کاغذی ، لوح فشرده یا راه اندازی سایت اینترنتی که سال ها به هنگام نمی شوند و اغلب دارای غلط املایی هستند و هرگز بازخورد آنها بررسی نمی گردند و چیزی به نام تعیین اثربخشی وجود ندارد.

بنابراین برخی از مدیران روز به روز جهت افزایش فروش هزینه های تبلیغاتی ناصحیح خود را افزایش می دهند و برخی دیگر با تعطیل کلیه امور تبلیغی به بازار محدودی قانع می شوند و در هر دو صورت به یک نقطه می رسند، عدم رشد و بالندگی ، زیرا تنها عامل مهم ، مشتری بوده و خواهد بود که با عدم شناخت از شرایط موجود فروشی صورت نخواهد پذیرفت!

 

• تبلیغات چیست ؟

 

 

هر سازمانی با صرف منابع مالی و سرمایه های انسانی و داشتن اطلاعات و دانش فنی به تولید خدمت و محصولی مبادرت می ورزد ، اگر مشتریانی پیدا کنند تا بتوانند محصول خود را یکبار به او بفروشند و رضایت او را به طوری جلب کنند که خرید خود را تکرار کرده و دیگران را ترغیب به خرید کنند ، سازمان به سودآوری می رسد و امکان ادامه حیات خواهد داشت ، در غیر این صورت ، سازمان دچار عاقبت دایناسورها خواهد شد.

با اینکه عمل فروش ظاهرا به واحد فروش سازمان مربوط است، ولی کلیه وجوه سازمان در این امر دخیل هستند، از آنجایی که توجه ما به امر تبلیغ بوده و این امر مستقیما تحت نظر دایره فروش سازمان خواهد بود لذا تبلیغات در کنار جمیع جهات فعالیت های دفتر فروش معنی خواهد داشت که برخی از این امور عبارتند از : تحقیقات بازار ، تقسیم بندی بازار ،

هدف گذاری ، اولویت بندی صنوف مختلف خریداران ، تقویت نام سازمان ، ارتباطات و ابزارهای گوناگون فروش و ...

شناساندن محصول یا خدمت که کار و خروجی سازمان است به تبلیغات نیاز دارد. این تبلیغ ابعاد مختلفی را می طلبد تا اثربخش شود که متاسفانه در شرکت ها و بنگاه های اقتصادی کمتر به آنها توجه می شود در این مجال به برخی از این آسیب ها اشاره می گردد.

 

• مشکلات تبلیغات

 

 

۱ ) در سازمان های ما خصوصا بنگاه های کوچک خصوصی اغلب یک مدیر به تنهایی چندین مسوولیت را شامل اجرایی ، مالی ، بازرگانی ، فنی و فروش را یک تنه به عهده می گیرند و اغلب، تحصیلات مدیران ارشد یکی از رشته های فنی می باشد که از موارد فوق فقط شامل موارد فنی می گردد با این حال مدیران ارشد سازمان اغلب با تحصیلات فنی مسوولیت سیاست گذاری و تدوین استراتژی و اجرای آنها را به عهده می گیرند و به علت گستردگی مسوولیت ها و عدم برخورداری از دانش فنی همه آنها و توسل به تجربه دیگران و آزمون و خطا منجر به ناتمام ماندن بسیاری از اقدامات سیاست گذاری و اجرایی و نیز انجام مقطعی امور و اتلاف منابع مدیریتی می گردد.

۲ ) عدم وجود شرکت های قدرتمند تبلیغاتی در ایران از مشکلات این صنعت محسوب می شود، اغلب کارکنان شرکت های تبلیغاتی موجود تحصیلات غیرمرتبط دارند! در صورتی که مدیران یک شرکت تبلیغاتی حداقل باید ترکیبی از کارشناسان بازرگانی ، بازاریابی ، جامعه شناسی و روانشناسی باشند و تصمیمات اخذ شده توسط گروه فوق را کارشناسان گرافیک و طراحی و کامپیوتر از قوه به فعل تبدیل کنند.

۳ ) مدیران ارشد سازمان ها متاسفانه انتطارات صحیحی از تبلیغات ندارند و تصورشان این است که بدون تحقیقات بازار و با تبلیغات می توان به اسکیمو فریزر فروخت یا از ۱۰ دلار موجودی ۹ دلار به تبلیغات اختصاص داد و دقت نمی کنند مهمترین کارتبلیغ ، فقط شناساندن وجود محصول یا خدمت است نه فروش آن ، خصوصا در بازار صنعتی که تعداد خریداران نسبت به بازار غیر صنعتی ناچیز است پارامترهای بسیار دیگری از قبیل کیفیت ، قیمت ، صرفه جویی در مصرف انرژی و شرایط پرداخت و گارانتی و... در کنار تبلیغات منجر به انجام عمل فروش می گردد.

۴ ) عدم اطلاع مدیران صنایع از روش های مختلف ، اثربخش و استفاده تقلیدی از صنوف غیر مرتبط که اغلب عبارتند از شرکت در یک نمایشگاه باربط یا بی ربط و ارائه اهدایای مختلف شامل جا کلیدی ، خودکار، .... بین بازدیدکنندگانی که هیچ تناسبی با صنعت مذکور ندارند و نهایتا در پایان سال نیز یک سری سررسید و کارت تبریک را بین مشتریان قبلی که این شرکت را می شناخته اند و اغلب قرار نیست که در آینده خریدی داشته باشند با هزینه های گزاف توزیع می کنند ، غافل از اینکه خریدار، به طور همزمان ۵۰ سررسید مختلف را دریافت کرده آنکه ازهمه شکیلتر و گرانبهاتر بوده را انتخاب نموده ، بایگانی می کند و بقیه را به عنوان دفتر یاداشت در اختیار دیگرانی که مشابه بازدیدکنندگان نمایشگاه هستند قرار می دهد.

۵ ) عدم وجود تبلیغات مستمر از دیگر مشکلات بازار ایران است شرکت هایی که از فروش خوبی برخوردارند از حجم تبلیغات خود می کاهند و به محض کاهش در فروش اقدام به تبلیغ می کنند غافل از اینکه تبلیغ نیاز به بستر و زمان مناسب دارد به همین جهت باید از یک استراتژی مدون و جامع و مستمر برخوردار بود و حتی در زمستان کولر را تبلیغ نمود ، زیرا تبلیغ سرم یا آمپول نیست که به محض تزریق عمل کرده و اثر بخش باشد.

۶ ) عدم لحاظ تبلیغات در بودجه بندی و اغلب هزینه های تبلیغاتی شرکت با نظر مستقیم مدیر عامل و به طور موردی و بدون بررسی نوع و میزان اثر بخشی و عدم پایش پرداخت می شوند، اغلب مدیر عامل در تصویب و اجرای تبلیغ نقش مستقیم دارد.

۷ ) عدم توجه به وجوه تبلیغ و تمایز آن برای ارائه در بازارهای مختلف ، برای اینکه یک تبلیغ اثر بخش باشد، حداقل باید سه وجه آن بدقت بررسی و انتخاب شده باشد از وجوه تبلیغ یکی وجه احساس آن است با وجود این وجه مخاطب نظرش به مشاهده جلب می شود که اگر سایر وجوه آن ضعیف باشد، مخاطب به عنوان بیننده تبلیغ را دیده و عبور می کند و توجهی صورت نمی پذیرد و در این مورد اگر سوژه ای در یک تبلیغ مناسب باشد دلیل نمی شود در سایر طرح ها نیز مناسب به نظر آید. دیگر وجه تبلیغ وجه اخلاقی است به طوری که صداقت در تبلیغ از ارکان اثربخشی است به طوری که مخاطب پس از استفاده از کالا یا خدمات عملا پیام تبلیغ را بدون کم و کاست تجربه کرده باشد، مثال بسیار ساده اینکه صندوقدار یک پیتزا فروش به خریدار اعلام می کند «پیتزای شما تا ۱۰ دقیقه آماده می شود» ولی عملا ۱۵ دقیقه طول بکشد خریدار از ادعای صندوقدارتجربه مثبتی ندارد، ولی اگر صندوقدار عنوان می نمود تا ۲۰ دقیقه حاضر می شود؛ ولی پس از ۱۵ دقیقه تحویل می داد تجربه خوبی در ذهن خریدار حک می شد ، جالب اینکه در هر دو مورد در ۱۵ دقیقه پیتزا تحویل شده است، وجه سوم وجه عقلی یک پیام تبلیغی است بدین معنی که وجوه تمایز و مزایای رقابتی محصول و برتری ها شامل کیفیت و خدمات و قیمت و ... به وضوع به مخاطب منتقل شود زیرا مخاطب همواره در حال مقایسه است ، مواردی که ما به عنوان مزیت رقابتی خدمت یا محصول خود به مشتری معرفی می کنیم برای او به سادگی قابل لمس و مقایسه با رقبا بوده و به طوری که ادعای ما در مورد کالا و خدمات واضح ، روشن ، شفاف و غیر مبهم بوده و بسادگی اطلاعات مزیتی را در ذهن مخاطب حک کند.

۸ ) از دیگر مشکلات عدم توجه به تبلیغات در بازارهای گوناگون است ، اگر بازار را به بازار مصرفی و صنعتی تقسیم کنیم خریداران بازار مصرفی از لحاظ جمعیت بسیار زیادند و از لحاظ ترکیب شامل خانمها و نوجوانان هستند که خریدشان اکثرا تحت تاثیر عوامل فرهنگی و وجه احساسی تبلیغ است، ولی خریداران بازارهای صنعتی آقایان بوده و اغلب بر اساس وجوه عقلی و غیر احساسی تبلیغ تحت تاثیر قرار می گیرند و عوامل اقتصادی و سیاسی و جنبه های بهره وری و صرفه جویی در خرید آنها نقش بسزایی دارد. با توجه به ترکیب و جمعیت مخاطبان بازارها رسانه های مورد توجه بازار مصرفی می تواند رسانه های جمعی با محتوی شعر و طنز باشد ولی این اتفاق هیچگاه در بازار صنعتی میسر نیست زیرا جلسات چهره به چهره ، برگزاری همایش و ارسال نامه و فکس و نیز سایت تخصصی و CD کاتالوگ، موثرترین در مقابل هزینه های صرف شده می تواند باشد.

۹ ) ارائه تبلیغ یکنواخت در سرتاسر چرخه عمر محصول از دیگر مشکلات تبلیغ می باشد؛ به طوریکه چاپ یک بروشور کاغذی و نشر CD کاتالوگ و راه اندازی سایت اینترنتی بدون تغییرات و به هنگام شدن موجبات دلزدگی مخاطبان را به همراه خواهد داشت. آخرین موردی که به عنوان مشکل تبلیغ در ایران مطرح می شود نه تنها شامل بازار صنعت بلکه شامل بازار مصرف نیز می گردد، با توجه به بعد اخلاقی تبلیغ که اشاره شد صداقت یکی از ارکان پیام های تبلیغی است، در صورتی که مخاطب پس از تجربه به صحت پیام تبلیغ نرسد آنرا به عنوان یک دروغ در ذهن خود ثبت می کند و در صورت تعدد این تصاویر ذهنی منفی، مخاطب دچار نگرش منفی به کل مقوله تبلیغات می گردد و پیام های تبلیغاتی را دروغی بیش نمی داند و در کشور ما به علت غیر علمی بودن صنعت تبلیغات دچار این مشکل گردیده است.

ايمني

نياز به ايمني

مبارزه با آتش سوزي از نظر فيزيکي يکي از حرفه هايي است که با بيشترين خطرات روبرو مي‌باشد. در عمليات آتش نشاني خطراني خاص و ويژه و خيلي از ريسک‌هاي جدي براي شرکت کنندگان در آن وجود دارد.

اين خطرات شامل دود، آتش، فراورده هاي سمي ناشي از احتراق، برق گرفتگي، خراب شدن دستگاه‌ها و تجهيزات، آوار ساختمان، انفجار، تصادف خودروها، اضطرابها و نتايج مستقيم فعاليت هاي غير هماهنگ شده مي‌باشد. عمليات و فعاليت‌هاي مربوط به صحنه عمليات بايد داراي شرکت کنندگاني باشد که از نظر فيزيک بدن، ذهني و عقلي سلامت جسماني و آموزش‌هاي لازم برخوردار باشند.

اين گونه افراد بايد کاملاً به وسايل حفاظت فردي و تجهيزات لازم و مجهز باشند و طوري سازماندهي شوند که عمليات را به نحوي ايمن و هماهنگ انجام دهند.

فرمانده عمليات بايد اين نکته را هميشه در نظر داشته باشد که ايمني شرکت کنندگان هدف اوليه ابتدايي در تمام مراحل و هر گونه شرايط تاکتيکي است. خطراتي همراه با آتش‌سوزي وجود دارد که موجب مي شود شهروندان از سازمان آتش نشاني درخواست کمک نمايند.

فرمانده عمليات بايد اين ريسک ها را مشخص و مديريت نموده و ضمناً در مورد کاهش دادن آنها فعاليت کند.

فرمانده عمليات مستقيماً مسئول ايمني هر يک از افراد خود مي باشد همانطوري که مسئوليت ايمني کلي صحنه عمليات نيز بر عهده اوست. اين اهميت ايمني بايد در تمام قسمتها و سطوح سازماني در نظر گرفته شود. يک روش سالم به کار بردن ايمني باعث مي شود که از ابتدا هر يک از شرکت کنندگان مسئوليت هاي ايمني مربوط به خود و نسبت به ديگران را هميشه در نظر بگيرند.

هيچ کسي نمي تواند اين کار را به اجرا در آورد، مگر اينکه فرمانده عمليات او با نشان دادن يک رفتار سالم و برخورد صحيح در ارتباط با رعايت نکات ايمني در تمام اوقات الگو و سرمشق سايرين شود. ضمن اينکه انجام آن را نيز به طور اکيد مورد کنترل قرار دهد. وقتي که فرمانده عمليات با ايمني برخورد جدي داشته باشد، هر کس ديگري نيز چنين خواهد بود.

برنامه ايمني:

بهترين روش براي برقراري ايمني در صحنه عمليات روشي است که براساس برنامه اي که شامل Sop هايي که مستقيماً مربوط به تمرينات ايمني و مديريت کردن موارد ريسک مي‌باشد، انجام شود. وقتي Sop ها در ارتباط با کار کردن با شرايط مناسب و ايمن تهيه شوند، به اين ترتيب اجراي آنها معمولاً به صورت عادي در مي آيد و هر کسي سعي مي‌کند که آن را ياد گرفته و به کار ببرد. طرح هاي معمولي Sop ها، عمليات استاندارد و انتظارات مورد لزوم را شرح مي دهند.

بيشتر عمليات هاي غير ايمن آنهايي هستند که هيچ کس يک طرح يا روش استاندارد براي مقابله با مشکلات به وجود در دست ندارد. در اين گونه وضعيت ها حالت «خارج از کنترل» بر فعاليت هاي منطقي غلبه مي کند و در عين حال هرج و مرج ايجاد شده سبب شکست و عدم برقراري ايمني مي شود. فرمانده عمليات هرگز نبايد روش هاي بي پروا را در عمليات آتش نشاني تحمل کند.

فاکتورهاي ايمني:

موارد حساس مربوط به برنامه ايمني صحنه عمليات بايد شامل عوامل زير باشد:

O حالت و برخورد فرماندهي- ايمني اولين مسئوليت فرمانده عمليات و سازمان فرماندهي مي باشد. Oحالت و برخورد آتش نشاني- هر کسي که درگير عمليات مي باشد در ارتباط با ايمني مي باشد و مسئوليت هاي فردي را قبول مي کند.

 

Oروش هاي اجرايي استاندارد- ايمني در تمام عمليات به عنوان يک روش استاندارد وجود دارد. O افسران شاخه ها-تمام عمليات آتش نشاني توسط افسران شاخه ها با مسئوليت‌هاي استاندارد در ارتباط با مديريت ايمني، رهبري و هماهنگ مي شود. Oآموزش ايمني-تمام پرسنل در کليه تمرينات، ايمني، روش ها و نحوه مقابله را آموزش ديده اند. Oصحت و سلامتي- تمام پرسنل از نظر فيزيکي و احساسي در وضعيت خوبي قرار دارند و مي توانند تمام وظايف خود را با در نظر گرفتن ايمني شخصي و عمومي اجرا کنند. Oدستگاههاي تنفسي- هيچ کس در هواي آلوده و سمي کار نمي کند. کار در صحنه عمليات آميخته به دود و گازهاي سمي، بدون استفاده از دستگاههاي تنفسي حفاظتي، مجاز نمي باشد. Oلباس هاي حفاظتي- تمام افراد لباس هاي حفاظتي را مي پوشند، اين عمل وقتي انجام مي شود که وجود خطرات فيزيکي مشهود و محتمل باشد. Oتجهيزات و دستگاه ها- دستگاهها و تجهيزاتي که خوب نگهداري شده اند، به طور مناسب و امروزي طرح ريزي شده و براي انجام کار توأم با ايمني و موفقيت آميز به وجود آمده اند. Oمديريت ريسک-يک مقدار ريسک محدود قابل قبول مي باشد. ولي بايستي از ريسک هاي غير قابل کنترل اجتناب نمود.

 

نحوه برخورد:

فرمانده عمليات کسي است که مسوليت کلي را در ارتباط با ايمني صحنه عمليات برعهده دارد. چهار اولويت اصلي صحنه عمليات عبارتند از:

ايمني پرسنل، کنترل آتش سوزي، اقدامات يکنواخت نجات و حفظ اموال. عليرغم ساير چيزها، ايمني چيزي نيست که بتوان گفت در چه زماني اهميت پيدا مي کند. ايمني بايد در تمام طول عمليات با اهميت تلقي شود. چنانچه فرمانده عمليات يک روش برخورد قابل گذشت و مدارا کردن را در خلال يک عمليات طولاني اتخاذ کند، هرگز نخواهد توانست زنجيره ايمني را در مواقعي که نياز به آن احساس مي شود به طور متصل نگهداري کند.

هنگاميکه افراد به اين فکر باشند که ايمني در هنگام انجام کارهاي معمولي اهميت ندارد، در حقيقت آنها خود را در معرض خطرات ناشناخته و پيش بيني نشده قرار مي دهند. بيشتر صدمه ها و تلفات جاني که براي پرسنل پيش مي آيد به خاطر ناديده گرفتن روش هاي ايمني است.

يک حادثه اي که در ابتدا خيلي مهم جلوه نمي کند، مي تواند به حالت بسيار خطرناکي تبديل شود. اين عمل وقتي اتفاق مي افتد که يک کار بسيار جزيي و معمولي به طور ناگهاني تغيير کند و هيچ کس نيز آمادگي برخورد با اين تغيير را نداشته باشد.

به همين علت، بعضي از فرماندهان عمليات طرح ايمني را وقتي که طرح بزرگتري جايگزين مي شود دور مي اندازند. اين جمله که «حالا وقت آن نيست که نگران ايمني باشيم» ورد زبان آنها است. اين گونه افسران معمولاً تجربه هاي زيادي در ترتيب دادن مراسم تدفين دارند! فرمانده بايد اين را در نظر بگيرد که حرفه آتش نشاني بايد شامل صحت و سلامت و ايمني براي پرسنل باشد. او بايد اين نوع برخورد و طرز تفکر خود را در اين گونه موارد با ذکر مثالهاي مثبت نشان دهد.

مديريت ريسک:

عليرغم هر گونه روش و احتياط لازم، منطقه و صحنه عمليات به محلي پر خطر براي ادامه کار تبديل مي شود. فرمانده عمليات مي تواند خطر را تشخيص داده و پيش بيني کند، منطقه آتش سوزي را سازمان دهد، مطمئن شود که روش هاي ايمني انجام مي گيرند و انجام دقيق و مستمر نکات ايمني را با تأکيد فراوان از پرسنل خود بخواهد. ولي او هرگز نمي تواند عنصر و عامل ريسک را از عمليات صحنه حريق حذف کند. سئوال مهم اين است که فرمانده عمليات تحمل چه مقدار ريسک را دارد؟

ذهنيت قهرمانانه، انگاري که مهمترين بيماري فکري يا يک نوع عقب افتادگي ذهني در سازمان محسوب مي شود. آتش نشاني با به مخاطره انداختن جان خود براي نجات افرادي که نياز به کمک دارند، تبديل به قهرمان مي شوند. بعضي اوقات اين اقدامات موفقيت آميز است و بعضي اوقات نتيجه برعکس است. بعضي اوقات نجات دهندگان خودشان مبدل به محاصره شدگان و مصدومين مي شوند. اقدام به نجات کسي که قبلاً فوت کرده است کاري عاقلانه محسوب نمي شود. حتي اقدام در مورد نجات اموالي که در معرض خطر قرار ندارند ضروري نيست. يک روش نزديک شدن به مديريت ريسک بايد شامل موارد زير باشد: O قربانيان قابل نجات به طور حتم اولين اولويت عمليات آتش نشاني محسوب مي شوند. O قربانياني که قبلاً فوت کرده اند قابل نجات نمي باشند. O قربانياني که در يک آتش سوزي کلي و بزرگ گير افتاده اند به طور کلي در عرض مدتي کمتر از يک دقيقه مي ميرند. O هيچ نوع اموالي ارزش از دست دادن جان يک آتش نشان را ندارد. O چيزهايي که از قبل در داخل آتش بوده اند داراي ارزش نجات بسيار کمي مي‌باشند. O اگر ما امروز يک ساختمان خالي و رها شده را نجات دهيم، يک شخص ديگر فردا آن را به آتش خواهد کشيد. O بيشتر چيزهايي که ما در روز شنبه براي نجات آنها اقدام به ريسک مي کنيم، در روز دوشنبه به صورت زباله در داخل کاميون آشغال قرار مي گيرند. O مراقب گروه هايي باشيد که هميشه حمله مي کنند و فقط يک سرعت روانه شدن به جلو را دارند.

حال اينکه فرمانده عمليات ريسک را چگونه مشاهده مي کند، يک عامل حياتي در طرز اداره صحنه عمليات محسوب مي شود. اگر او ذهنيت قهرمان انگاري داشته باشد، پرسنل او با مشکل مواجه خواهند بود. اگر او به پرسنل خود اجازه مبارزه با آتش سوزي را ندهد،شهروندان در مشکل خواهند بود.

مديريت ريسک به اين معني نيست که فرمانده عمليات اجازه بدهد همه ساختمانها بسوزند چون که او از به خطر انداختن پرسنل خود بيمناک است. آن به اين معني است که او بايد فکر کند و از خود بپرسد که: اگر پرسنل خود را وادار به ريسک کند، در مقابل نتايجي که به دست مي آيد ارزش خواهد داشت.

او بايد واقع بين باشد و اين را در خاطر داشته باشد که مهمترين اصل در سازمان آتش نشاني حفظ جانها و اموال است.

روش هاي استاندارد ايمني

سازمان صحنه عمليات:

ايمني يکي از اولين دلايل براي سازماندهي صحنه عمليات و تعيين وظايف افسران شاخه‌ها محسوب مي شود. افسران شاخه ها مستقيماً در مورد ايمني پرسنل خود مسئول هستند و در عين حال مسئول انجام عمليات در منطقه تعيين شده خود و هماهنگي فعاليت ها با ساير شاخه‌ها و فرمانده عمليات، براي جلوگيري از پريشاني و دستپاچگي مي باشند.

اين گونه هماهنگي سبب جلوگيري از برخورد موج انفجار ايجاد شده در زير ساختمان به افرادي که از درب جلويي ساختمان قصد ورود دارند، مي شود. ضمن اينکه افسر مسئول سقف را ملزم مي کند قبل از اينکه در خطوط حمله مستقر شوند، اقدام به ايجاد راه ورود نکند.

هر يک از افسران شاخه ها بايد از موقعيت وظيفه هر يک از افراد خود با خبر باشد، ضمن اينکه اطمينان حاصل کند که آنها به طور ايمن عمل کرده و از تجهيزات مناسب استفاده مي‌کنند. اين کار ايجاب مي کند که خود افسر شاخه از لباسهاي حفاظتي مناسب استفاده کرده باشد تا بتواند در داخل ساختمان جايي که افرادش مشغول کار هستند حضور داشته باشد و کارهاي آنها را نظارت کند.

اين سازماندهي در چنين سطحي وقتي به صورت مهم جلوه گر مي شود که شرايط شروع به تغيير کند. چنانچه استراتژي از تهاجمي به دفاعي تبديل شود و يا اينکه ناگهان اتفاقي بيفتد، فرمانده عمليات مجبور است که به سرعت موقعيت را عوض کرده و وظايف پرسنل را نيز تغيير دهد و در فکر خدمات رفاهي آنان باشد.

در وضعيت هايي که ريسک غير معمول را طلب مي کند، افسر شاخه بايد در مورد هر يک از افراد خود توجه لازم را داشته باشد و از يک سيستم شناسايي پرسنل استفاده کند. به اين طريق مي توان با يک نگاه سريع متوجه شد که چه کسي داخل است و چه کسي در بيرون است که اين کار از طريق جمع آوري و برگرداندن کارت شناسايي که توسط هر يک از پرسنل استفاده مي شود، انجام مي گيرد.

يادآوري:

سرويس آتش نشاني انگلستان به طور معمول سيستمي را به کار مي برد که هر يک از افراد حاضر در محل حادثه از دستگاه هاي تنفسي استفاده مي کند. هر کدام از تجهيزات (SCBA) با يک اتيکت مخصوص (Tally) همراه است که مشخصات استفاده کننده،مقدار و فشار هوا و زمان ورود فرد در محيط را نشان مي دهد.

به محض اينکه يک آتش نشان وارد محل عمليات مي شود، اتيکت (Tally) مربوطه، به افسر مسئول کنترل دستگاه تنفسي داده مي شود و او زمانهاي ورود و خروج را مورد نظارت قرار مي دهد. به اين طريق آمارگيري يا شمارش دقيق تمام افرادي که در منطقه آتش سوزي حضور دارند عملي مي شود.

هنگاميکه يک تغيير ناگهاني در منطقه آتش سوزي ايجاد شود، فرمانده عمليات بايد بلافاصله با افسران شاخه ها تماس بگيرد. اين افسران بايد بلافاصله گزارشي در ارتباط با وضعيت پرسنل خود را به او بدهند.

در خلال عمليات خيلي معمولي، فرمانده عمليات بايد در موقعيتي قرار گيرد که بتوان فعاليت‌هايي را که ايمني در آنها رعايت نمي شوند، مشاهده کند. غير متمرکز کردن مسئوليتهاي فرماندهي و تفويض اختيار به افسران شاخه ها به اين معني است که چشم و گوش فرمانده عمليات در تمام منطقه شاهد و ناظر عمليات مي باشد.

همچنين افسران شاخه ها، مواظب وضعيت رفاهي و جسماني پرسنل مي باشند و با نظارت به کار آنها و تغيير دادن افراد تازه نفس به جاي افراد خسته و اطمينان از اينکه افراد در زمانهاي لازم تغيير وضعيت مي دهند و يا به منطقه توان بخشي ارسال مي شوند، با فرمانده عمليات همکاري لازم را انجام مي دهند. وجود فشار و خستگي بيش از حد مي تواند به سرعت افراد آتش نشان را در وضعيت خطرناک قرار دهد.

افسر ايمني:

افسر ايمني متخصصي است که داراي خبرگي ها و مهارت هاي مشخصي است که به عنوان مکمل فرمانده عمليات محسوب مي شود و بخشي از نقش و وظايف او را در امور ايمني در صحنه عمليات پي مي گيرد. در دپارتمانهاي خيلي بزرگ، نقش افسر ايمني ممکن است شامل يک يا چند افسر ستادي باشد که به طور تمام وقت کار مي کنند.

او در عين حالي که کارهاي مربوط به ايمني را مديريت مي کند علاوه بر آن جوابگوي صحنه هاي اضطراري نيز مي باشد.

در جايي که افسر ايمني تمام وقت وجود داشته باشد، هر افسر ديگري بايد آمادگي انجام مسئوليت افسر ايمني را به صورت موقت داشته باشد. البته اين انتخاب بايد مورد تأييد فرمانده عمليات و از طرف او انجام شود. وجود افسر ايمني دليل نمي شود که افراد امور مربوط به ايمني خود را فراموش کنند. بلکه وجود افسر ايمني بايد سبب شود که به آگاهي و مهارت پرسنل افزوده شود.

افسر ايمني به عنوان يک رايزن فرمانده عمليات مي باشد و يک مشورت کننده براي افسران شاخه ها محسوب مي شود. يک افسر ايمني تمام وقت افسري را وارد صحنه آتش سوزي مي کند که داراي تجربه و ظرفيت لازم باشد و بتواند خطرات عدم رعايت نکات ايمني را مورد تجزيه و تحليل قرار دهد. افسر ايمني در ضمن بايد کسي باشد که با تمام دستگاه ها و تجهيزات آتش نشاني و توانايي آنها آشنايي کامل داشته باشد.

هنگاميکه افسر ايمني نقش يک رايزن را براي فرمانده عمليات بازي مي کند و تمام اقدامات ايمني را از طريق سلسله مراتب اداري انجام مي دهد، او بايد داراي قدرت «دميدن به سوت جهت توقف کار» را داشته باشد و يا اينکه طرحي را کان لم يکن (وتو) کند. به شرطي که شرايط حاکم بر صحنه به سرعت تغيير پيدا کرده و وضعيت خطرناکي را به وجود آورده باشند.

يک افسر ايمني بايد اين توانايي را داشته باشد که از اين قدرت خود به طور نامطلوب استفاده نکند. ولي اين نکته مهم را همه بايد بدانند که هر وقت افسر ايمني بگويد «تخليه کنيد» ديگر وقت آن نيست که فکر اين باشند که آيا او ارشدترين نفر هست يا نه بلکه اين دستور بايد بلافاصله انجام شود.

افسر ايمني بايد به طور دايم به صورت يک افسر شاخه در عمليات آتش نشاني حضور داشته باشد. اين کار سبب مي شود که اهميت ايمني به عنوان يک عامل معادل با ساير عوامل در سيستم فرماندهي در نظر گرفته شود. افسر ايمني مي تواند به وضعيت کلي و اقدامات انجام شده تا مقدار محدودي نظارت کند، چون او به طور کامل درگير فعاليت هاي تاکتيکي براي دستيابي به اهداف مخصوص نمي باشد.

عظمت و بزرگي و پيچيدگي يک حادثه ممکن است در حدي باشد که نياز به افسر ايمني بيش از يک نفر وجود داشته باشد. اضافه شدن افسر ايمني بايد از طريق شاخه ايمني صورت بگيرد و مسئوليت هاي آنها را در ارتباط با وجود خطرات و احتمالات بروز خسارت جاني و مالي در نقاط مختلف صحنه عمليات تعيين کند.

پرسنل خبره ويژه را نيز مي توان به شاخه ايمني گسيل داشت که اين نفرات مي توانند مهندسين حفاظتي، مهندسين ساختماني و يا کساني که در شناسايي عوامل خطرزا و ساير موارد آشنايي خاصي دارند، باشند.

هنگامي که پرسنل آتش نشان درگير يک وضعيت تاکتيکي سطح بالا هستند و زماني که با خطرهاي ويژه و يا شرايط خطرناک ساختماني مواجه شوند، فرمانده عمليات بايد آمادگي داشته باشد که بهترين کمک موجود را درخواست کند.

فرمانده عمليات بايد حوادث و فعاليت هايي را که به وجود آورنده شرايط ريسکي غير معمول هستند؛ تشخيص دهد و فعاليت هاي مناسب را با در نظر گرفتن پيش بيني هاي حفاظتي افزايش دهد.

هر چه شدت فعاليت ها افزايش يابد، فرمانده عمليات به منظور عکس العمل، يک افسر شاخه را موظف مي کند که کارهاي ايمني را به عنوان يک مورد خاص دنبال کند. سومين و بالاترين مرحله پيشگيري ايمني وقتي به کار گرفته مي شود که پرسنل درگير يک فعاليت مخصوص و خطرناک هستند. در اين وضعت سرپرستي مستقيم ايمني تا مقدار زيادي افزايش مي يابد. موقعيت و وظيفه مخصوص هر يک از افراد منوط به استفاده مستقيم از اين سيستم مي باشد.

ملاحظات استراتژيک و تاکتيکي:

ايمني آتش نشانان در هنگامي که تصميم گرفته مي شود که عمليات دفاعي يا تهاجمي باشد يک فاکتور حياتي محسوب مي شود. زماني که شرايط عوض مي شود و کنترل آتش سوزي از داخل امکان پذير نمي باشد بايد بلافاصله حالت عمليات به دفاعي تغيير داده شود. فرمانده عمليات ممکن است که استراتژي حاشيه اي را مورد استفاده قرار دهد و پرسنل خود را به داخل ساختمان بفرستد ولي بايد آمادگي داشته باشد هر موقع که نياز باشد آنها را از ساختمان بيرون بکشد.

بنابراين وقتي وضعيت بد و خطرناک شود، بايد پرسنل بدون معطلي همراه با وسايل مربوطه به بيرون آورده شوند. براي تصميم گيري صحيح، فرمانده عمليات بايد بداند که گروه هاي تحت فرمان او کجا هستند و مشغول چه نوع فعاليتي هستند.

يک حمله تهاجمي داخلي مي تواند خيلي از موارد ايمني را با خاموش کردن آتش سوزي از بين ببرد؛ ولي اگر آتش سوزي به سرعت کنترل نشود، آن موارد ايمني بلافاصله به صورت مهم و بحراني جلوه گر مي شوند. اگر آتش سوزي پيروز شود و پرسنل شکست بخورند، فرمانده عمليات بايد پرسنل را از محل خارج کند.

بنابراين با بيرون کشيدن پرسنل از ساختمان، حالت به دفاعي تبديل مي شود. هنگامي که تمام پرسنل از ساختمان خارج شدند و فرمانده عمليات اطمينان حاصل کرد که تمام افراد بيرون آمده اند، جريانهاي اصلي خطوط آب را مي توان به کار برد، در اين موقعيت هيچ گونه حالت ترکيبي نبايد صورت گيرد.

چون که گروه هاي داخلي اگر مستقيماً با جريانهاي آب که از يک لوله دو اينچي به طرف داخل ساختمان گرفته شده است مواجه شوند و يا به طور ناگهاني جهت جريان گرما و حرارت به طرف آنها متوجه شود، عکس العمل ملايم نشان نخواهند داد. اين گونه حوادث معمولاً از انجام عمليات ترکيبي ناشي مي شوند.

به خاطر داشته باشيد: اگر با شک و ترديد، فرمانده عمليات تصميم به حالت دفاعي بگيرد،ممکن است در حين عمليات فرصتي ايجاد شود که بتوان بعد از ارزيابي تصميم را عوض کرد و داخل ساختمان شد، ولي ممکن است شانس دومي براي اقامت طولاني پرسنل در داخل ساختمان وجود نداشته باشد.

يکي از ملاحظاتي که براي فرمانده عمليات پيش مي آيد، اين است که ساختمان تا چه مدت مي تواند در مقابل آتش سوزي دوام بياورد. يک ساختمان مقاوم در مقابل آتش سوزي و يا ساختماني که در آن الوار بزرگ به کار رفته است ممکن است براي مدت زيادي دوام بياورد، ولي ساير ساختمانها ممکن است در فاصله کمي از هم بپاشند و قطعات آن از هم جدا شوند.

يک قانون قديمي 20 دقيقه اي، به ما مي گويد که ما مي توانيم انتظار داشته باشيم که بيشتر ساختمانهاي معمولي حداقل به مدت 20 دقيقه در مقابل آتش سوزي هاي سنگين دوام بياورند. براساس اين فرضيه، فرمانده عمليات بايد زمان را در 15 دقيقه تنظيم کند و در هنگامي که زنگ پايان 15 دقيقه به صدا در آيد، 5 دقيقه ديگر به عنوان حاشيه امنيتي وجود دارد.

ولي متأسفانه تمام ساختمانها با تضمين 20 دقيقه مقاومت در مقابل آتش سوزي ساخته نشده‌اند، بنابراين فرمانده عمليات بايد با ارزيابي مجدد و نظارت کامل اعمالي را در مورد ايمني ساختمان به عمل آورد و قانون را به عنوان حفظ آگاهي از زمان، در رابطه با شرايط ساختماني در نظر بگيرد. بيشتر ساختمانهاي سبک وزن جديد به مدت 10 دقيقه هم استقامت ندارند و تمام انواع ساختمانها ممکن است داراي نقاط ضعف پنهان باشند.

علاوه بر چيزهاي ديگر فرمانده عمليات حتماً بايد آگاهي از زمان، اينکه ساختمان چه مدت در حال سوختن بوده است، نيروهاي داخلي چه مدتي در داخل ساختمان بوده اند و چه مدت طول خواهد کشيد که تا بتوانند تاکتيک هاي عملياتي مختلف را انجام دهند، داشته باشد. بنابراين بايد از مزاياي وضعيت وجود زمان استفاده کند چون هنگامي که زمان تمام مي شود، دست فرمانده از همه چيز کوتاه مي شود.

هنگامي که او به طور مستمر وضعيت هاي حمله را مورد ارزيابي مجدد قرار مي دهد، بايد مواظب علائم مشخص کننده ضعف ساختمان و يا احتمال ريزش آن باشد، اين علائم عبارتند از:

O خم شدن O شکاف برداشتن O به هم پيچيدن O تا شدن

O ناله و فرياد شبيه قرچ و قروچ (صداهايي شبيه شکستگي) O نشتي (دود يا آب از طريق ديوارها) O ناپديد شدن و افتادن تجهيزاتي که در سقف وجود دارند. O پرتاب شدن آجرها به خيابان

 

موقعيت هاي مخصوص تاکتيکي و فعاليت ها معمولاً حالت ريسک دارند و ممکن است سبب به وجود آمدن خطرات غير معمول براي پرسنل شوند.

هنگامي که افراد در حال کار در اين گونه موقعيت ها هستند، فرمانده عمليات مجبور است که موارد ايمني را در مورد آنها در نظر بگيرد و آمادگي عکس العمل را در هنگام دريافت گزارش هاي منفي داشته باشد. موقعيت هايي که نيازمند احتياط مخصوص مي باشند عبارتند از:

O افراد مستقيماً با آتش سوزي درگير مي باشند(پشت بام يا طبقه بالا) O حالت هاي حمله اي که آتش سوزي بتواند خود را به پشت سر افراد برساند. O هر گونه آتش سوزي داخلي بدون منفذ Oهنگامي که افسران شاخه ها کنترل مستقيم در موقعيت و وظايف را ندارند. O وضعيت هايي با محدوديت دستيابي/ خروج-فقط يک راه خروج وجود دارد. O حوادثي که مواد خطرناک در آن وجود داشته و درگير هستند. O پتانسيل مخالف جهات حمله O حمله خارجي که با حمله داخلي ادغام شده باشد.

 

روش هاي عملياتي استاندارد:

روش هاي عملياتي استاندارد از دو طريق مختلف، در ايمني اثر مي گذارند. اولين و اصلي‌ترين حقيقت اين است که وقتي همه افراد در حال انجام فعاليت در محدوده الگويي ارائه شده از طريق Sopها مي باشند، به وجود آمدن تعجب و حيرت از بين مي رود و هر کس يک نظري در باره اينکه چه اتفاقي خواهد افتاد و چه کسي بايد آن را انجام دهد و چطور بايد انجام شود، خواهد داشت.

اين درک و شناخت اصلي سبب افزايش ايمني از طريق کمک کردن براي نگهداري هر کس در همان طرح عملياتي خواهد شد. همه بايد بدانند منظور از اين Sopها چيست و فعاليت هاي آنها چه تأثيري در عمليات خواهد داشت.

هنگاميکه طرح ها و اقدامات براساس Sopها بنا نهاده شوند و Sopها شامل ملاحظات ايمني باشند، مي توان گفت که کل عمليات داراي يک شروع مثبت بوده است. دومين جنبه Sopها مربوط به کمک هايي است که روش ها مستقيماً در ارتباط با ايمني به عمل مي‌آورند.

اين Sopها کامل هستند، قوانيني را تعريف مي کنند که در کار پرسنل آتش نشاني مورد استفاده قرار مي گيرند، بدون اينکه تصميمات استراتژيک و اختيارات تاکتيکي در نظر گرفته شوند. در مواردي که اجراي Sopها ايمني اجباري است هيچ گونه راه فرار و توجيه مورد قبول قرار نمي گيرد.

بعضي از مواردي که بايد از طريق Sopها به عنوان يک مشي يا يک سياست پوشش داده شوند، عبارتند از:

O پوشش حفاظتي

O تشريح اينکه چه نوع وسائل حفاظتي بايد پوشيده شوند، مخصوصاً در مواقعي که اين پوشش بايد از سر تا نوک انگشت پا را بپوشاند.

O لباس هاي مورد لزوم حفاظتي که بايد در شرايط مناسب نگهداري شوند.

O مشخص کردن تجهيزات اضافي ايمني که بايد حمل شود. (چراغ قوه- طناب و اهرم)

O(Self Contained Breathing Apparatus) SCBA دستگاه تنفسي فردي.

O تعريف اينکه چه موقع دستگاه تنفسي بايد استفاده شود- در موقعيت يا محلي که هواي آن آلوده باشد و يا کمبود اکسيژن وجود داشته باشد و همچنين زماني که انفجار يا خرابي ساختمان باعث مي شود که تنفس معمولي با خطر مواجه گردد.

O تعريف اينکه چه موقع دستگاه تنفسي بايد پوشيده شود و يا اينکه براي استفاده سريع آماده باشد- هر محلي که هواي آن مي تواند سريعاً آلوده شود.

O تعريف اينکه حفاظ صورت چه موقع بايد برداشته شود- به محض اطمينان پيدا کردن از اينکه هواي محيط پاک است و آلودگي وجود ندارد.

O مشخص کردن بازرسي و نگهداري- بازرسي روزانه و نگهداري معمولي طبق برنامه

O عکس العمل اضطراري

O قوانيني که رسيدن سالم به صحنه، برآورد نيازمندي هاي قانوني و ممنوع کردن رانندگي غير منطقي را فراهم و تضمين مي کنند.

O شايستگي هاي اپراتوري راننده و آموزش

O وضعيت ها و موقعيت هاي مجاز سوار شدن- در روي صندلي و استفاده از کمربند ايمني.

O تعمير و نگهداري فني خودرو و انجام بازرسي هاي معمولي

Sopهاي اضافي ايمني بايد مناطقي را پوشش دهد که قابل استفاده براي عمليات يک اداره آتش نشاني باشد و بايد سيستم استانداردي وجود داشته باشد که مشخص کند چه کساني در صحنه عمليات حضور دارند تا فرمانده عمليات با علم به آن بتواند در مواقعي که اشکالي به وجود مي آيد روي آنها حساب کند. هر افسري بايد همکاران خود را بشناسد و تعداد آنها را در صحنه عمليات کنترل کرده تحت نظارت قرار دهد.

يک عمليات آتش نشاني که داراي ساختار استاندارد عملياتي و روش هاي مناسب مي باشد،الزاماً يک عمليات ايمن و سالم تري نسبت به آن عملياتي که به طور اختياري و اختصاصي عمل مي شود و هيچ گونه تاکتيکي را اجرا نمي کنند، خواهد بود.

هنگامي که افراد براي اجراي عمليات نجات و جستجو روانه مي شوند، آنها بايد مطابق يک تيم سازمان داده شده که داراي وظايف مخصوص هستند، عمل کنند.

افرادي که در حال جستجو هستند، بايد هماهنگي هاي لازم را با افرادي که با لوله هاي آب به همراه کاميونهاي مخصوص که براي ايجاد منفذ از سقف عمل مي کنند، به عمل آورند. اگر هر کسي مجاز به ورود و خروج باشد (مانند دسته حشرات که عمدتاً گروهي هجوم مي‌آورند) و به داخل ساختمان برود و تاکتيک هاي مربوط به خود را که فکر مي کند اضطراري و درست است و آنها را به انجام مي رساند، به اينترتيپ فرمانده صحنه عمليات قادر به کنترل اوضاع نخواهد بود و نمي تواند ايمني آتش نشانان را در صحنه عمليات برقرار کند و در اين حالت است که به عنوان يک تماشاچي در بيرون صحنه به نظاره بايد بنشيند.

يک فرمانده عمليات که دايماً براي دريافت کمک هاي بيشتر اقدام مي کند مي تواند افراد خيلي زيادي را به صحنه مبارزه به فرستد.

با اميد اينکه با انجام روش هاي ترکيبي بر آتش سوزي غلبه کند و از اين غافل شود که مسئوليت خارج نمودن افراد عمليات به صورت زنده و سالم نيز به عهده او مي باشد. اصول و چهارچوب Sopها در اولين قدم برقراري سيستم ايمني در صحنه مي باشد.

تخليه:

يکي از وضعيت هاي حساس و اضطراري که مي تواند در صحنه عمليات اتفاق بيافتد وقتي است که فرمانده عمليات بايد اجباراً ساختمان مورد نظر را تخليه کند و حالت را به استراتژي دفاعي تغيير دهد. وقتي که کارها خوب پيش مي روند، انجام اين کار مي تواند به صورت زمان بندي و نظم و ترتيب انجام شود و افراد تخليه شده با احتياط در جاهاي جديد مستقر شوند.

بعضي اوقات کارها خيلي سريع به وضعيت بدي تغيير پيدا مي کنند و در آن موقع فرمانده عمليات بايد تصميم سريع بگيرد که تمام پرسنل به طور دسته جمعي عقب نشيني کنند. در اين گونه موارد ملاحظات تاکتيکي اهميت خود را از دست مي دهند و همه فعاليت متوجه اين موضوع مي شود که افراد را از منطقه خطر دور کنند.

سيستم معمولي و روزمره موظف کردن تعداد قابل کنترلي از پرسنل آتش نشان به يک افسر شاخه اين امکان را براي فرمانده عمليات به وجود مي آورد که بتواند از آن افسر شاخه براي حرکت دادن پرسنل خود به بيرون از ساختمان در هنگامي که وضعيت تاکتيکي به سرعت از حالت پيروزي به حالت شکست مبدل مي شود، استفاده کند.

يک صداي کاملاً مشخص که از طريق راديو توسط فرمانده عمليات پيام «ساختمان را تخليه کنيد» به افسران شاخه ابلاغ مي کند، انجام هر گونه طرحي را ساقط مي کند و به صورت اولويت اضطراري در مي آيد. در اين هنگام هيچ گونه بحث و گفتگويي نبايد صورت گيرد و همه افراد بايد بدون درنگ ساختمان را تخليه کنند.

به هنگام خروج، خطوط لوله هاي آب نيز بايد به سمت بيرون آورده شوند (براي پوشش دادن نيروهايي که خارج مي شوند) و يا افرادي که ساختمان را ترک مي کنند به عنوان خطوط دسترسي به بيرون براي آنها محسوب مي شود.

افسران گروه ها بايد اطمينان حاصل کنند که تمام افرادشان بيرون آمده اند و افسران شاخه‌ها نيز بايد از تخليه گروههاي خود که همگي بيرون آمده و از خطر دور شده باشند، اطمينان حاصل کنند.

افسران شاخه ها بايد گروه هاي خود را به صورت دسته جمعي در آورده و آنها را شمارش کنند و پيام همه چيز روبراه است را به فرمانده عمليات مخابره کنند. ديدن تمامي افراد نشان دهنده اين است که هر کس به طور سالم از محوطه خطر گريخته است. دانستن موقعيت و وظيفه هر کس در صحنه عمليات قبل از وضعيت اضطراري، اساس به وجود آوردن ايمني آنها در مواقعي که وضعيت وخيم مي شود، مي گردد.

از دست دادن پرسنل آتش نشان در صحنه عمليات سبب مي شود که همه افراد تمام چيزهايي را که در مورد ايمني ياد گرفته اند، فراموش کنند و نااميدانه دست به هر نوع تاکتيکي بزنند. در حقيقت در اين هنگام کنترل دقيق و داراي سازمان متناسب از اهميت خاصي برخوردار است.

يکي از اقدامات نجات ممکن است همين ايجاد هماهنگي در فعاليت هاي هر يک از کساني باشد که در صحنه عمليات قرار دارند و تحت يک طرح منطقي عمل مي کنند. فعاليت هاي غير منطقي و غير هماهنگ ممکن است اين را ثابت کند که وضعيت بد مي تواند بدتر هم بشود. فرمانده عمليات بايد يک رهبري قوي را در چنين مواقع نااميدکننده اي اعمال کند.

برگشت ناگهاني از استراتژي تهاجمي به دفاعي ممکن است مانع از اين عمل شود که پرسنل حمله کننده بتوانند سريعاً حالت دسته بندي دفاعي را به خود بگيرند.

هنگامي که نيروهاي موصوف در حال جمع و جور کردن خودشان از حالت تهاجمي به دفاعي مي باشند، فرمانده صحنه عمليات ممکن است براي وارد نمودن تمامي گروه هاي تازه نفس و جديد (ترجيحاً از منطقه مرحله بندي شده 1 و2) با تجهيزات کامل آنها براي برقرار نمودن حالت دفاعي اقدام نمايد.

عمل تخليه يک SOP است که بايد هميشه در دسترس باشد ولي ندرتاً مورد استفاده قرار گيرد. يک فرمانده عمليات که به طور متناوب از اين اختيار استفاده کند نشان دهنده اين است که ارزيابي دقيق و مناسبي از شرايط و چگونگي غلبه بر آن ندارد. که آنها را به داخل اعزام کند و خيلي سريع دستور برگشت و تخليه دهد، اعتماد خود را نسبت به او از دست مي دهند.

به همين علت افسر فرمانده اي که متوجه مي شود اولين گروه او در وضعيت تهاجمي نيستند،بايد اقدام به يک مذاکره جدي با افسران گروه کند.

تعريف محل آتش سوزي:

خيلي از نيازمنديهاي ايمني استاندارد طوري در نظر گرفته مي شوند که در منطقه آتش سوزي مؤثر واقع شوند. اين کار مستلزم اين است که هر کس بداند که مرزهاي آتش سوزي در کجا قرار دارند. به منظور اهداف ايمني، منطقه آتش سوزي را مي توان با رسم يک خط فرضي که در اطراف منطقه اي که در خطر آتش سوزي قرار دارد، مشخص و تعريف کرد.

تعريف استاندارد پيرامون استاندارد منطقه آتش سوزي از ايجاد هر گونه شبهه و جدال که آيا نيازمندي هاي مشخص داراي اثر هستند يا نه، جلوگيري مي کند.

هيچ کس داخل اين محيط نبايد باشد مگر اينکه:

Oموظف به انجام وظيفه مشخص در آن باشد. O تمام لباس هاي حفاظتي را پوشيده باشد. O مجهز به دستگاه تنفسي باشد. O در حال عمليات با گروه يا پرسنل خود در ارتباط با وظيفه محوله باشد. Oتوسط شاخه اي مامور شده باشد.

 

ديگر پرسنل باقي مانده بايد در بيرون بايستند!

تأکيد مؤثر اين قوانين باعث از بين رفتن سرگرداني و نابساماني افراد در منطقه اي مي شود که در معرض خطر قرار دارد.

براساس شرايط واقعي و حاکم بر آتش سوزي، پيرامون صحنه عمليات نبايد چيز اسرارآميزي براي پرسنل عمل کننده باشد. اگر ساختمان مورد نظر توسط خيابانهاي عريض و محصور شده باشد، وسط خيابان و يا فاصله اي مشابه آن در فضاي خلوت اطراف ساختمان براي انجام عمليات کافي خواهد بود.

 

مناطقي که در محدوده آوار ساختمان قرار دارند. مناطقي که خطر بالقوه انفجار در آنها وجود دارد. مناطقي که دود غليظ و انبوهي از آنها خارج مي شود. محل هايي که بقاياي سوخته شده از حريق به آنجا مي ريزد( در ساختمانهاي بلند بايستي تا شعاع حدود 70 متري رعايت فاصله صورت پذيرد). محل آتش سوزي مرتبط با مرکز خيابان و فضاي خلوت پيش بيني شده پيرامون ساختمان.

 

اکثر ساختمانهايي که دچار آتش سوزي مي شوند، معمولاً فعاليت زيادي در رابطه با ايجاد يک منطقه پيرامون آتش سوزي طلب نمي کنند ولي هنگامي که عوامل خطرزا کاملاً قابل لمس و ديد نيستند از قبيل مواد خطرناک، يا قسمت ضعيفي از ساختمان که ممکن است فرو ريزد، فرمانده عمليات بايد با استفاده از طناب يا نوار مخصوص علامت گذاري يک خط مرزي قابل مشاهده را به وجود آورد.

اين خط مرزي، منطقه مخصوص خطر و پيراموني را که فقط از يک راه مي توان وارد آن شد، مشخص مي کند (اگر چنين راه دسترسي تهيه نشده باشد، هيچ کس مجاز نيست وارد آن شود) تعريف اينگونه منطقه هاي خطر بايد يک وظيفه استاندارد براي شاخه ايمني محسوب شود و پست فرماندهي بايد بيرون از اين پيرامون قرار گيرد و به قدر کافي از آتش سوزي دور باشد که فرمانده عمليات بتواند بدون استفاده از دستگاه تنفسي و دستکش وظايف خود را انجام دهد.

نيازمندي هاي اصلي ايمني در خارج از پيرامون صحنه مؤثر مي باشند. در حالي که خطرات ناشي از آتش سوزي بايد در منطقه محصور در پيرامون صحنه، محدود شود، پرسنلي که در خارج از اين ناحيه مشغول کار مي باشند، مخصوصاً رانندگان دستگاه ها بايد از حرکت ها و اقدامات مردمي که در اثر فعاليت هاي پرسنل دچار پريشاني شده اند آگاهي داشته باشند زيرا بازديد کنندگان که وضع منظمي در صحنه آتش سوزي ندارند، بايد هميشه تحت کنترل قرار گيرند.

توان بخشي:

يکي از خصوصيات استاندارد پرسنل آتش نشان اين است که اگر از آنها پرسيده شود که چه احساسي داريد، حالتان خوب است؟ بدون شک همه آنها خواهند گفت که حالمان خوب است حتي وقتي که براي جواب دادن به اين سئوال تمام نيروي خود را به کار برده باشند.

فرمانده عمليات و افسران شاخه ها بايد اين گونه برخوردهاي خوب و قابل تقدير را در نظر بگيرند و از آنها قدرداني کنند ولي در عين حال بايد مواظب سلامتي و امور درماني کساني باشند که هر گونه کمکي را رد کردند و تا به جايي مي رسند که ديگر نمي توانند سرپا بايستند و به بخش مراقبت ويژه منتقل مي شوند، باشند.

مبارزه با آتش سوزي يک کار خشن است و نياز به کار و فعاليت زياد دارد بنابراين سيستم بايد امکانات استراحت و چرخش کاري را براي آنها (پرسنل) فراهم سازد. اين بدان معني است که فرمانده عمليات بايد پرسنل ذخيره و تاکتيکي در اختيار داشته باشد تا بتواند با افرادي که خسته شده اند آنها را تعويض کند.

اين وظيفه افسران شاخه است که با نظارت دقيق بر کار پرسنل خود، فرمانده عمليات را از زمان تعويض شيفت آنها آگاه سازند تا او اقدام لازم را انجام دهد. سيستم بايد اين امکان را براي تمام گروه ها به وجود آورد که بتوانند به شاخه توان بخشي در خارج از منطقه پيرامون آتش سوزي مراجعه کنند.

در اين شاخه بايد تجهيزات دستگاه تنفسي سرويس شده و دوباره پر شوند. به محض اينکه کارهاي مربوط به اين شاخه تمام شوند، افراد مي توانند براي انجام وظايف جديد مورد استفاده قرار گيرند يا اينکه به صورت ذخيره باشند و يا حتي به خارج از صحنه عمليات فرستاده شوند.

چنانچه وضع جسماني آنها به قدري بد باشد که نتوان در شاخه توان بخشي کاري براي آنها انجام داد، بايد بلافاصله آنها را به بيمارستان اعزام کرد و يا اينکه وقت زيادي به آنها داده شود که خستگي از تن آنها بيرون رود.

صرفنظر از ملاحظات سازماني، ايمني در مورد تک تک پرسنل آتش نشان در نظر گرفته مي‌شود که براي اين منظور سازمان بايد فاکتورهاي انساني را در اين رابطه فراهم سازد که آن فاکتورها عبارتند از:

خستگي:وقتي مقدار انرژي کم شود، هيچ تلاشي براي دستيابي به وضعيت نرمال و طبيعي امکان پذير نمي باشد. پرسنلي که خسته هستند بايد منتظر باشند که سانحه اي اتفاق بيفتد. آنها نياز به حرکت سيکلي، توان بخشي و ارزيابي توسط پزشکيارها دارند. غذا و مايعات:بعد از يک مدت قابل ملاحظه کاري، تشنگي و گرسنگي به صورت مهمي خود را جلوه گر مي کنند. دما:شرايط بد آب و هوايي خشن (داغ، سرد، خيس و بادي) به سرعت در وضعيت پرسنل اثر مي گذارد. در اينگونه مواقع سيستم بايد از انجام کار طولاني پرسنل جلوگيري کرده و يک نظام چرخشي پرسنل را همراه با سرويس هاي رفاهي فراهم سازد. استرس و فشار:وضعيت فکري و مغزي پرسنل بايد بعد از برخورد با صحنه هاي ناهنجار از قبيل ضايعات اساسي، تلفات جاني و مخصوصاً مشاهده زخمي شدن و يا کشته شدن افراد همکار، در نظر گرفته شود. اين وضعيت ها سبب تغيير نحوه برخورد، ناتواني در ايجاد تمرکز فکري، کمبود کنترل و خطاهاي منجر به صدمه، مي شوند.

 

قوانين ايمني سازماني

همانطوري که فرمانده عمليات مسئول اجراي ايمني در عمليات آتش نشاني مي باشد، هر کسي هم که در صحنه عمليات شرکت دارد به طور کاملاً محسوسي مديون ايمني مي باشد. اين وابستگي يک تعادل و احساس اشتراک در مسئوليت ها را به وجود مي آورد. اين بستگي دارد به قبول مسئوليت خود آنها براي کار کردن در داخل سيستم.

پرسنل مي توانند سريع تر از اينکه فرمانده عمليات مچ آنها را بگيرد، قوانين را بشکنند که اين کار را هر وقت که بخواهند مي توانند انجام دهند. سيستم نيازمند قبول دو جانبه پارامترهاي مخصوص عملياتي است قوانين اصلي عبارتند از:

1- گروه هاي آتش نشان در وضع گروه بندي شده خاصي عمل مي کنند:

* در يگان ها (قسمت ها)

* جوابگويي (واکنش)

* مرحله بندي

* مامور انجام وظيفه اي شدن

* عمليات در داخل شاخه

* مراجعت به يگان اوليه

وضعيت معمولي شامل پرسه زدن، به حال خود بودن (انتخاب کار دلخواه خود)، مخفي شدن، به چند دسته تقسيم شدن و يا اينکه در مورد فرمانده عمليات و رئيس آتش نشاني و ستاد آن شکايت و داد و بيداد به راه انداختن، نمي شود.

 

 

2- هر يک از آتش نشانها وقتي که در داخل سيستم کار مي کنند بايد:

* لباس هاي حفاظتي خود را بپوشند.

*از دستگاههاي تنفسي خود استفاده کنند.

*در داخل گروه خود و يا گروهي که به آن مامور شده اند، انجام وظيفه کنند.

*با دقت و احتياط از ابزار و تجهيزات استفاده کنند.

*Sop ها را رعايت کنند.

آنها هنگامي که طرح خودشان را بدون در نظر گرفتن طرح فرمانده عمليات عمل مي کنند، خارج از سيستم مي باشند. بنابراين يا با آنها متهورانه عمل کنيد و يا اينکه بجاي همکاري کردن، رقابت کنيد. 3- لباس حفاظتي کامل بايد شامل اقلام زير باشد:

 

• کلاه کاسکت (ايمني) با حفاظ چشمي
• کلاه مخصوص (مانند کلاه پشمي اسکي بازان)
• کت حفاظتي مخصوص عمليات
• شلوار حفاظتي
• چکمه ها
• دستکش
• دستگاه تنفسي
• وسيله اخطار فردي(وسيله اعلام خطر اضطراري به هنگام گرفتار شدن در داخل صحنه عمليات)
• خرس عروسکي (به منظور حفاظت)

خلاصه:

براي اطمينان حاصل کردن از ايمني پرسنل، آتش نشان فرمانده عمليات بايد رفتار پرسنل، رفتار فرمانده، برنامه هاي ايمني، آموزش ايمني، افسران ايمني، استفاده از دستگاههايي که داراي تجهيزات تنفسي مي باشند (SCBA) و پوشش هاي حفاظتي و تجهيزات و استفاده و نگهداري از تجهيزات را در نظر بگيرد.

فرمانده عمليات مي تواند آموزش ايمني را از طريق استفاده از انتقادهاي عملياتي و تجديد نظرها مورد تقويت بيشتر قرار دهد. در صحنه عمليات، فرمانده عمليات بايد تمام ريسک ها را به ريسک هاي کنترل شده تبديل کند و اقدام لازم را در نجات جان افراد و ساکنين و همچنين محافظت از اموال را به مورد اجرا بگذارد.

ارزيابي سريع اوليه، پرسنل کافي و پشتيباني و نيازمنديهاي مناسب و آموزش، براي انجام جستجوي اوليه عوامل حياتي محسوب مي شوند. تيم جستجو بايد داراي يک طرح مشخص براي جستجوي منطقه مخصوص باشد. جستجو براي قربانيان را نبايد به عهده تيم جستجو گذاشت.

يک برنامه ايمني بايد براي جلوگيري از مرگ و يا مجروح شدن تهيه شود. اين برنامه بايد بتواند مشکلات خطرناک را کشف و مشخص کند ضمن اينکه سلامتي و تناسب فيزيکي افراد را در نظر بگيرد و در مورد استفاده از تجهيزات و آماده بودن آنها تأکيد لازم را به عمل آورد.

اين برنامه بايد يک سري از استانداردهاي ايمني و روش هاي مربوط به آن را فراهم سازد. ايمني خودرو در نزديک منطقه آتش سوزي را مي توان در حد وسيعي با استفاده از عمل مرحله بندي توسط فرمانده عمليات و يک افسر مسئول، توسعه داد. يک افسر ايمني بايد وظايف مختلفي از قبيل حضور در آتش سوزي هاي بزرگ و وسيع، خطرات ناشي از آتش سوزي در ساختمان، موارد مربوط به مواد خطرناک را به عهده گرفته و هر وقت فرمانده عمليات نياز به يک افسر ايمني در شاخه ايمني داشته باشد، او را ياري دهد.

فرمانده عمليات بايد دستور استفاده از دستگاه تنفسي را در آتش سوزي هاي بالا و پايين تر از سطح زمين، در عمليات توأم با هواي آلوده و تمام وضعيت هايي که احتمال آلودگي فضا را دارد، صادر کند. اين يک عمل ايمني براي فرمانده عمليات مي باشد که از پرسنل خود بخواهد پوشش کامل حفاظتي را رعايت کنند و آن را در تمام مدت عمليات مورد استفاده قرار دهند. از کار افتادن تجهيزات و دستگاه ها بايد يادداشت شود. پي گيري تعمير و تعويض امري مهم مي باشد.

در هنگام برقراري پيرامون (محصور نمودن اطراف محل حريق با استفاده از پرسنل و نيروي انتظامي) فرمانده عمليات بايد موقعيت آتش سوزي را در ارتباط با مرکز خيابان، منطقه آزاد موجود و احتمال بالقوه انفجار و ريزش ساختمان را در نظر بگيرد. تمام پرسنلي که وارد منطقه عمليات مي شوند بايد لباس هاي حفاظتي را پوشيده باشند و هر يک مامور به شاخه مشخصي شده باشند.

همگان انجام عمليات آتش نشاني در بالا و پايين تر از سطح زمي

هنر تشعیر سازی

اين اصطلاح، كه از ماده "شعر" (موي) گرفته شده، به نوعي تذهيب ساده با نقوش درهم، ريز، و به‌ظاهر نامنظم گفته مي‌شود. تشعيرسازي معمولاً با استفاده از آب طلا (حلّ) صورت مي‌گيرد، ولي گاه از رنگ‌هاي ديگر نيز استفاده مي‌كنند.

در اصطلاح كتاب‌آرايي، تشعير به خطوط طلايي كه در اطراف صفحات كتاب به‌كار مي‌رود اطلاق مي‌گردد. استفاده از اصطلاح تشعير از آن جهت است كه در طراحي نقوش و طرح‌هاي اطراف كتب خطي، و مانند آن، از خطوطي بسيار ظريف و كم‌ضخامت ـ همچون موي ـ استفاده مي‌شود. در واقع، اين طرح‌ها و خطوط به نازكي و لطافت موي بدن نوزاد تشبيه شده است .

«تشعیر» یکی از رشته های نقاشی ست که بیشتر برای زینت بخشیدن به حواشی نقش ها به کار برده می شود و بر رونق و زیبایی و اعتبار نقاشی می افزاید. ویژگی این فن استفاده از قلم نازک است که در حقیقت موئینه کاری باید نامید و بر دو قسم است: تشعیر «سیاه قلم » و «طلایی» که با خلکاری کشیده می شود و البته تشعیر طلایی بر سیاه قلم برتری دارد.

حاشیه ی نقش های را گاهگاهی با گل های ختایی یا عباسی می آرایند و این رشته را طلا اندازی می نامند؛ گاهی نیز گرداگرد نقش را با «زرنشان» که از شاخه های تذهیب است زیور می بخشند که آن را حاشیه سازی «زرنشان» می گویند ولی هیچ یک ازین دو فن بر خلاف آنچه برخی تصور می کنند تشعیر سازی نیست زیرا در تشعیر به طور حتم باید تصویر جانورانی از قبیل اژدها و شیر و آهو و گوزن و خرگوش و سیمرغ و پلنگ در حال عادی یا گرفت و گیر ارائه گردد و یا پرندگان زیبا و رنگین در حال پرواز یا نشسته بر روی شاخه های درخت کشیده شود. افزون بر این گاهی سوارانی در حال تیر اندازی در برخی از تشعیرها دیده شده است.

صنعت تشعیر به طور مستقل یک فن مهم از فنون نقاشی ست که استفاده از آن منحصر به حواشی نقش ها نیست و گاه بر روی متن جلدهای روغنی «لاکی» و سطح قلمدان و قاب آینه از آن بهره گیری می شده است و مهارت در خوب ساختنش مستلزم ممارست و تمرین فراوان بوده است.

تا آنجا که نگارنده آگاهی دارد اضافه کردن تصویر انسان در تشعیر از مکتب «هندو ایران»که بنیان گذارش استادان ایرانی از قبیل «عبدالصمد» و «میر سید علی» متخلص به «جدایی» بوده اند آغاز شده چنان که در پاره یی از نقاشی های «مرقع گلشن» در حاشیه ی نقوش، تصاویر انسان (اکثر تک نفره) دیده شده است.

استاد کم نظیر این فن در دوره صفوی «استاد میرک هروی» است و در عصر پهلوی (معاصر) «میرزا آقا امامی» و «حسین بهزاد» و «حاج مصور الملکی» و «حسین ختایی» از جمله تشعیر سازان برجسته به شمار می روند.

مرحوم «میرزا آقا امامی» (محمد مهدی ) گاه به جای تشعیر در حاشیه ی مینیاتورهای خود را تصویرها و مجلس آرایی نیز استفاده می کرده به گونه یی که مجلس پردازی های حاشیه، از جهت پر کاری بر متن پیشی می گرفته است.

«حاج مصور الملکی» نیز از جمله تشعیر سازان زبر دستی ست که در حاشیه از صورت انسان ها بهره می گرفته و گاهی تصاویر انسان و حیوان را تلفیق می نموده است.

در حاشیه ی برخی از کتاب های دوره ی تیموری و صفوی تصویر جانوران روی صفحات کاغذ فرنگی که حالت چاپ گونه یی(با صنعت آن زمان) داشته نقش بندی شده و استادان با تحریر طلایی آنها را جاندار و زیبا جلوه می داده اند. البته این نوع تشعیر اهمیتش کمتر از نوع اول بوده است. در بعضی ازین گونه کتاب ها دیده شده است که این حاشیه های مصور به نقش جانوران یا پرندگان بدون قلم گیری مانده است که در هر زمان به وسیله ی استادان بعدی فن می توانسته است قلم گیری زرین یا سیاه قلم بشود.

یکی از اقسام تشعیر، نقوش ریز و بسیار ظریف و زیبایی ست که بر صدر مجلس های نقاشی دوره تیموری و صفوی در فضای محدودی که جای دور نما را درین مکتب می گیرد ترسیم می شد و بیشتر از تصویر آهو و خرگوش و روباه بهره گیری به عمل می آمده است ظرافت و دل انگیزی این نوع تشعیر که اکثر آبی رنگ یا سیاه قلم است بسیار چشمگیر می باشد.

تشعیر هم از رشته های تذهیب است که به عوض گل و بوته سازی، صورت جانوران را در حال عادی یا گرفت و گیر در حواشی تصاویر یا خطوط نشان می دهد.

تذهیب هرگاه با رنگ های گوناگون از قبیل شنگرف و لاجورد و زرنگار و سفیداب رنگ آمیزی شود ترصیع نامیده می شود.

یکی از اقسام تشعیر، نقوش ریز و بسیار ظریف و زیبای ست که بر صدر مجلس های نقاشی دوره تیموری و صفوی در فضای محدودی که جای دورنما را در این مکتب می گیرد ترسیم می شد.

تشعير در كتب خطي، قطعات، و مرقعات نفيس خوشنويسي داراي تنوع فراواني است و از تصاوير گوناگون، از جمله پرندگان و ساير جانوران، گل و بوته و درختان، سنگ و صخره، و مناظر زيبا استفاده مي‌شود. گاه در طرح‌هاي تشعير، جهان جانوران را به تصوير مي‌كشند كه به اين‌گونه تصاوير، اصطلاحاً "گرفت و گير" مي‌گويند.

طراحي تشعير را مي‌توان به انواع زير تقسيم كرد:

الف) نقوش گل و گياه، كوه و صخره، و پرندگان

ب) صحنه‌هاي كوچ قبايل، جانوران اهلي، و چوپانان

ج) حاشيه قطعه‌اي نقاشي به‌صورت مشبّك و تصوير پرندگان در داخل آن

د) به‌صورت مستقل در يك تابلو). در اجراي طراحي تشعير، اين نكات قابل توجه است:

1) در نقاشي ايراني، به‌ويژه در تك‌چهره‌ها و طراحي‌هاي سياه‌قلم، قسمت‌هاي برجسته را با خطوط كُند (ضخيم) و فرورفتگي‌ها را با خطوط تُند (نازك) رسم مي‌كنند

2) طراحي تشعير هيچ‌گاه با يك قلم صورت نمي‌گيرد

3) هريك از عناصر طرح با قلم مناسب آن طراحي مي‌شود

4) قلم‌گيري با قلم‌مويِ مناسب انجام مي‌شود تا خطوط، كيفيت مناسب خود را حفظ كنند

 

تاريخچه

هنر تشعيرسازي يا تشعيراندازي از حدود قرن 9 ق. در كتب خطي ديده مي‌شود اما، در قرن‌هاي پيش‌تر نيز شكل‌هاي مختلف تزيين به‌كار مي‌رفته است. در باورهاي مذهبي، حتي قبل از پيدايش اديان رسمي كه داراي كتابت بوده‌اند، معمولاً نمادهاي حيواني و گاه تركيب‌هايي از انسان و حيوان، وجود داشته است. به همين سبب، نقوش جانوران از هنگامي كه بشر نخستين آثار هنري خود را پديد آورده است به‌چشم مي‌خورد.

در عهد هخامنشيان، نمونه شكل‌هاي جانوران فراوان ديده مي‌شود. ظروف زيباي ساخته‌شده از مفرغ و طلا در اين دوره حاكي از توانايي بالاي هنري و مهارتِ سازندگانِ آنهاست. از ديگر آثار مهم برجاي‌مانده اين عصر مي‌توان به تخت جمشيد اشاره كرد. جدال شير و گاو كه بر سردرِ ورودي كاخ تخت جمشيد نقش شده و سرستون‌هاي زيبايي كه از نقوش حيواني ساخته شده و چندين نقش حيواني ديگر، هنوز در بقاياي اين كاخ موجود است. در كاوش‌هاي رودنكو، باستان‌شناس مشهور شوروي، نيز قاليچه‌هايي به‌دست آمده كه متعلق به دوره هخامنشيان است و، به‌سبب يخبندان شديد ناحيه سيبري، تاكنون سالم مانده است. طرح‌هاي موجود در آنها بيانگر تشعيرسازي اوليه با تصاوير جانوران است. آثار هنري برجاي‌مانده از دوره پارتيان، علي‌رغم دوره طولاني حكومت آنان، بسيار اندك است .

از دوره ساسانيان، آثار هنري فراواني از تشعيرسازي در زمينه‌هاي مختلف صنايع دستي و معماري باقي مانده است. نقش‌هاي بسيار زيبايي در بشقاب‌ها، ساغرها، و حتي بافته‌هاي آن دوره به‌چشم مي‌خورد كه اغلب داراي شكل‌هاي جانوران گوناگون است .

پس از ورود اسلام به ايران، سلسله‌هاي ايراني پيوسته سعي در ترويج و پيشرفت فرهنگ و هنر ايراني داشته‌اند. در دوران سلجوقيان، هنر رونق بسيار داشت و هنرمندان مورد توجه و احترام بودند. در اين عصر، هنرهاي معماري، فلزكاري، نقاشي، تذهيب*، تشعير، صحافي*، و ساير هنرهاي مربوط به كتاب‌آرايي رونق تمام داشت .

در اوايل عصر تيموريان، گرايش به استفاده از نقوش طبيعي گياهي در كتاب‌آرايي و تزيين برخي نسخه‌هاي خطي مشهود است و، از همين دوره به بعد، رفته رفته تشعيرهايي زيبا با رنگ‌آميزي‌هاي جذاب پديد آمد. شايد اين تشعيرها را بتوان كامل‌ترين روش آرايش كتاب به‌شمار آورد.

تشعير اساساً رابطه ميان تذهيب و تصوير* است. شيوه جديدي در تشعير بعدها رخ نمود كه براي نخستين بار از تصوير انسان نيز در آراستن و تزيين استفاده شد. در دوره سلطان احمد جلاير به آثاري برمي‌خوريم كه تصاوير انسان، فرشتگان، و جانوران توأماً مورد استفاده قرار گرفته است.

اندكي پيش از آغاز دوره سلطنت شاه طهماسب اول صفوي، تمام صفحه با طرح‌ها و نقوش طلايي آراسته و تزيين مي‌شد. در زمان وي هنر تشعيراندازي رواج خاصي يافت و متن يا موضوعات آن را مناظري همراه با نقوش انسان و حيوانات تشكيل مي‌داد كه اغلب با مايه رنگ‌هاي متفاوت طلايي نيز كار مي‌شده است. اين اسلوب تزيين نزد چيني‌ها در عصر "مينگ" شناخته شده بود.

در عهد صفويان، طرح‌هاي تشعير، عموماً طلايي بود و نمونه‌هاي گرانبها بيشتر با مايه رنگ‌هاي طلايي و نقره‌اي صورت مي‌گرفت. طرح‌هاي تشعير در اطراف شمسه و شَرَفِه نيز به‌كار مي‌رفت. اين‌گونه طرح‌ها ـ به‌ويژه طرح‌هايي كه نقوش و تصاوير حيوانات را به اسلوب و شيوه چيني نشان مي‌داد ـ كمك شاياني براي شناخت پيشينه هنرهاي دوره صفوي است. تشعيرهاي "گرفت و گير طلايي" نيز از قرن 9 ق. نمودار گرديد. اسلوب اين تشعيرها و نقوش چيني ـ ايراني منسوب به "مكتب تركستان" است .

در تشعيرهاي اين دوره، نقوش جانوراني مانند اژدها، ققنوس، حواصيل، پليكان، شير، ميمون، مار، و پرندگان به شيوه چيني ديده مي‌شود .

در اواسط قرن 11 ق. طلااندازي از رونق افتاد و گاه تصاوير تشعير كه معمولاً در حواشي به‌كار مي‌رفت، به وسط صفحه كشيده شد .

تشعیر به همراه تذهیب ، برای تزئین حواشی بزرگتر در کتب خطی ، شاید تحت تأثیر نقاشی چینی ، از دوران تیموریان در ایران مرسوم گردید .

نامگذاری انواع تشعیر بیشتر بر اساس روشها و فنون و جایگاه ارائة آن است . تشعیر بر دو قسم است : تشعیر گیاهی یا تشعیر گل و بوته ، و تشعیر وحوش . در تشعیر گیاهی ، تصاویر بر بالا و پایین برگها و گلها به زر یا رنگهای سفید یا آبی یا مایة اصلی و ته رنگ لاجورد یا سیاه یا گِل ماشی و امثال آن ، بر حواشی کتب کشیده می شود. در آرایه های تزئینی قرآن کریم و جلد آن ، علاوه بر تذهیب ، فقط از این نوع تشعیر استفاده می گردد. در تشعیر وحوش که بر دو نوع «نخجیری » و «گرفت و گیر» است ، طرح کلی تصاویر و نقوش انواع پرندگان و جانوران زمینی و دریایی و اساطیری در ترکیبهای خاص متناسب با موضوع اصلی کتاب با کمترین رنگ و به صورت نمادین پدید می آید. همچنین تصاویری از آسمان و ابرها و ستیغ کوهها و صخره ها در تشعیر دیده می شود.

نقوش تشعیری هر کدام جایگاهی معیّن و شیوه ای مستقل دارند؛ مثلاً جای نقش شیر و اژدها و سیمرغ و ادوات رزم در حواشی کتب و مجالس رزمی و جای نقش مرغزارها، سروستانها، بته جقه ها، بیدهای مجنون ، آهوان و پرندگان در حواشی کتب و جلدها و مجلس سازیهای تغزلی و شکارگاههاست .

از انواع تشعیر، تشعیر روغنی است که در جلدهای منقوش روغنی کتب خطی در دورة صفوی دیده می شود. در این نوع کار، جلد مشکی با نقشهای بسیار ریز و ظریف به رنگ طلایی یا رنگهایی است که بر زمینة تیره نمود بیشتری دارند. این شیوه که به «آیین میرکی » مشهور است ، ابداع آقامیرک اصفهانی است. در نیمة دوم قرن دهم ، قطب الدین قصه خوان در دیباچة مُرقَع شاه طهماسب به نوعی تشعیر ــ که آن را تشعیر «نقش » یا «نقش طراز» نامیده است ــ اشاره کرده که بر مبنای «طرح ـ نقشی » و اسلوب استفاده از یک رنگ است .. هرگاه در تشعیر از شیوة زراندود استفاده گردد، آن را «تشعیر زرین » می خوانند و هرگاه از سفیداب استفاده گردد، بدان «تشعیر سپید قلم » می گویند. قلم گیری تشعیری با سفیداب ، بر بوم مَرْغَش (نوعی سنگ سخت و براق ) است که در ساخت جلدهای مرغش نیز استفاده می شود همچنین در حروف خط ثلث تشعیر دیده می شود، یعنی انجامه های حروف تیز است و دور و خمیدگی حروف آن بیشتر از خط نسخ است.

طراحی تشعیر گاهی به صورت سیاه قلم یا همراه کمی رنگ است . نمونه های زیبایی از این نوع نقاشی در موزة رضاعباسی بر حاشیة طراحی سیاه قلم منسوب به کمال الدین بهزاد موجود است که در آن صحنة تعقیب و گریز شترمرغ و شیر با طلا بر روی کاغذ ترسیم شده است . نمونه هایی از طراحی تشعیر اثر محمد سیاه قلم وجود دارد که از نظر طراحی و ساخت و ترکیب بندی باارزش است . نوعی طراحی تشعیر، «انگ » نام دارد. در این نوع ، اول طراحی می کنند، سپس داخل طرح را رنگی کم مایه می زنند و بعد اطراف آن را قلم گیری طلایی می کنند. استفاده از نقوش تشعیری و شیوه های آن در مُرَقَّع سازی نیز رایج است و بدان مرقع تشعیری گفته می شود.

گاهی طراحی موضوعی را که در متن نقاشی شده است ، به مناسبتی در حاشیة صفحه می آورند، این کار را به اشتباه تشعیر می نامند .

تا اواخر دهة چهل شمسی ، تشعیر جزو دروس هنرستانها بود و مصوّرالملکی (متوفی 1348ش ) از استادان برجستة آن بود. در زمینة معرفی تشعیر و آموزش آن ، دو جلد کتاب از مجردتاکستانی به چاپ رسیده است.

 

منابع :

v بهلف ؛ عبدالحی حبیبی ، هنر عهد تیموریان و متفرّعات آن ، تهران 1355ش ؛

v محمد پادشاه بن غلام محیی الدین شاد، آنندراج : فرهنگ جامع فارسی ، چاپ محمد دبیرسیاقی ، تهران 1363ش ؛

v پاكباز، رويين. دايره‌المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر، 1378؛ 2) رياضي، محمدرضا. فرهنگ مصور اصطلاحات هنر ايران.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

روش هاي تبليغات در كارآفريني و كسب و كار

 

مقدمه

امروزه برای بازاریابی راه هایی از روش های اینترنتی تا چاپ تبلیغات مختلفی وجود دارد. بیان ویژگی های شرکت و محصولات به طرق مختلف امکان پذیر است. اگر پول زیادی برای تبلیغات و بازاریابی ندارید نگران نباشید، تاکتیک های کم هزینه فراوانی وجود دارد که می توانید در کسب و کار خود به کار ببرید و باعث موفقیت شما شود. در اینجا به چند مورد از آنها اشاره می کنیم.

 

تاکتیک های کم هزینه و ارزان بازاریابی

با برنامه بازی کنید

یک برنامه بازاریابی به وجود آورید که در آن اهداف و بودجه اختصاص یافته به زمان سپری شده آماده باشد. با این کار دید وسیع تری نسبت به نیازمندی های بازاریابی خود و هزینه ای که صرف آن کرده اید پیدا خواهید کرد. با در دست داشتن این اطلاعات پیش از اینکه زمان آن فرا برسد، شما وقت کافی خواهید داشت از مزیت تخفیف گرفتن در تبلیغات و خدمات چاپی بهره مند شوید.

از خود سوال کنید

پس از طراحی نقشه بازی از قابل اجرا بودن آن اطمینان حاصل کنید. خود را به جای مشتری بگذارید و از خودتان سوال کنید. از خود بپرسید چرا باید روی این موقعیت های بازاریابی سرمایه گذاری کنید. آیا شما را به سوی مقصدتان هدایت می کند؟ آیا به اندازه کاری موثر خواهد بود؟ نتیجه آن برای کسب و کار شما چه خواهد بود؟ اگر ایده شما از این آزمون موفق بیرون نیامد، پس در مورد آن بازنگری کنید.

به مشتریان خود جایزه بدهید

هزینه به دست آوردن یک مشتری جدید پنج برابر نگهداشتن یک مشتری قدیمی است. برنامه جایزه دادن به مشتری، یک گزینه بسیار خوب بازاریابی است. با ایجاد یک برنامه خوب جایزه دادن به بهترین مشتریان در آنها انگیزه به وجود آورید. این راه بسیار خوبی در نگهداری مشتریان است خصوصاً اینکه اگر به آنها همان چیزهایی را جایزه بدهید که می توانند از شرکت شما تهیه کنند.

بازاریابی مجازی

بازاریابی مجازی یک روش بسیار خوب برای بازاریابی محصولات شرکت شماست، برای اینکه در این کار موفق شوید لازم است برای آن عنوانی برگزینید که مشتریان بتوانند از آن طریق نظرات خود را به شما منتقل کنند. یک روش برای ایجاد ارتباط استفاده از وبلاگ، ایستگاه انتقال پیام و تالارهای گفت وگوست.

خودتان این کار را انجام دهید

وقتی خودتان تبلیغ می کنید، هزینه ها کاهش می یابند اما این کار ممکن است وقت گیر باشد. مطمئن شوید شیوه بازاریابی شما با نیازهای بازاریابی شرکت که قبلاً فهرست کرده اید سازگاری دارد، سپس آن را اجرا کرده و پیگیری کنید. این تماس ها و پیگیری های اولیه بسیار مهم و حیاتی هستند و به موفق شدن شما در کار کمک می کنند.

تبلیغات دهان به دهان

تبلیغات دهان به دهان بهترین شکل بازاریابی است. ایجاد تفکر مناسب در افراد بسیار حائز اهمیت است. این می تواند به صورت به راه انداختن یک مسابقه یا یک رویداد باشد. مشتریان خود را برای دریافت این اطلاعات در اولویت قرار دهید، آنها در مورد شما به همه خواهند گفت.

روی بهترین مشتریان احتمالی خود تمرکز کنید

سعی کنید تعداد بیشتری از مشتریان جدید خود را شبیه به بهترین مشتریان کنونی خود کنید. مشتریان فعلی را تحلیل کنید و ببینید آنها در چه مواردی با هم اشتراک دارند و چرا این خصوصیات باعث شده است آنها را به بهترین مشتریان شما بدل سازد. پیام بازاریابی خود را با سلیقه آنها اصلاح کنید. این باعث افزایش میزان فروش شده و موفقیت شما را در مورد مشتریان جدید سبب می شود.

شراکت

با یافتن شرکای دیگر از بین سایر کسب و کارها در برنامه های بازاریابی خود می توانید دامنه کار خود را وسعت ببخشید، در عین حال هزینه شما کاهش می یابد. می توانید شرکای خود را از بین مشاغلی انتخاب کنید که خدمات و محصولات جانبی و مکملی شما را ارائه می دهند و فهرست مشتریان احتمالی خود را با هم ترکیب کرده و حتی در هزینه های تبلیغات با هم شریک شوید.

این تاکتیک ها، کم هزینه ولی موثر هستند. هم به گردش کار شما کمک می کنند و هم به شما یاری می دهند که از سرمایه خود در تولید محصولات بیشتر و توجه بیشتر به کارکنانتان استفاده کنید.

کسب و کارهای کوچک به‌دلیل محدودیت‌هایی که در بودجه خود دارند ، امکان استفاده از روش‌های بازاریابی پرهزینه را ندارند؛ بنابراین استفاده از روش‌های کم هزینه می تواند بسیار مفید باشد. در این مقاله سعی شده است که تعدادی از این روش‌ها به‌صورت مختصر معرفی شوند.

1- چاپ كارت:

بهترین آگهی های خود را به‌صورت کارت چاپ کرده و برای مشتریان خود در بازار هدف خود،ارسال کنید.

مشتریان کارت‌هایی را می خوانند که کوتاه و خلاصه باشد. یک آگهی کوچک روی یک کارت پستال می‌تواند مشتریان زیادی را به سمت محصول شما جلب کند و این خود می تواند باعث افزایش فروش شما شود. هزینه این‌کار معمولا زیاد نیست.

2- روش هاي مختلف و متفاوت:

یک روش بازاریابی معمولا برای همیشه برای همه کسب و کارها موفق نیست، بنابراین روش‌های بازاریابی خود را مرتب عوض کنید و در استفاده از این روش‌ها خلاق باشید.

مشتریان شما اگر متن آگهی شما عوض نشود، خسته می شوند، البته خود شما هم از این تکرار خسته خواهید شد. بازاریابی می تواند مفرح باشد بنابراین از مزیت‌های استفاده از روش‌های متنوع بازاریابی برای برقراری ارتباط با مشتریان باارزش خود استفاده کنید. اما در انتخاب روش‌های بازاریابی خود دقت کنید. همیشه برای یک بازاریابی موفق باید بر اساس یک طرح بازاریابی عمل کرد. سعی کنید در طرح بازاریابی خود از روش‌های متنوع استفاده کنید. همیشه نظر مشتریان خود را در مورد روش‌هایی که به‌کار برده اید جویا شوید این نظریات می‌توانند موفقیت طرح بازاریابی شما را تضمین کند.

3- کمک به مشتریان برای یافتن محصولات و خدمات مناسب

اگر می‌خواهید برای مشتری خود بروشور معرفی محصولات را بفرستید، می توانید بروشور یا کارت محصول یا خدماتی را که فکر می کنید برای مشتری شما مفید است را هم بفرستید. این‌کار می تواند به مشتری شما در یافتن محصولات مناسب کمک زیادی بکند و مشتری شما را راضی نگه دارد. اگر نگران فروش محصول خود هستید می توانید قبل از این‌کار با تولید کننده آن محصول هماهنگی کنید و از این فرصت استفاده کنید. مثلا درصدی از فروش را برای خود در نظر بگیرید یا این‌که تخفیف خاصی را برای مشتری خود از فروشنده بگیرید.

4- جواب تلفن‌های خود را متفاوت بدهید.

سعی کنید که سفارش‌های خاصی را در هربار جواب دادن تلفن ، به مشتری خود ارایه کنید. به‌عنوان مثال می توانید بگویید " روز بخیر؛ من ... هستم . از من درباره سرویس‌های جدید سوال کنید." تلفن کننده مجبور می شود که از شما در مورد این سرویس‌ها سوال کند. بیشتر شرکت‌ها پیام‌هایی را از پیش ضبط شده دارند که وقتی مشتری پشت خط می‌ماند آنها را برای مشتری پخش می‌کنند. شما می‌توانید این‌کار را خودتان انجام دهید. از نظر مشتری تفاوتی ندارد که این پیام از قبل ضبط شده یا این‌که زنده ارایه شده است.

برای استفاده از این روش مطمئن شوید که پیام شما برای مشتریان شما جذاب باشد. اگر مشتری شما از راه دور تماس می گیرد، با ارایه آگهی‌های طولانی وقت و پول مشتری خود را به هدر ندهید.

5- استفاده از دست نوشته

سعی کنید در تمام نامه‌هایی که برای مشتری خود می فرستید، از دست نوشته و یا مهرهای مخصوص یا برچسب های خاص استفاده کنید. توجه داشته باشید که دست نوشته‌ روی نامه در اولین بار که نامه دیده می‌شود، خوانده می‌شود. به خاطر داشته باشید این نوشته در صورتی به‌طور کامل خوانده می‌شود که خلاصه و کوتاه باشد به‌طوری‌که بیننده بتواند آن‌را در کمتر از ده ثانیه بخواند.

 

6- یک پیشنهاد فروش برای مشتری خود که تازه از شما خرید کرده است، بفرستید.

اگر به‌عنوان مثال مشتری شما لباسی را از شما خریده است، می توانید نامه ای برای او بفرستید و ضمن تشکر از خرید قبلی به اطلاع او برسانید که برای خرید بعدی به‌طور مثال از تخفیف 20 درصدی برخوردار است. برای این‌که بتوانید این پیشنهاد را به فروش نزدیک کنید، برای پیشنهاد خود زمان تعیین کنید.

7- خبرنامه

آیا می دانید هزینه فروش به یک مشتری جدید شش برابر بیشتر از فروش به مشتری قدیمی است؟ شما با استفاده از خبرنامه می توانید بازاریابی خود را بر روی مشتریان قدیمی خود متمرکز کنید. اگر هزینه خبرنامه چاپی برای شما زیاد است، می توانید با استفاده از پست الکترونیک این‌کار را با هزینه بسیار پایینی انجام دهید. همیشه در خبر نامه خود می‌توانید پیشنهاد فروش ویژه‌ای را به مشتری قبلی خود ارایه کنید.

8- بازاریابی مشترک

اگر فکر می کنید که قادر به تحمل هزینه بازاریابی به تنهایی نیستید، به‌دنبال شریکی باشید که محصول او هم مناسب مشتری شما باشد یا این‌که محصولات شما مکمل یکدیگر باشد. با ارایه طرح بازاریابی مشترک می‌توانید در هزینه‌های بازاریابی صرفه‌جویی کنید. علاوه بر این با این روش سرویس بهتری را هم به مشتریان خود ارایه می‌کنید.

9- بروشورها و آگهی های خود را در تمام نامه‌های ارسالی شرکت خود قرار دهید.

این‌کار هزینه زیادی برای شما ندارد و شما از نتیجه کار قطعا متعجب خواهید شد که ببینید این پیشنهادهای شما به دست چه افرادی می‌رسد و سفارش خرید به شما می دهند.

10- ارایه سمینار تخصصی

ارایه سمینار در زمینه کار خودتان یا شرکت در سمینارهای مرتبط می تواند نقش بسیار زیادی در معرفی کسب و کار شما داشته باشد. اگر می‌خواهید سمیناری در محل کار خود برگزار کنید، بخاطر داشته باشید که ارایه یک سمینار رایگان نمی تواند مشتریان شما را جذب کنید. دریافت هزینه جزیی علاوه بر این‌که مقداری از هزینه‌های سمینار را پوشش می‌دهد می‌تواند در جذب مخاطب هم به شما کمک کند. البته چنین سمینارهایی باید بسیار با کیفیت و با برنامه‌ریزی ارایه شوند.

 

 

 

منبع

برگرفته از سايت http://tehrandata.com

نگاه مقایسه‌ای به رقم بودجه 91 و 90؛ افزایش 580 هزار میلیاردی بودجه

مقایسه بودجه کل کشور در قانون بودجه سال 90 و گزارش کمیسیون تلفیق بودجه 91 منتشر شده در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی نشان می دهد سقف بودجه کشور نسبت به سال گذشته حدود 580 هزار میلیارد ریال افزایش یافته است.

مقایسه بودجه کل کشور در قانون بودجه سال 90 و گزارش کمیسیون تلفیق بودجه 91 منتشر شده در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی نشان می دهد سقف بودجه کشور نسبت به سال گذشته حدود 580 هزار میلیارد ریال (579هزار و 682میلیارد و 758 میلیون ریال) افزایش یافته است.

 

به گزارش مهر، در ابتدای جلسه نوبت عصر امروز دوشنبه صحن علنی مجلس شورای اسلامی رقم کل بودجه عمومی دولت از لحاظ درآمدها و واگذاری های دارایی های سرمایه ای و مالی و مصارف بودجه عمومی دولت از حیث هزینه ها و تملک دارایی های سرمایه ای و مالی قرائت شد .

 

این رقم بالغ بر یک میلیون و 644 هزار و 177 میلیارد و 61 میلیون ریال اعلام شد که شامل:

 

1- منابع عمومی بالغ بر یک میلیون و 442 هزار و 699 میلیارد و 77 میلیون ریال

 

2- درآمدهای اختصاصی وزارتخانه ها و موسسات دولتی بالغ بر 201 هزار و 477 میلیارد و 984 میلیون ریال است.

 

این رقم در صحن علنی مجلس به تصویب رسید.

 

بنا بر این گزارش این در حالی است که در گزارش تلفیق بودجه مجلس که به صورت مکتوب منتشر شده است ، این رقم بالغ بر یک میلیون 642 هزار و 180 میلیارد و 513 میلیون ریال شامل: 1- منابع عمومی بالغ بر یک میلیون و 439 هزار و 589 میلیارد و 77 میلیون ریال و 2- درآمدهای اختصاصی وزارتخانه ها و موسسات دولتی بالغ بر 202 هزار و 591 میلیارد و 436 میلیون ریال است.

 

به گزارش مهر، بودجه کل کشور سال 90 نیز در گزارش مکتوب کمیسیون تلفیق 5 میلیون و 663 هزار و 621 میلیارد و 487 میلیون ریال اعلام شد .

 

این در حالی است که سال گذشته بودجه کل کشور بالغ بر 5 میلیون وهشتاد و سه هزار و نهصد و سی و هشت میلیارد و هفتصد و بیست و نه میلیون (5.083.938.729.000.000) ریال به شرح زیر بود:

 

الف ـ منابع بودجه عمومی دولت از لحاظ درآمدها و واگذاری داراییهای سرمایه‌ای و مالی و مصارف بودجه عمومی دولت از حیث هزینه‌ها و تملک‌داراییهای سرمایه‌ای و مالی بالغ بر یک میلیون و ششصد و نود و هفت‌هزار و دویست و بیست و پنج میلیارد و یکصد و یازده میلیون (1.697.225.111.000.000) ریال شامل:

 

الف 1ـ منابع عمومی بالغ بر یک میلیون و پانصد و چهل و پنج‌هزار و هشتصد و هفتادمیلیارد و نود و یک میلیون (1.545.870.091.000.000) ریال

 

الف 2ـ درآمدهای اختصاصی وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی بالغ بر یکصد و پنجاه و یک هزار و سیصد و پنجاه و پنج میلیارد و بیست میلیون (151.355.020.000.000)ریال

 

جدول/ مقایسه ارقام بودجه 92 با 91

مقایسه ارقام لایحه بودجه 92 با قانون بودجه 91 حاکی است، سقف بودجه سال آینده 28.9 درصد بیشتر شده است، درعین‌حال استفاده از درآمد نفت کاهش نشان می‌دهد.

تسنیم: مقایسه ارقام لایحه بودجه 92 با قانون بودجه 91 نشان می‌دهد، سقف بودجه از 566 هزار و 561 میلیارد تومان در قانون بودجه 91 به بیش از 730 هزار میلیارد تومان در لایحه بودجه 92 رسیده که رشد 28.9 درصد را نشان می‌دهد.

همچنین بودجه عمومی دولت از 144 هزار میلیارد تومان در قانون بودجه 91 با رشد 15.6 درصد به بیش از 166 هزار میلیارد تومان رسیده است.

بر اساس این گزارش، در حالی هزینه‌های جاری در لایحه بودجه 92 با رشد 20.3 درصد مواجه شده است که بودجه عمرانی کاهش 4درصدی را نشان می‌دهد، هرچند دولت معتقد است، رقم بودجه عمرانی در لایحه بودجه 92 در مقایسه با عملکرد عمرانی سال 91 رشد قابل توجهی دارد.

بودجه شرکت‌های دولتی طی سال آینده رشد 38.9 درصد و منابع هدفمندی یارانه‌ها نیز افزایش 81.8 درصد دارد.

این در حالی است که منابع حاصل از ارزش صادرات نفت خام و میعانات گازی در لایحه بودجه سال 92 در مقایسه با قانون بودجه 91 کاهش 1.5 درصد را نشان می‌دهد.

جدول تغییرات 17 رقم کلان در لایحه بودجه 92 در مقایسه با قانون بودجه 91 به‌شرح زیر است:

ارقام به میلیارد تومان است

ارقام کلان بودجه	قانون بودجه 91	لایحه بودجه 92	تغییر (رشد)
سقف بودجه	566561	730526	28.9
بودجه عمومی دولت	144269	166864	15.6
درآمدها	65329	91995	40.8
واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای	69876	67370	3.6-
منابع حاصل از ارزش صادرات نفت خام و میعانات گازی	66580	65870	1.5-
درآمد دلاری نفت ( میلیارد دلار)	51	31	39.3-
نرخ دلار در بودجه (تومان)	1226	2130	73.7
قیمت نفت در بودجه (دلار)	85	95	11.7
واگذاری دارایی‌های مالی	9063	7498	17.3-
هزینه‌های جاری‌	101000	121504	20.3
تملک دارایی‌های سرمایه‌ای (عمرانی)	39745	37371	4-
تملک دارایی‌های مالی	3453	8088	134
کسری تراز عملیاتی	36000	29509	10.1-
بودجه شرکت‌های دولتی	421176	585264	38.9
جبران خدمات کارکنان دولت (حقوق)	31374	50213	60
درآمد مالیاتی	45700	53022	16
منابع هدفمندی یارانه‌ها	66000	120000	81.8

مقایسه بودجه 92 و 93/بخش عمرانی و شرکت های دولتی صدرنشین رشد بودجه

 

اقتصاد > اقتصاد کلان - مقایسه ارقام لایحه بودجه سال آینده و قانون بودجه سال جاری نشان از کسب عنوان بالاترین رشد بودجه از سوی شرکت های دولتی دارد.

 

مطابق کلیات لایجه بودجه سال آینده کشور که امروز از سوی رییس جمهور تقدیم مجلس شد، بودجه عمومی و عمرانی کشور در مقایسه با قانون بودجه مصوب مجلس، شاهد کاهش 7 و 32 درصدی هستند. اما زمانی که ارقام عملکرد قانون بودجه سال جاری با ارقام لایحه بودجه سال آینده مقایسه می شود، رشد جهشوار بودجه عمرانی کشور در حد 260 درصد خودنمایی می کند.

 

همچنین انقباض مشاهده شده در بودجه عمومی نیز با احتساب رقم اصلاحی دولت یازدهم در قانون بودجه 92، جای خود را به رشدی نزدیک به 30 درصد می دهد. انبساط بودجه جاری هم از 2 درصد به بیش از 12 درصد می رسد.

البته گفتنی است که رییس جمهور بهنگام تقدیم لایحه بودجه به مجلس، رشد بودجه عمومی را در مقایسه با عملکرد بودجه 50 درصد اعلام کرد. تفاوت رشد 30 درصدی گفته شده با اظهارات رییس جمهور، ریشه در تفاوت رقم اصلاحی قانون بودجه و عملکرد واقعی دارد که میزان آن فعلا در اختیار رسانه ها نیست.

 

مقایسه ارقام بودجه 93 با 94 +جدول

جدول مقایسه بودجه پیشنهادی ۱۸ وزارتخانه در ۳ سال اخیر منتشر شد.

صراط: حجت‌الاسلام حسن روحانی رئیس جمهور در جلسه علنی امروز یک‌شنبه لایحه بودجه سال 94 کل کشور را تقدیم مجلس شورای اسلامی کرد.

بررسی و تطبیق لایحه بودجه سال 93 با لایحه بودجه سال 94 نشان می‌دهد که روحانی، بودجه همه 18 وزارتخانه دولت را افزایش داده است.

 

بین افزایش بودجه پیشنهادی وزارتخانه‌ها، وزارتخانه‌های بهداشت و ورزش و جوانان به‌ترتیب با 70.8 و 53.5 درصد افزایش در صدر لیست وزارتخانه‌هایی هستند که بیشترین افزایش بودجه پیشنهادی را داشته‌اند.

 

همچنین، وزارتخانه‌های علوم و کشاورزی به‌ترتیب با 7.7 و 9.1 درصد افزایش بودجه پیشنهادی، کمترین افزایش بودجه بین وزارتخانه‌ها را دارند.

 

جدول مروبط به بودجه 18 وزارتخانه در 3 سال اخیر و همچنین تطبیق میزان افزایش بودجه پیشنهادی برای سال‌های 93 و 94 را در ذیل مشاهده کنید:

 

 

نکته: ارقام به میلیون ریال هستند

دیف	وزارتخانه	بودجه پیشنهادی احمدی‌نژاد برای سال92	بودجه پیشنهادی روحانی برای سال93	بودجه پیشنهادی روحانی برای سال 94	تطبیق میزان افزایش بودجه پیشنهادی برای سال‌های 93 و 94
1-	اطلاعات	11,758,625	15,882,170	22,477,712	35 درصد افزایش
2-	کشور	16,375,413	11,140,957	14,479,467	29.9 درصد افزایش
3-	خارجه	7,262,790	8,379,148	10,257,510	22.4 درصد افزایش
4-	دادگستری	1,048,474	1,217,000	1,415,554	16.3 درصد افزایش
5-	اقتصاد	17,741,934	5,480,466	7,027,484	28.2 درصد افزایش
6-	دفاع	136,925,800	20,929,320	26,646,266	27.3 درصد افزایش
7-	علوم	8,781,092	11,476,575	12,370,227	7.7 درصد افزایش
8-	ارشاد	8,464,895	6,239,398	7,693,207	23.3 درصد افزایش
9-	آموزش و پرورش	158,934,270	192,426,660	233,625,152	21.4 درصد افزایش
10-	بهداشت	23,026,478	30,104,430	51,419,927	70.8 درصد افزایش
11-	ورزش و جوانان	4,081,213	3,034,340	4,657,834	53.5 درصد افزایش
12-	نفت	1,686,818	1,245,866	1,640,564	31.6 درصد افزایش
13-	نیرو	50,082549	54,966,408	71,934,379	30.8 درصد افزایش
14-	ارتباطات	3,728,888	2,224,594	2,450,417	10.1 درصد افزایش
15-	کشاورزی	20,186,727	9,948,801	10,861,064	9.1 درصد افزایش
16-	راه و شهرسازی	51,126,414	46,503,983	63,278,465	36 درصد افزایش
17-	تعاون، کار و رفاه	190,281,776	150,020,540	171,320,540	14.1 درصد افزایش
18-	صنعت	5,841,006	4,317,951	5,555,162	28.6 درصد افزایش

 

 

تفاوت های ارقام بودجه سال 95 با سال 94

در اولین نگاه به رقم بودجه ای که دولت برای سال 95 در نظر گرفته و آن را به مجلس تقدیم کرد به نظر می رسد که شباهت های زیادی به سال جاری داشته باشد در حالی که دولت مجبور شد از رقم 236 هزار میلیارد تومان مصوب برای سال 94 با چیزی حدود 184 هزار میلیارد تومان کشور را تا پایان سال اداره کند.

به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی ،«سلام‌خبر» در برخی ارقام کلان لایحه‌ای که دولت به عنوان برنامه بودجه سال 95 کشور به مجلس ارائه داد، مشابهت‌هایی با بودجه سال جاری کشور دارد و در عین حال برخی جابجایی‌های بودجه‌ای نیز در آن مشاهده می‌شود. رئیس‌جمهور یکشنبه 27 دی لایحه بودجه سال 95 و برنامه ششم توسعه را تقدیم کرد. سقف بودجه 267 هزار میلیارد تومانی مشابه رقمی است که دولت برای سال 94 هم به مجلس برده بود، ولی مجلس درنهایت رقم 236 هزار میلیارد تومانی را برای سال 94 تصویب کرد.

براساس پیش‌بینی‌های دولت، تأمین 38 درصدی بودجه عمومی کشور از طریق مالیات‌ها مهمترین نکته بودجه سال 95 به حساب می آید که در این زمینه محمدباقر نوبخت سخنگوی دولت در یک برنامه تلویزیونی درباره این درآمدهای مالیاتی توضیح داد: درآمدهای مالیاتی ما شامل مالیات‌های مستقیم، ارزش افزوده و حقوق گمرکی است که در سال جاری این درآمدها در قانون بودجه 88 هزار میلیارد تومان پیش بینی شده بود که ما این رقم را برای سال 95 حدود 100 هزار میلیارد تومان در نظر گرفته ایم. نوبخت ادامه داد: با توجه به اینکه ما نرخ تورم را حدود 11 درصد و رشد اقتصادی را 5 درصد در نظر گرفته ایم، افزایش درآمدهای مالیاتی در سال آینده حدود 14.4 درصد می شود که در کل رقم بالایی نیست.

حسن روحانی رئیس‌جمهور ایران اسلامی نیز در زمان تقدیم لوایح دولت در مجلس به این مسئله اشاره کرد که در مجموع از کل 267 هزار میلیارد تومان مصارف عمومی دولت، 197 هزار میلیارد تومان به هزینه‌های عمومی، 59 هزار میلیارد تومان به تملک دارایی‌های سرمایه‌ای (بودجه عمرانی) و 11 هزار میلیارد تومان به تملک دارایی‌های مالی اختصاص یافته است. همچنین میزان محاسبه دلار، برای هر بشکه نفت 40 دلار محاسبه شده است.

در گزارش لایحه برنامه و بودجه سال 95 اعتبارات عمرانی 59 هزار میلیارد پیش بینی شده که این مقدار، میزان 17 درصد رشد را نشان می‌دهد. با لغو تحریم‌های نفتی در اجرای برجام همچنین پیش‌بینی شده میزان صادرات نفت دو میلیون و 250 هزار بشکه در هر روز باشد. این رقم در زمان تحریم‌ها یک میلیون بشکه در هر روز بود. این افزایش صادرات شاید بتواند جبران کاهش قیمت نفت در هر بشکه را بکند. همچنین در این لایحه (بودجه 1395) نرخ محاسبه ارز در لایحه 2 هزار و 997 تومان پیش‌بینی شده است.

طبق این گزارش، درآمد مالیات پیش‌بینی شده در سال 1395، 101 هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده که به نسبت مصوب سال 1394 میزان 14.4 درصد افزایش داشته است.

همچنین در برنامه توسعه ششم که از سال آینده آغاز می‌شود پیش‌بینی نرخ تورم برای سال 95، 11.3 درصد و برای پایان برنامه ششم توسعه نرخ تورم 8.9 درصد پیش‌بینی شده است. بر اساس لایحه بودجه سال 95، حدود 48 هزار میلیارد تومان برای اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها اختصاص داده شده و یارانه کسانی را که حذف می شوند به طرح تحولات سلامت و تولید و اشتغال اختصاص داده خواهد شد. دولتدر سال 94 هر ماه حدود 3 هزار و 500 میلیون تومان برای یارانه‌ها پرداخت می‌کرد که رقم 48 هزار میلیارد تومانی در نظر گرفته شده برای سال بعد نشان می‌دهد یارانه‌ها سال بعد هم به مردم پرداخت خواهند شد چرا که در برنامه بودجه سال 94 هم همین رقم 48 هزار میلیارد تومانی مشاهده می‌شد.

بودجه سال 94 دولت 236 هزار میلیارد تومان بود که مجلس دولت را موظف کرد به جای 236 هزار میلیارد تومان در 6 ماهه اول براساس 220 هزار میلیارد تومان اعتبارات را تخصیص دهد. با این حال به اذعان نوبخت دریافت همین 220 هزار میلیارد تومان نیز قابل تحقق نبود. فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها عمده علت کاهش درآمدهای نفتی بودند. نوبخت مردادماه گفته بود «در 5 ماهه اول سال 53 درصد تحقق منابع صورت گرفت و دولت با رقم نصف بودجه در حال اداره کشور است و این که پیش بینی ما برای پایان سال تحقق 184 هزار میلیارد تومان است و براین اساس برنامه‌ریزی کرده‌ایم. از این 184 هزار میلیارد تومان 147 هزار میلیارد تومان اعتبارات هزینه‌ای، 30 هزار میلیارد تومان اعتبارات عمرانی و 7 هزار میلیارد تومان برای سررسید اوراق است.»

همچنین رییس جمهوری در تشریح نکاتی درباره برنامه ششم توسعه و بودجه سال 95 اظهار داشت: در سیاست‌های کلی برنامه ششم که از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ شد، به درستی بر نرخ رشد 8 درصدی اقتصاد تأکید شد و اصولاً هدف اصلی برنامه ششم دستیابی به رشد شتابان پایدار و اشتغال‌زا بود اما دستیابی به رشد 8 درصد مستلزم جذب سالیانه حداقل 30 تا 50 میلیارد دلار سرمایه خارجی است.

به گفته روحانی از مجموع درآمدهای دولت در سال 95 حدود 68 درصد درآمدهای مالیاتی و 32 درصد سایر درآمدها را تشکیل می‌دهد که نسبت به ارقام مشابه سال 94 به ترتیب رشدی معادل 14 و 18 درصد دارد و سهم نفت هم در بودجه سال آتی به کمتر از 25 درصد تقلیل پیدا می‌کند.

دولت در لایحه بودجه ۹۵ سهم نفت و میعانات گازی را ۶۸ هزار میلیارد تومان پیشنهاد داد که نسبت به مصوبه امسال 21.4 درصد رشد دارد. دولت همچنین برای سال آینده 27 هزار و 500 میلیارد تومان منابع حاصل از فروش اسناد خزانه اسلامی و اوراق مشارکت و صکوک اجاره در لایحه بودجه سال ۹۵ پیش‌بینی کرد.

 

نحوه کشت دادن میکرو ارگانیسم روی محیط

تعریف کشت

برای شناسایی عامل مولد یک بیماری باید باکتری ها را کشت داد یعنی مواد غذایی در اختیار ان قرار دهیم تا بتواند رشد کندمحیط کشت خالص یک باکتری به محیطی گفته می شود که فقط دارای یک نوع میکروارگانیسم باشد و معمولا از روش کشت خطی استفاده می کنیم . کشت خطی به دو صورت انجام می شود :

1.کشت در داخل پلیت2.کشت در داخل لوله

كشتهای عمقی عمودی (Stab Cultures) :حدود 5 الی 10 میلی لیتر از محیط كشت نیمه جامد را در لوله آزمایش ریخته و به طور عمودی می‏گذارند تا محیط بسته شود. سپس میكروارگانیسمها را توسط آنس میله ای به طور عمقی در مركزاین محیط كشت می‏دهند.

در عمق باکتری های بی هوازی رشد می کنند.

در سطح باکتری های هوازی رشد می کنند.

مهم ترین و معمول ترین محیط کشت نیمه جامد مورد بررسی SIM است.

سه ویژگی باکتری ها را به صورت همزمان در این روش می توان بررسی کرد.

1- توان تولید در سولفید هیدروژن، اگر باکتری بتواند از ترکیبات موجود در محیط H2S ایجاد کند. H2S در ترکیب با آهن موجود در محیط FeS ایجاد می کند که به صورت رسوبی سیاه رنگ دیده می شود.

2- توان تولید ایندول، اگر باکتری بتواند اسید آمینه تریپتوفان را تبدیل به ترکیب ایندول کند، ایندول مثبت است.

معرف کوواکس ، معرفی است که اگر به محیط افزوده شود در قسمت بالای محیط حلقه آلوانوئید

تشکیل می شود.تا حد امکان باید تشخیص تست ایندول را به تاخیر نیاندازیم. چون ممکن است حجم ایندول تولیدی کم باشد و نتیجه نگیریم.

3- ویژگی سوم Motility یا همان قدرت حرکت باکتریهاست. برای تشخیص با توجه به نحوه کشت باکتری در محیط به توان حرکتی آن پی مس بریم. اگر باکتری متحرک باشد ، کدورت حاصل از رشد یا سیاهی مربوط به تشکیل FeS در مورد باکتری های سولفید مثبت محدود به مسیر حرکت آنس است. ولی اگر باکتری متحرک باشد، کدورت یا سیاهی مذکور پخش می شود.

 

روش کشت خطی :

در این روش از محیط پیش ریخته جامد در داخل پلیت استفاده می شود. به این ترتیب که ابتدا بوسیله یک آنس سترون شده مقداری از پرگنه باکتری را برداشته و آنرا روی سطح محیط پیش ریخته بصورت خطهای موازی و در چند جهت می کشید . در کشتهای خطی برای بدست آوردن کلنی های تک می توانید پلیت را به 4 قسمت تقسیم کنید بعد در قسمت اول ابتدا نوک آنس را که محتوی پرگنه باکتری است را بصورت خطهای موازی کشیده و بعد خطوط را در منطقه دوم از انتهای خط انتهایی منطقه اول در جهت دیگر ادامه می دهید و در منطقه سوم و چهارم هم به همین صورت عمل می کنید .قبل از مراحل اول ،دوم و سوم (به غیر از مرحله آخر) آنس باید استریل شودو حتما خنک شود. خصوصیت این روش این است که وقتی خطوط موازی را روی سطح محیط می کشید به ترتیب از تراکم باکتریها کاسته می شود و به انتهای خط که می رسید تراکم باکتری کمتر است و در منطقه دیگر وقتی از انتهای خط منطقه قبلی استفاده می کنید در واقع تراکم بسیار کمتر از تراکم باکتریها در ابتدا می باشد و در نتیجه در مناطق دیگر هم به ترتیب از تعداد باکتریها کاسته می شود تا جائی که در منطقه چهارم شما می توانید پرگنه های تکی داشته باشید که کلنی خالص نامیده می شود. بنابراین انجام درست کشت خطی منجر به ایجاد کلنی خالص می شود این کلنی تنها از یک باکتری مادری بوجود می آید . باکتریهای منفرد را باکتریهای مادر می نامند که این باکتریها پس از کشت خطی و جدا شدن سلولهای باکتری از یکدیگر بوجود می آیند. در واقع کلنی خالص به کلنی گفته می شود که با کلنی دیگر تماس نداشته باشد.

چند نکته در مورد تهیه کشت ایزوله خطی

:1. تا حد امکان از حاشیه های محیط استفاده شود.

2. تا حد امکان از لبه پلیت به لبه ی دیگر بروید. خطوط را وسط پلیت رها نکنید.

3. در ابتدای هر مرحله به استثنا مرحله آخر ، آنس را می سوزانید اجازه دهید خنک شود و یکی دو بار با یکی از خطوط انتهایی مرحله قبل تماس دهید

.4. در شروع مرحله چهارم چون از تراکم باکتری های موجود در نوک آنس به حد کافی کاسته شده نیازی به سوزاندن آنس نیست بنابراین تماس هم نمی دهیم.

5. ناحیه ای که می خواهیم کار کنیم روبروی ما باشد. آنس با سطح محیط کشت جامد زاویه ی حاده می سازد. آنس همیشه به ما نزدیک می شود.

6. آنس در مسیر حرکت خود در مرحله آخر نباید با مراحل ما قبل آخر و همینطور مرحله اول تماس داشته باشد.کشت در محیط های مایع به صورت زیر است:در مورد محیطهای کشت باکتریایی که بصورت مایع می باشند برای انجام کشت خطی روی محیط پیش ریخته فقط یکبار لوپ استریل و خنک شده را داخل محیط محتوی باکتری کرده و یک لوپ از آن بردارید سپس آنرا روی محیط پیش ریخته قرار داده و بصورت خطوط موازی آنرا در چند جهت بکشید. رشد باکتری در محیط مایع به صورت ایجاد کدورت بررسی می شود. در صورت کدر شدن محیط باکتری رشد کرده است. قبل از بررسی نتیجه نیاز به ضربه زدن به لوله است.

بررسی اثر حرارت بر روی باکتری ها:

مهم ترین اثر ضد میکروبی است. دو باکتری E.coli و باسیلوس سوبتلیس در محیط کشت نوترینت براث کشت می دهیم. ( مطابق روش کشت در محیط مایع) 10 دقیقه در بن ماری 80 درجه قرار داده که تحت تاثیر

حرارت قرار گیرد ، سپس لوله ها را در انکوباتور قرارداده 48 ساعت بعد نتیجه ها را بررسی می کنیم. ب

اسیلوس سوبتیلیس قادر به تحمل حرارت است، به علت اسپور دار بودن، در حالی که E.coli از بین می رود

http://www.daneshju.ir/forum/f1111/t160868.html

 

روشهاي کشت ميکروارگانيسمها

- کشت ميکروارگانيسمهاي هوازي

- کشت بي هوازي باکتريها

- کشت بي هوازي باکتريها با استفاده از ديسکاتور

- روش شمارش مستقيم

روش کشت پورپليت را براي شمارش ميکروارگانيسمها

در روش پورپليت با توجه به رقتهاي مختلف تهيه شده از نمونه غذايي براي هر رقت 2 تا 4 ظرف پتري اختصاص داده مي شود و يک ظرف نيز به عنوان کنترل براي اطمينان از سترون بودن روف پتري و محيط کشت در نظر گرفته مي شود. روي ظروف پتري را با شماره نمونه، رقت و تاريخ آزمايش مشخص کرده، در هر دو يا چهار ظرف پتري از رقت مربوط ، يک ميلي ليتر قرار مي دهند به اين ترتيب با استفاده از يک پيپت، کليه رقتها به ظروف پتري منتقل مي شوند، محيط کشت مناسب قبلاً ذوب و در حمام مادي 45 درجه سانتيگراد نگهداري مي شود پس از ريختن رقتهاي مختلف ماده غذايي به داخل ظروف پتري به هر ظرف حدود 15 ميلي ليتر از محيط کشت مذاب که حرارت آن بيشتر از 45 درجه نباشد اضافه مي شود . پس از آن بلافاصله در ظرف را بسته، آن را 15 بار از عقب به جلو، 5 بار در جهت عقربه هاي ساعت، 5 بار از چپ به راست و 5 بار خلاف عقربه هاي ساعت به آرامي حرکت مي دهند تا نمونه و محيط کشت بخوبي مخلوط شوند.

کمي صبر کنيد تا محيط کاملاً ببندد و بعد، از ميحط مذاب که همچنان در حمام بن ماري نگهداري شده مقدار کمي روي هر ظرف پتري مي ريزند به طوري که لايه نازکي از محيط سطح ظرف پتري را بپوشاند. در نتيجه اين عمل از آلوده شدن سطحي جلوگيري مي شود و همچنين تا اندازه اي شرايط بي هوازي براي نشان دادن حالات تخميري برخي از باکتريها ايجاد مي گردد. پس از بسته شدن لايه دوم ظروف پتري را به طور واژگون در گرمخانه با توجه به حرارت مناسب رشد باکتري مربوط قرار مي دهند. کشتها را مدت 24 ساعت در گرمخانه نگهداري مي کنند و پس از اين مدت به کمک دستگاه پرگنه شمار، پرگنه هاي ظاهر شده در ظروف پتري را که بين 300 – 30 پرگنه دارند مي شمارند. مجدداً 24 ساعت ديگر ظروف را در گرمخانه قرار داده، پس از اين مدت يک بار ديگر نيز تعداد پرگنه ها را مي شمارند. ميانگين تعداد پرگنه هاي شمارش شده در دو يا چهارظرف پتري با در نظر گرفتن رقت آن تعداد ميکروارگانيسمهاي موجود در ماده غذايي را تعيين مي کند.

روش کشت سطحي را براي شمارش ميکروارگانيسمها

در اين روش بايد ظروف پتري حاوي محيط کشت قبلاً تهيه شده باشند و سطح محيط با قراردادن آنها در گرمخاه 55 -50 درجه سلسيوس به مدت نيم تا دو ساعت خشم شود. در اين مدت بايد در ظرف پتري باز و سطح محيط رو به پائين باشد. سپس با توجه به رقتهاي تهيه شده، براي هر رقت 2 تا 4 ظرف پتري انتخاب نمود و يک ظرف به عنوان کنترل منفي در نظر گرفت . روي هر ظرف پتري را با شماره نمونه رقت و تاريخ کشت مشخص مي کنند و پس از تهيه رقتها، از رقيق ترين آنها به کمک پيپت 1/0 ميلي ليتري برداشت کرده، در سطح محيط مي ريزند و بعد همان پيپت را رقت بعدي که 10 برابر بيشتر است سه بار شسته و 1/0 از آن را برداشته در ظرف پتري مربوط مي ريزند. به همين ترتيب ادامه داده مي شود تا آخرين رقت، سپس براي هر رقت از يک پخش کننده شيشه اي سترون استفاده کرده، نمونه را بخوبي در سطح ظرف پتري مي گسترانند. نحوه حرکت ميله شيشه اي يا آنس پلاتين روي سطح محيط کشت بايد به گونه اي باشد که از زخمي کردن سطح محيط کشت جلوگيري کند. انجام اي کار با استفاده از ميله شيشه اي سترون آسانتر مي باشد.سپس ظروف پتري را مانند روش قبل با توجه به انتخاب درجه حرارت و زمان گرمخانه گذاري، مدت 24 ساعت در گرمخانه 1 35 درجه سلسيوس قرار داده، پس از 24 ساعت ظروفي را که بين 300- 30 پرگنه دارند مي شمارند. مجدداً ظروف را براي 24 ساعت ديگر گرمخانه گذاري کرده، پس از آن پرگنه ها را شمارش مي کنند و ميانگين شمارش را بدست مي آورند.

روش شمارش باکتريها با کاغذ صافي چه مزايايي دارد و بيشتر در چه مواردي به کار مي رود

کاغذهاي صافي مخصوص ميکروب شناسي در صنعت ساخته شده است که به دليل داشتن منافذ بسيار ريز، ميکروبها را در خود نگه مي دارند. از اين کاغذ صافيها براي ستون کردن مايعات و محلولهاي مختلف حساس به حرارت استفاده مي شود. بعضي از کارخانه هاي سازنده وسايل آزمايشگاهي از اين نوع کاغذها با قيفهاي مخصوص که در برابر حرارت مقاوم اند و قابل سترون شدن مي باشند براي شمارش و جستجوي باکتريها در آب و فرآورده هاي دارويي ساخته اند و حتي بعضي از سازندگان ظروف پتري مخصوص که قطر آنها متناسب با کاغذهاي صافي است و محيط هاي کشت آماده در آمپولهاي کوچک براي يکبار کشت و حتي گرمخانه هاي کوچک که با برق اتومبيل و يا با باتري کار مي کنند براي عمليات صحرايي تهيه و عرضه کرده اند. از اين صافيها براي جستجو و شمارش ميکروبها در آب آشاميدني و ديگر آشاميدنيهايي که تعداد باکتريهاي آنها کم است و لازم مي باشد که حجم زيادي از نمونه براي شمارش و جستجوي باکتري بکار رود استفاده مي شود.

از اين روش در بهداشت محيط و کنترل آب و فاضلاب و بررسيهاي همه گيري شناسي بسيار ارزشمند است.

روش شمارش مستقيم

در روش شمارش مستقيم مي توان از لامهاي مخصوص نئوبار و يا لام توما که معمولاً براي شمارش گلبولهاي خون بکار مي رود استفاده نمود. بدين ترتيب که نمونه مورد آزمايش به نسبتهاي معين با آب مقطر و يا سرم فيزيولوژي و يا هر رقيق کننده مناسب ديگر، رقيق مي شود. بعد از رقت تهيه شده روي لام توما ريخته، يک لامل سنگين روي آ ن قرار مي دهند. چند دقيقه صبر کرده، سپس در زير ميکروسکوپ با عدسي 40 ميکروارگانيسمها را در حجم معيني شمارش مي کنند و با توجه به رقت نمونه – تعداد ميکروارگانيسمها در هر گرم و يا سانتيمتر مکعب بدست مي آيد.

http://www.mainvets.com/laboratory-science/192-1389-05-24-06-44-24.html

 

کشت باکتری در محیط‌ کشت مایع

پژوهشگران عزیز در بسیاری از پروژه های زیستاز جمله پروژه مبارزه با میکروب ها یکی از مهارت های پرکاربردی که نیاز خواهید داشتکشت باکتری و انتقال آن هاست در ذیل مطلبی در این خصوص بیان می شود:

کشت باکتری: به رشد دادن باکتری‌ها روی موادمورد نیاز آن‌ها کشت (culture) می‌گویند. باکتری‌ها مانند هر موجود زنده‌ی دیگریبرای رشد به مواد غذایی نیاز دارند. آن‌ها به واسطه‌ی اندازه‌ی کوچک‌شان و سیستمفیزیولوژی ویژه‌ای که دارند تنها قادر به دریافت مواد غذایی محلول می‌باشند.

با توجه به این نیاز باکتری‌ها محیط‌کشت‌های(culture medium)گوناگون مایع و جامد برایآن‌ها ساخته شده است. منظور از محیط‌کشت جامد، محیط‌هایی است که عموماً حاوی 98درصد آب و 2 درصد مواد حل شدنی جامد هستند، اما به خاطر داشتن ماده‌ی آگار در دمایبالا مایع و در دمای پایین ژله‌ای می‌باشند. باکتری‌ها بر اساس نیازهای غذایی‌شانبه انواع پرنیاز و کم‌نیاز دسته ‌بندی می‌شوند.

پلیت‌های حاوی محیط‌کشت نوترینآگار(زرد) و بلاد آگار یا آگار خونی (قرمز

در آزمایش‌های میکروبی انتقال باکتری‌ها ازمحیط‌کشت‌های گوناگون به یک‌دیگر امری رایج می‌باشد. روش‌های استانداردی برای اینکار وجود دارد که رعایت اصول آن برای گرفتن نتایج درست و جلوگیری از آلودگی وبی‌آمدهای ناخواسته لازم است. کشت اولیه می‌تواند از انتقال نمونه‌های زیستی(مانند سطح پوست، ادرار، مواد غذایی، خاک و ...)به محیط‌کشت، از کشت قبلی یا از انتقال نمونه‌های باکتریاییتجاری که به صورت پودر یا سوسپانسیون ارائه می‌شوند، تهیه گردد.

توجه:

پیش از آغاز هر کاری در آزمایشگاه ضدعفونیکردن دست‌ها با الکل 70% ضروری است.

تمامی کشت‌های میکروبی الزاماً کنار شعله یازیر هود کلاس دو به بالا انجام می‌شود.

 

انتقال باکتری از کشت مایع به مایع

محیط‌کشت‌های مایع عموماً در ظروفقابل‌استریل‌کردن با دهانه‌ی باریک مانند لوله‌ی آزمایش یا ارلن (برای حجم بیش‌تراز 10 میلی‌لیتر) آماده می‌شوند که تا جای ممکن از ورود آلودگی به آن‌ها جلوگیریشود. زیرا این محیط‌ها دارای مواد لازم برای رشد انواع میکروب‌ها بوده و آمادگیبالایی برای رشد میکروب‌ها ناخواسته دارند. در این حالت دو لوله‌ی آزمایش داریم کهیکی حاوی محیط‌کشت استریل بوده و دیگری حاوی سوسپانسیون باکتری می‌باشد. سوسپانسیونباکتری در حقیقت شامل باکتری‌هایی‌ست که در محیط‌کشت مایع رشد کرده‌اند. هر دو لولهباید با پنبه یا فویل یا درپیچ، دربسته باشند و تنها هنگام کار کنار شعله یا زیرهود باز شوند.

1. هر دو لوله را درون جالوله‌ای کنار شعلهبگذارید.

2. لوله‌ی حاوی باکتری رشدیافته را بردارید وبا دست چپ نگه دارید.

3. سوسپانسیون باکتری را خوب به هم بزنید تامحتوای آن یک‌نواخت باشد.

4. در حالی که نمونه‌بردار را با شست، سبابه وکف دست گرفته‌اید، به کمک انگشت‌های انتهایی دست راست در لوله را کنار شعله بازکنید و سر لوله را شعله‌پاشی کنید (یکی دوبار از روی شعله عبور دهید).

5. با وسایل نمونه‌برداری مانند پیپت استریل وپوآر یا سمپلر (نمونه‌بردار قابل تنظیم برای حجم‌های کم و زیاد) از سوسپانسیون حجمموردنیاز را بردارید. نمونه‌هایی از سمپلر در شکل نشان داده شده است.

6. درِ لوله‌ی اول را بگذارید و لوله را درجالوله‌ای قرار دهید.

7. لوله‌ی دوم را به همان ترتیب بردارید ومحتوای نمونه‌بردار را در آن خالی کنید.

8. لوله را به هم بزنید تا سوسپانسیونیک‌نواخت گردد و آن را در محل مناسب رشد بگذارید.

 

انتقال باکتری از جامد به مایع

در این حالت یک محیط‌کشت جامد حاوی کلنی‌های(colony)باکتری و یک لوله‌ی آزمایش حاویمحیط‌کشت استریل داریم.

1. کنار شعله، پلیت را در دست چپ گرفته و رویچهار انگشت خود قرار دهید.

2. در پلیت را با انگشت سبابه و شست بگیرید بهطوری که بتوانید در را تا نیمه با انگشت شست یا سبابه (به نظر من کار با انگشت شستساده‌تر است) بالا بیاورید.

3. با دست راست سوآپ استریل، لوپ سوزنی یاحلقه‌ای را بردارید. لوپ را با شعله سترون کنید.

4. مقداری از کلنی رشدیافته روی محیط جامد (بهاندازه‌ی یک نقطه یا ه در این متن هم کافی است!) را بردارید.

5. در پلیت را ببندید و آن را به کناربگذارید.

6. لوله‌ی آزمایش را طبق روش یادشده بردارید ولوپ را در آن تکان دهید. باکتری‌های موجود در یک کلنی به دلیل رشد در رطوبت کم(محیط‌کشت جامد) ماده‌ی چسب‌ناکی(موکوسی)پیرامون خود تولید می‌کنند که سببچسبیدن آن‌ها به یک‌دیگر می‌گردد. نوع و میزان موکوس بسته به نوع باکتری متفاوتاست. بنابراین برای یک‌نواخت شدن محیط‌کشت مایع در این حالت، باید محیط‌کشت مایع رابه شدت به هم بزنیم. در صورت وجود شیکر می‌توان از آن برای هم‌زدن محیط استفادهکرد.

 

انتقال باکتری از کشت مایع به جامد

در این حالت یک پلیت حاوی محیط‌کشت جامداستریل و یک لوله‌ی آزمایش حاوی سوسپانسیون باکتری داریم.

1. بسته به حجم موردنیاز برای کشت، بانمونه‌بردار حجمی، سوآپ و یا لوپ از سوسپانسیون باکتری به روشی که پیش‌تر گفتیم،مقدار لازم باکتری را برمی‌داریم.

2. در پلیت را کنار شعله باز کرده و باکتری رابه آن منتقل می‌کنیم. این مرحله با توجه به هدف ما از انتقال باکتری می‌تواند بهروش‌های گوناگونی انجام شود:

- معمول‌ترین روش، کشتِ چهار-مرحله‌ای می‌باشدکه برای به دست آوردن تک‌کلنی و مشاهده‌ی تغییرات‌ ناشی از رشد باکتری در محیط‌کشت(مثل همولیز) روش مناسبی است.

 

 

 

در این روش مطابق شکل، از یکطرف پلیت شروع کرده و چند بار پلیت را به اندازه‌ی 60 تا 90 درجه می‌چرخانیم.

در این روش معمولاً از سوآپاستفاده نمی‌شود. چون با جذب باکتری به درون پنبه، در مقدار باکتری منتقل‌شوندهایجاد خطا می‌کند.

 

برای گرفتن تک کلنی پیش از هر مرحله لوپ رامی‌سوزانیم و با گوشه‌ای از محیط کشت که با باکتری در تماس نیست سرد می‌کنیم و درآخرین مرحله از کشت لوپ را نمی‌سوزانیم.

- کشت چمنی یک کشت یک‌نواخت در سطح پلیت به مامی‌دهد و بیش‌تر برای آنتی‌بیوگرام و سنجش هاله‌ی عدم رشد اطراف مواد مهارکننده‌یرشد و یا برای شمارش تمام کلنی‌های موجود در واحد حجم کشت‌داده‌شده، استفادهمی‌شود.

در این روش بیش‌تر از سوآپ برای پخش یک‌نواختباکتری استفاده می‌شود. هم‌چنی می‌توان با پیپت پاستور یک پخش‌کننده(spreader)به شکل زیر ساخت و از آن برایپخش کردن سوسپانسیون در همه‌جای محیط کشت استفاده کرد.

پخش‌کننده‌ی فلزی با قابلیت استریلیزاسیون بهکمک حرارت مستقیم شعله

شکل شماتیک پخش‌کننده تهیه‌شده از پیپتشیشه‌ای پاستور

تصویری از پیپت پاستور پیش و پس از خم شدن

 

مراحل تهیه‌ی پخش‌کننده از پیپت پاستور

روش کشت دادن روی محیط کشت جامد به کمکپخش‌کننده

 

- کشت خطی برای مشاهده‌ی اثر آنتاگونیستی دویا چند میکروب بر هم انجام می‌شود.

- کشت چند بخشی هم اغلب برای نگه‌داریسویه‌های میکروبی به مدت کوتاه در یخچال انجام می‌گیرد.

در این روش پلیت از قسمت کف با مارکر به چندبخش تقسیم شده و در هر کدام یک سویه‌ی متفاوت کشت داده می‌شود.

 

انتقال باکتری ‌از کشت جامد به جامد

در این حالت اگر محیط‌ کشت دوم در پلیت تهیهشده باشد: انتقال باکتری از نظر برداشتن باکتری اولیه شبیه کشت جامد به مایع است واز نظر روش کشت روی محیط جامد تفاوت چندانی با انتقال باکتری از محیط مایع به جامدندارد.

اما در مواردی محیط‌کشت جامد در لوله‌ی آزمایشتهیه می‌شود. کاربرد این روش در مشاهده‌ی توانایی حرکت باکتری یا هوازی/ بی‌هوازیبودن آن و به طور کلی در موارد تشخیص بیوشیمیایی باکتری می‌باشد. اگر محیط‌کشت درلوله صاف باشد از لوپ سوزنی و اگر مایل باشد از لوپ حلقوی برای کشت استفادهمی‌کنیم. نحوه‌ی برداشت باکتری مجدداً با روش‌های پیشین فرقی ندارد.

کشت در محیط جامد با استفاده از لوپ سوزنیبرای مشاهده‌ی حرکت باکتری (در لوله‌ی سمت راست باکتری به علت دارابودن تاژه حرکتکرده و کل محیط را کدر کرده است. اما در لوله‌ی سمت چپ باکتری توانایی حرکت نداشتهو تنها در مسیر فرورفتن سوزن رشد کرده است.)

 

 

آنالیز نفت خام

مقدمه

ترکیبعنصری مخلوط کل نفتهایخام ، تغییر چندانی نمی‌کند، ولی تفاوتهای کوچک در ترکیب نفت‌ها می‌تواند اثراتعمده‌ای بر خواص فیزیکی و فرآیند لازم جهت تولید فراورده‌های قابل فروش ، اعمالکند. نفت خام ،اساسا مخلوطی ازهیدروکربنها است و حتی عناصر غیر هیدروکربنی آن نیز معمولا بصورتمولکولهای پیچیده ای هستند که خاصیت هیدروکربنی‌شان غلبه دارد، ولی نفت خام در عین حال حاویمقادیر اندکیاکسیژن ،گوگرد ،نیتروژن ،وانادیم ،نیکل وکروم است.

موادسازنده نفت از نظر نوع هیدروکربور و همچنین از نظر ترکیبات هترواتم‌دار بستگی بهمحل و شرایط تشکیل آن دارد. بنابراین مقدار درصد مواد سازنده نفت خام در یکژیزمان (منبع نفت) نسبت به ژیزمان دیگر تغییرمی‌کند.

ترکیب عنصری نفت خام معمولا در گستره زیر قرار می‌گیرد:

عنصر	درصد وزنی
کربن	87-84
هیدروژن	14-11
گوگرد	5-0
اکسیژن	3-0
نیتروژن	5/1-0

 

مواد سازنده نفت

بطور کلی مواد سازنده نفت عبارتند از: هیدروکربنها ،ترکیبات اکسیژنه - سولفوره - ازته ، مواد معدنی.

هیدروکربنها

چون تعداد هیدروکربنهای موجود در نفت نامحدود و جداکردن آنهابطور کامل خیلی مشکل می باشد، لذا آنها را در سه گروه کلی طبقه‌بندی می‌نمایند کهعبارتند از: پارافین‌ها ، نفتن‌ها و آروماتیکها. علاوه بر این گروه چهارمی نیز وجوددارد، یعنی همان اولفین‌هایی که در نتیجه فرایند هیدروژن‌زدایی از پارافین‌ها ونفتن‌ها تشکیل می‌شوند.

• پارافین ها (آلکان):مشخصه هیدروکربنهای پارافینی ، اتصال اتمهایکربن به وسیله پیوندهایساده است. سایرپیوندها نیز با اتمهای هیدروژن ، سیر شده‌اند. فرمول عمومی پارافین‌ها ،C_nH2n+2است. ساده‌ترینپارافین ، متان (CH₄) است که سری همرده متعاقب آن عبارتند از: اتان ، پروپان ، n-بوتان ، i- بوتان ، n- پنتان و نئوپنتان و غیره.
  
  در صورتی‌که تعداد اتمهایکربن در مولکول بیش از 3 باشد، ممکن است چند هیدروکربن حاوی تعداد مساوی اتمهایکربن و هیدروژن با ساختارهای متفاوت وجود داشته باشد. علت این امر آن است که کربنزنجیرهای تک شاخه‌ای علاوه بر زنجیر است، تشکیل داده وایزومرهایی بوجود می‌آورد که خواصشان بطور محسوس با یکدیگر تفاوت دارند. بطور مثال ، عدد اکتانموتور ، در مورد n-اکتان مساوی 17 و در مورد ایزواکتان (2 و 2 و 4- تری متیل پنتان) مساوی 100 است.
• اولفین‌ها (آلکن‌ها):اولفین‌ها بطور طبیعی در نفت‌های خام وجود ندارند،بلکه در خلال فراورش نفت تشکیل می‌شوند. فرمول عمومی آنهاC_nH_2nاست. معمولا وجود اولفین‌ها در فراورده نهایی ،نامطلوب است، زیرا فعالیت پیوندهای دوگانه باعث می‌شود که ترکیبات اولفین‌دارآسانتر اکسیده و بسپارش شوند. در برش‌های گستره جوش بنزین ، وجود برخی اولفین‌هامطلوب است، زیرا اولفین‌ها دارای اعداد اکتان پژوهشی بالاتری ، در مقایسه باترکیبات پارافینی با تعداد اتمهای کربن یکسان ، می‌باشند.
  
  ساده‌ترین اولفین، اتیلن می‌باشد که برای همرده آن عبارتند از: پروپن ، بوتن ، پنتن و غیره در خلالفراورش نفت ، بعضی دی‌الفینها (هیدروکربنهایی که دو پیوند دوگانه دارند) مانندبوتادی‌ان ، نیز تشکیل می‌شوند.
• نفتن‌ها (سیکلو آلکانها):هیدروکربنهای سیکلو پارافینی‌ای که تمامپیوندهای آزاد اتمهای کربن‌شان با هیدروژن ، سیر شده‌اند نفتن‌ها نامیده می‌شوند. درنفت خام ،انواع بسیاری از نفتن‌ها وجود دارد، ولی بجز در مورد ترکیبهای دارای جرم مولکولیاندک ، نظیر سیکلوپنتان و سیکلو هگزان ، معمولا بصورت ترکیبهای جداگانه تفکیکنمی‌شوند. طبقه‌بندی آنها با توجه به گستره نقاط جوش صورت می‌گیرد و خواص آنها بکمکعوامل همبستگی نظیر عاملK_wیاCIتعیینمی‌شود.
  
  برخی از نفتن‌های موجود در نفت خام عبارتند از: متیل سیلکوپنتان ، 1و2 – دی متیل سیکلو پنتان ، متیل سیکلوهگزان ، 1 و2- دی متیل سیکلو هگزان ،دکاهیدرونفتالین و غیره.
• آروماتیکها:گروه هیدروکربنهای آروماتیکی ، از نظر شیمیایی و فیزیکی ،تفاوت بسیاری با پارافین‌ها و نفتن‌ها دارند. هیدروکربنهای آروماتیکی ، شامل یکحلقهبنزنی سیر نشده ولیبسیار پایدار می‌باشند و اغلب مانند یک ترکیب سیر شده عمل می‌کنند. برخیهیدروکربنهای آروماتیکی موجود در نفت خام عبارتند از: بنزن ، تولوئن ارتو- زایلن ،متا- زایلن ، پارا- زایلن ، نفتالین ، کومن و غیره.
  
  هیدروکربنهای حلقوی ، چهنفتنی و چه آروماتیکی ، می‌توانند بجای بعضی از هیدروکربنهای متصل به حلقه ،زنجیره‌های جانبی پارافینی بپذیرند و تشکیل ساختار مختلط بدهند. این انواع مختلط ،بسیاری از مشخصات شیمیایی و فیزیکی ترکیبهای مولد خود (هر دو) را دارا هسستند.

ترکیبات اکسیژنه

مقدار درصد اکسیژن در نفت‌ها از 3 درصد تجاوز نمی‌نماید واغلب در ساختمان مولکولهای سنگین به حالت ترکیب یافت می‌شود. ترکیبات اکسیژنه موجوددر نفت شامل اسیدها و فنل‌ها می‌باشد. فنل‌ها بمقدار کم در روغن‌های کالیفرنیا ورومانی وجود دارد. اسیدهای موجود در نفت بیشتر بصورت مشتقات سیکلو آلکانها یا نفتنیاست.

ضمنا اسیدهای غیر حلقوی نیز بصورت اتر سل وجود دارد که در حین عملتصفیه در فراکسیون مربوط به پارافین‌ها جمع آوری می‌گردد.

ترکیبات سولفوره

اغلب نفت‌ها شامل گوگرد آزاد بصورت محلول هستند که در اثرتبخیر کریستالیزه می‌گردد. گوگرد ممکن است بصورت هیدروژن سولفوره - تیوفرمرکاپتان - تیواتر - دی‌سولفور و سولفور کربن و سولفور کربنیل وجود داشته باشد. مقدار گوگرد درنفت بستگی به منطقه ای دارد که در آنجا نفت تشکیل گردیده است. بعنوان مثال مقدار آندر مواد خام نفتی کویت 5/2 درصد و در نفت منطقه آقاجاری ایران 36/1 درصدمی‌باشد.

در اینجا یادآوری می‌شویم که خاصیتخورندگی نفت شرق و بوی نامطبوع آن بعلت وجود این ترکیبات می‌باشد.

ترکیبات ازته

روغنهای معدنی می‌توانند تا 5/1 درصد ازت بصورت ترکیبهایآلی دارا باشند. این ترکیبات از نظر عامل ازت به دو دسته تقسیم می‌گردند:
ازت در حلقه بصورتN-H= (یعنی متصل به سه اتم) است و می‌توان ترکیباتیاز قبیل پیرول ، اندول و کاربازول را نام برد.

• ازت در حلقه بصورت N (یعنی متصل به دو اتم) شرکت نموده ، شامل اجسامی از قبیلپیریدین ، کینولئین و ایزوکینولئین می‌گردد. خاصیت قلیایی این ترکیبات بیشتر ازترکیبات دسته اول می‌باشند. اغلب روغن‌های معدنی شامل نمکهای آمونیوم اسیدهای نفتنیاست که بسادگی تجزیه می‌گردد.

مشتقات فلزی

هرگاه مواد باقیمانده ازتقطیر نفت رابسوزانند، مانندزغال از خود خاکستر باقی می‌گذارد که شامل برخی از ترکیباتفلزی است. اینترکیبات بیشتر مربوط به عناصری از قبیلسیلیس - آهن - آلومینیوم - کلسیم - منیزیم - نیکل وسدیم می‌گردد. ضمناوانادیم در خاکستر برخی از نفت‌ها بدست آمده است و وانادیم را معمولا از نفت استخراج نموده، درصنایع فولادسازی مورد استفاده قرار می‌دهند. مقدار این فلز در حدود 400PPM یعنی 400 گرم به ازای یکتن می‌باشد.

نفت خام عمدتاً شامل هيدروژن (H) و كربن (C) است، ولي علاوه بر آن، مقادير كمي N,S,O و مقادير بسيار كمتري فلزات غير معمول، مانند واناديوم (V) و نيكل (N) ميباشد. اگرچه تركيب نفت خام نسبتاً ساده است اما تعداد تركيبات هيدروكربني كه در نفتممكن است موجود باشد، بسيار زياد است.
عموماً چهار گروه تركيبات عمده در نفتخام وجود دارند كه شامل پارافين، نفتن ها، آروماتيك ها و رزين ها - آسفالتين ها ميباشند. رزين ها و آسفالتين ها، هيدروكربن خالص نيستند و داراي عناصر ديگري علاوهبرH و C مي باشند. پارافين ها، نفتن ها و آروماتيك ها، هيدروكربن هاي واقعي هستند. در مجموع پارافين ها و نفتن ها هيدروكربن هاي اشباع شده هستند، به طوريكه هيدروژنكافي براي اشباع كردن ظرفيت الكتروني اتم هاي كربن دارند. هيدروكربن هاي آروماتيكاز نظر هيدروژن غير اشباع هستند.
۞ پارافين (paraffins) :
اولين نوع عمدهنفت خام، پارافين ها هستند كه آلكينز (alkanes) نيز ناميده مي شوند. فرمول كليپارافين ها CnH2n+2 مي باشد. ساده ترين و سبك ترين مولكول سري پارافين ها، متان بافرمول CH4 است. پارافين هاي با كمتر از پنج اتم كربن، در فشار و حرارت عادي به شكلگازي هستند. علاوه بر متان، ديگر پارافين هاي گازي عبارتند از اتان، پروپان وبوتان. براي سادگي اينها گاهي اوقات C1 تا C4 نيز ناميده مي شوند. از C5 تاC15 پارافين ها در حرارت و فشار عادي مايع هستند. هيدروكربن هاي با بيشتر از 15 اتمكربن (C15)، به شدت گرانرو يا ويسكوز هستند و حالت واكس هاي جامد را به خود ميگيرند. انواع پارافين ها تا C40 و بالاتر از آن مشاهده مي شوند.
دو نوع اساسياز مولكولهاي پارافيني وجود دارد كه هر دوي آنها داراي تركيب يكساني هستند و در طوليك سري با افزايش يك اتم كربن و دو اتم هيدروژن پديد مي آيند. يكي از آنها شاملمولكول با زنجيره مستقيم يا عادي بوده (n-paraffin) و ديگري مولكول هاي با زنجيرهشاخه دار است كه ايزوپارافين (iso-paraffin) ناميده مي شوند.
اگر چه از نظرشيميايي اين دو كاملاً يكسان اند، ولي شكل ساختماني آنها بر روي ويژگي هاي فيزيكيتأثير مي گذارند. براي مثال، پارافين هاي نرمال با زنجيره مستقيم، نقطه جوش بالاترينسبت به ايزوپارافين هاي شاخه دار معادل خود دارند.
پارافين ها تشكيل دهندهاصلي هيدروكربن هاي گازي هستند. آنها همچنين در نفت سفيد (kerosene oils) و گازولين (gasoline) كه بيش از 30% نفت خام را تشكيل مي دهند، فراوانند.
۞ نفتن ها (Naphthenes) :
دومين هيدروكربن عمده در نفت خام، نفتن ها هستند كه گاهي اوقاتسيكلو آلكينز (cycloalkanes) نيز ناميده مي شوند. فرمول عمومي نفتن ها CnH2n است. مانند پارافين ها، نفتن ها نيز هيدروكربن هاي اشباع شده هستند، ولي نفتن ها دارایساختمان مولکولی حلقوی بسته می باشند . نفتن ها از حداقل 3 تا بيش از 30 اتم كربنرا در حلقه هايشان قرار داده اند. سيكلوپنتان (C5H10) با يك حلقه پنج اتم كربني وسيكلوهگزان (C6H12)، با يك حلقه شش اتم كربني، نفتن هاي متداول در نفت هاي خامهستند.
بيشتر نفت هاي خام، مقادير مشابهي از نفتن ها و پارافين ها را داراهستند. مجموعاً هيدروكربن هاي اشباع شده 60% اغلب نفت هاي خام را تشكيل مي دهند.
۞آروماتيك ها (aromatics) :
سومين گروه اصلي تركيبات هيدروكربني موجود در نفت هايخام، آروماتيك ها هستند. بر خلاف نفتن ها و پارافين ها، آروماتيك ها نسبت بههيدروژن غير اشباع هستند. ساختمان آنها بر پايه يك حلقه شش اتم كربني است كه باتوجه به ساده ترين عضو اين خانواده يعني بنزن (C6H6) حلقه بنزني ناميده مي شود. دربنزن، تنها اتم اتصال يافته به حلقه كربن، هيدروژن است. گروه عمده آروماتيك ها ازجانشين شدن مولكول هاي پارافيني به جاي اتم هيدروژن در حلقه بنزني بدست مي آيند. اين سري ها شامل تولوئن C6H5-CH3 و اتيل بنزن C6H5C2H5، نافالن C10H8‌و آنتراسن C14H10 مي باشند.
هيدروكربن هاي آروماتيك در فشار و حرارت عادي مايع هستند. آنها در نفت سبك نسبتاً به مقدار كمتري وجود دارند، ولي در نفت هاي سنگين فراوانند. تولوئن معمول ترين آروماتيك ها در نفت هاي خام مي باشند. ديگر آروماتيك هاي مهمگزيلن و بنزن مي باشند.

شکل6- ارتباط بين هيدروكربن هاي آروماتيك و درجه API نفت خام.

۞ رزين ها- آسفالتين ها (Resins & Aphaltines)
چهارمين گروه مهم تركيبات نفت هاي خام،رزين ها و آسفالتين ها مي باشند. رزين ها و آسفالتين ها تركيبات پيچيده اي هستند. اين هيدوكربن هاي ناخالص، اغلب به تركيبات NSO معروفند زيرا حاوي اتم هاي O,S و N مي باشند كه بعضي از آن ها جانشين كربن حلقه آروماتيك ها مي شوند. تركيبات NSO بالاترين وزن مولكولي رادارند و سنگين ترين اجزاي تشكيل دهنده نفت هاي خام ميباشند. عموماً رزين و آسفالتين همراه با نفت خام هاي آروماتيك سنگين يافت مي شوند.
براي تشخيص تركيب نفت مي توان از كروماتوگراف گاز (Gas chromatograph) استفادهكرد. در اين آزمايش نفت در يك حلال حل شده و سپس در يك وسيله خاص به نمونه حرارتداده مي شود. چون نقطه جوش تركيبات مختلف نفتي موجود در نمونه مختلف است، ابتدا نفتهاي با درجه جوش پايين و سپس با درجه جوش بالا بخار مي شوند. پديده بخار شدن هرتركيب به صورت پيك هاي مشخص در روي متحني ظاهر مي شود. هر پيك با توجه به درجهحرارتش بيانگر يك تركيب خاص هيدروكربني است.
۞ عناصر فرعي در نفت خام :
نفتهاي خام همچنين حاوي عناصري نظير گوگرد، اكسيژن و نيتروژن نيز مي باشند. گوگردسومين عنصر فراوان در نفت خام پس از C و H است كه به طور متوسط حدود 65/0% وزني راتشكيل مي دهد. گوگرد مي تواند به شكل گوگرد آزاد (S) ، H2S و انواع متنوع تركيباتآلي گوگردار در نفت هاي خام يافت شود. نفت هاي خامي كه كمتر از 1% گوگرد دارند بهنفت هاي كم گوگرد و آن هايي كه بيشتر از 1% گوگرد دارند به نفت هاي پرگوگردمعروفند.
محتواي اكسيژن اغلب نفت هاي خام حدود 5/0% وزني است. اكسيژن عمدتاً درتركيبات آلي كه شامل اسیدها و الكل هاست ، ديده مي شود. اسيدها به خصوص در نفت هايجوان نابالغ فراوان هستند. برخي از اين تركيبات معرف بسيار خوبي، جهت شناسايي نوعموجودات زنده به وجود آورنده نفت هاي خام هستند.
تقريباً تمام نفت هاي خاممقادير كمي نيتروژن بين 1/0 تا 9/0 درصد دارند. نيتروژن در تركيبات NSO نفت هايسنگين اغلب فراوان مي باشد و مقدار آن در تركيبات سبكتر كاهش مي يابد.
نفت هايخام همچنين شامل مقادير كمتري تركيبات آلي- فلزي (organo-metallic) هستند كهمهمترين آن ها واناديوم و نيكل مي باشد. غلظت اين عناصر در محدوده اي بين كمتر ازيك تا بيش از ppm1200 قرار دارد.
۞ تقسيم بندي نفت هاي خام :
نمودارهايمتنوعي براي طبقه بندي نفت هاي خام پيشنهاد شده است. شكل ذیل دياگرام مثلثي ارائهشده توسط تيسوت و ولته براي طبقه بندي نفت هاي خام را نشان مي دهد. اين نمودار برپايه فراواني پارافين ها، نفتن ها و آروماتيك ها با تركيبات NSO مي باشد. اين طبقهبندي عموماً بر ديگر طبقه بندي ها ترجيح داده مي شود، زيرا علاوه بر اينكه مي تواندبراي تفكيك نفت هاي خام بكار رود، مسير دگرساني نفت به وسيله بلوغ حرارتي و ياتجزيه باكتريايي را نيز نشان مي دهد.

شکل7- دياگرام مثلثي براي طبقه بندي نفت هاي خام

نفت هاي پارافيني عموماًسبك هستند، اگرچه آنها اغلب مومي (waxy) و گرانرو (viscous) مي باشند. محتواي گوگردآن ها معمولاً كم بوده و نفت هاي بالغي محسوب مي شوند. به عنوان مثال نفت پارافيني،نفت خام پالئوزوئيك امريكا، قطب شمال و نفت ترشيري آفريقاي غربي، ليبي و اندونزياست. نفت هاي پارافيني- نفتني كه بخش مياني نمودار را اشغال مي كنند، معمولاً دارايچگالي متوسط بوده، حاوي نفت گرانرو با مقدار گوگرد پايين هستند به عنوان مثال نفتدونين، كرتاسه و ترشيري شمال و غرب آفريقا. نفت هاي آروماتيك- حدواسط (aromatic-intermediate) ، نسبتاً سنگين بوده و حاوي گوگرد زيادي مي باشند. بهعنوان مثال نفت حوضه زاگرس ايران، نفت پرموكربونيفر تگزاس غربي و برخي از چاه هايونزوئلا و كاليفرنيا يافت مي شود.
عمده نفت هاي خام دنيا از نوع پارافيني- نفتني يا آروماتيك- حدواسط هستند. نفت هاي نفتني خيلي نادر مي باشند. با توجه بهذخاير نفت خام موجود، نوع آروماتيك- حدواسط مهمترين آن هاست كه ذخاير عظيم كرتاسه وژوراسيك خاورميانه را شامل مي شود.
در هر سري همگن با كاهش تعداد اتم كربن،پايداري افزايش مي يابد. متان (CH4) پايدارترين هيدروكربن است .پايداري پارافين هاو نفتن ها با هم تفاوت زيادي ندارد.
در محدوه هايي ژنز نفت پايداري هيدروكربنهايبنزوئيدي > هيدروكربنهاي اشباع مشابه می باشد .
نفت خام لايه هاي قديمي ترنسبت به تشكيلات جوانتر سبك تر است و هيدروكربن پارافيني و مواد فرار بيشتريدارد.
نفت در دماي < C ° 200 سانتي گراد حضور ندارد و هيدروكربنها در اين دمامتلاشي مي شوند.
بين حضور نفت و رده زغال سنگ همبستگي وجود دارد ، در نتيجههرگاه رده زغال سنگ بالا رود ، درصد كربن بالا رفته و ديگر نفتي حضور ندارد چرا كه،نفت به دگرگوني نسبتاً حساس است.
تعداد گونه هاي هيدروكربن در نفت خام مي تواندبسيار متنوع باشد. عمل پالايش نفت خام در پالايشگاه نيز به منظور تفكيك بخش هايمختلف هيدروكربني است كه موارد استفاده مختلف دارند. اساس كار پالايشگاه، در واقعتقطير يا تفكيك مواد هيدروكربني با استفاده از حرارت است. حرارت سبب مي شود كهاجزاي هيدروكربني جوشيده و تبديل به بخار شوند. به واسطه اين امر مي توان بخش هايمختلف هيدروكربني را كه نقطه جوش متفاوت دارند از يكديگر تفكيك نمود. با افزايش وزنمولكولي هيدروكربن و افزايش چگالي و گرانروي، درجه حرارت جوش آن افزايش مي يابد. تقطير نفت خام ، نشان مي دهد كه حدود 70 الي 80 درصد آنها از هيدروكربن هاي سنگينتر از C10 تشكيل شده اند. در طي تقطير نفت خام مواد هيدروكربني زير به ترتيب حاصلمي گردند:
•گازولين و نفتا (gasoline & naphta) ، همراه با بنزن و ديگر نفتهاي فرار (مواد هيدروكربني با تعداد اتم كربن 4 تا 10 ).
•نفت چراغ (Kerosene) (با تعداد اتم كربن 11 تا 13)
•نفت گاز (gas oil) سبك (با تعداد اتم كربن 14 تا 18)
•گازوئيل سنگين (heavy gas oil) و نفت هايي كه در مصارف گرمايي خانه هااستفاد مي شوند (با تعداد اتم كربن هاي 19 تا 25 )
•روغن هاي روان كننده (lubricating oil) (با تعداد اتم كربن 26 تا 40
•مواد باقيمانده و نفت هايسوختي سنگين (با تعداد اتم كربن بيش از 40
ارزش نفت خام، بستگي به مقدار درصدهر كدام از بخش هاي فوق دارد و هر چه نفت سبك تر باشد داراي ارزش بيشتري است. شكلذیل فراواني مواد هيدروكربني فوق را در انواع نفت خام نشان مي دهد.
نفت هاي خامرا مي توان از نظر سن و عمق تدفين تقسيم بندي نمود که عبارتند از :
•كم عمقجوان
نفت هاي كم عمق جوان مععمولاً سنگين و گرانرو هستند. آنها معمولاً دارايگوگرد زياد و پارافين نسبتاً كم و غني از آروماتيك ها هستند.
•عميق جوان
نفتهاي عميق جوان داراي گرانروي كم و API بالاتري اند. آن ها پارافيني و حاوي گوگردكمي هستند.
•كم عمق قديمي
نفت هاي كم عمق قديمي به علت بلوغ شان از نظرچگالي، گرانروي و محتواي پارافين ، قابل مقايسه با نفت هاي عميق جوان مي باشند. بااين وجود آن ها مانند نفت هاي كم عمق جوان ممكن است محتواي گوگرد نسبتاً بالاييداشته باشند.
•عميق قديمي
نفت هاي عميق قديمي نسبتاً كمترين گرانروي، چگاليو محتوي گوگرد را دارند.
در اثر فرآيندهاي زمين شناسي مي تواند تغييرات زيادي درانواع نفت خام حاصل شود. در اين خصوص تغييرات نفت نه تنها به عمق و سن بستگي دارد،بلكه نوع سنگ منشأ نيز مهم است.
•نفت توليد شده از رسوبات احيايي درياييمعمولاً نفت نوع آروماتيك- حدواسط با محتواي گوگرد بالا است.
•در حالي كه نفترسوبات دلتايي يا ساحلي معمولاً پارافيني تا پارافيني-نفتني است و كمتر از 1% گوگرددارد. شكل ذيل تغيیرات انواع نفت خام را در رابطه با محيط هاي مختلف رسوبي نشان ميدهد.

شکل8- رابطه بين محيط زيست با نوع نفت خام حاصل از آن

علاوه بر بلوغ حرارتي،نفت ممكن است بوسيله تجزيه باكتريايي دگرسان شود. تجزيه باكتريايي سبب سنگين تر شدنو گرانروي بيشتر نفت مي شود.
جريان آب هاي زيرزميني معمولاً سبب تجزيه نفت ميشود، زيرا جريان آب با خود تركيبات سبك تر و فرارتر نفت را مي شويد كه به اينپديده، آبشويي (water washing) گفته مي شود. در مجموع، نفت در سطح و اعماق خيلي كمبه علت فعاليت باكتريايي، سنگين تر و گرانروتر است
جريان آبهاي زيرزميني وفعاليت باكتريايي باعث تشكيل نفت سنگين و نهشته هاي ماسه قيري (tar sand) مي شود. درغرب كانادا، ماسه هاي قيري كرتاسه از نوع آروماتيك آسفالتيك غني از گوگرد هستندكه به طور تخميني حدود 3 تريليون بشكه ذخيره درجاي نفت (oil in place) آن ها ميباشد. نفت هاي موجود در اين ماسه ها در محيط هاي دلتايي يا آبرفتي ته نشين شده اند.
منشاء ماسه هاي قيري هنوز مورد بحث است. سؤال اين است كه آيا اين نفت نابالغاست يا اينكه نفت بالغي بوده كه بعداً تجزيه شده است. طرفداران منشأ نابالغ، اعتقاددارند كه تركيب شيميايي نفت نشانگر عدم تحمل بلوغ حرارتي است. از طرف ديگر،طرفداران تئوري تجزيه، اعتقاد دارند كه ماسه هاي قيري در اثر تجزيه نفت سبك در مخزنحاصل آمده است.
عناصر نادر موجود در نفت :
واناديم – موليبدن – نيكل عناصرتيپيك همراه نفت و بیتومين می باشند .
گلدشميت معتقد بود که عناصر نادر به صورتارگانومتاليك همراه هيدروكربن مهاجرت كردند، خروج از آب دريا توسط جانوراني كه آنهارا به صورت تركيبات آلي ارگانومتاليك پورفيرين مصرف مي كنند که مبادله كاتيونهايموجود در پورفيرين در مجاورت آبهاي فسيلي دريايي و ساير آبهاي زيرزميني ضمن مهاجرتنفت خام انجام می گیرد .
تفاوت هيدروكربنهاي رسوبات جديد با مجموعه هاي نفت خامقديمي تر:
الف) در هيدروكربنهاي n پارافيني استخراج شده از رسوبات جديد،مولكولهاي داراي تعداد اتمهاي كربن فرد شديداً غالب است در حاليكه چنين ترجيحي درساير نفت خام ها ديده نمي شود.
ب) هيدروكربنهاي داراي وزن مولكولي پايين دررسوبات جديد غالب هستند، اما همين هيدروكربنها در ساير نفت خام ها به وفور يافت ميشوند.
ظاهراً ماده آلي همراه با رسوبات، در ضمن توليد و تجمعع نفت دچار تكاملبيشتري مي شود.
ارگانيزمهاي زنده توانايي تفكيك ايزوتوپهاي تمام عناصر سبكهيدروژن- كربن- گوگرد- اكسيژن و ازت را دارند.

 

مشخصات نفت

نفت خام به جهت وجودترکیبات گوگردبوی نامطلوبی دارد. بخش اعظمنفت خام ازهیدراتهایکربن تشکیل شده و مقدار کمی عناصر دیگر نیز به آن مخلوط می‌گردد، که این عناصردر زیر با درصدشان نشان داده شده‌اند.

 

عنصر	حداقل درصد وزنی	حداکثر درصد وزنی
کربن	82.2	87.1
هیدروژن	11.8	14.7
گوگرد	0.1	5.5
اکسیژن	0.1	4.5
نیتروژن	0.1	1.5

 

ترکیبات مولکولی نفت خام

تعدادترکیبات مولکولی نفت خاموابسته به سن زمینشناسی آن ، عمق تشکیل آن ، منشا آن و موقعیت جغرافیایی آن متغیر می‌باشد. برای مثالنفت خام Ponca city از Oklahoma شامل حداقل 234 ترکیب مولکولی می‌باشد.

انواع نفت خام

نفت خام مخلوط «رشادت - رسالت» (Reshadat-ResalatCrude Oil Blend)

نفت خام رشادت-رسالت قبل از پيروزي انقلاب اسلامي به نام نفت خام مخلوط رستم و رخش خوانده مي شد. بهره برداري از نفت خام رشادت در اوت 1969 و از ميدان رسالت (رخش) از فوريه 1971 آغاز شد. توليد اين نفت خام در دسامبر 1976 به دنبال تجاوز نظامي امريكا به سكوهاي نفتي ميدان هاي رشادت، رسالت و سلمان قطع شد و در اوت 1992 بهره برداري مجدد از آنها آغاز شد. اين نفت خام با درجه «اي.پي.آي» 35، 1.7 درصد وزني گوگرد دارد و نقطه ريزش آن 10- درجه سانتيگراد است.

نفت خام «زارزيتين» (Zarzaitine Crude Oil)

زارزيتين نفت خام كشور الجزاير است كه به وسيله خط لوله به تونس انتقال يافته و از طريق بندرصخيره (shkhirra) صادر مي شود. درجه «اي.پي.آي» نفت خام زارزيتين 42 و ميزان گوگرد آن 0.05 درصد وزني است. بازده فراورده اين نفت خام 15 درصد نفت سبك و سنگين، 10 درصد نفت سفيد، 24 درصدگازوئيل سبك و سنگين و 37.5 درصد نفت كوره است.

نفت خام هاي «زاكم» (Zakum Crude Oils)

نفت خام هاي زاكم از نفت خام زاكم بالا و زاكم پايين تشكيل شده و از فلات قاره ابوظبي استخراج مي شود. نفت خام زاكم بالا با درجه «اي.پي.آي» 34 حدود 1.7 درصد وزني گوگرد دارد و نفت خام زاكم بالا1.1 درصد وزني گوگرد، درجه «اي.پي.آي» آن 40 است. اين نفت خام از جزيره «داس» در خليج فارس صادر مي شود.
نفت خام «زويتينا» (Zueitina CrudeOil)
نفت خام زويتينا» با درجه «اي.پي.آي» 41.5 حدود 0.3 درصد وزني گوگرد دارد. بازده فراورده اين نفت خام 35 درصد بنزين موتور، 37 درصد نفت سفيد و گازوئيل و 27 درصد نفت كوره است. نفت خام زويتينا از اسكله شناور (SBM) بندر زويتيناي ليبي صادر مي شود.

نفت خام «ساسان» (Sassan Crude Oil)

نفت خام سرير ليبي در سال 1961 كشف شد. اين نفت خام با درجه «اي.پي.آي» 37.5، حدود 0.3 درصد وزني گوگرد دارد. بازده حجمي فراورده اين نفت خام 19.9 درصد بنزين موتور، 27.8 درصد نفت سفيد و گازوئيل و52.3 درصد نفت كوره است. نفت خام سرير از بندر مرساالحرقه ليبي صادر مي شود.

نفت خام «سلمان» (Salman CrudeOil)

نفت خام سلمان كه قبل از انقلاب به نام ساسان خوانده مي شد، نخستين ميداني است كه به وسيله شركت نفت لاوان (LAPCO) در آب هاي فلات قاره ايران كشف شد و با ميدان نفتي ابوالبخوش ابوظبي مشترك است. بهره برداري از اين ميدان در سال 1968 آغاز شد. نفت خام سلمان به صورت مخلوط با نفت خام هاي رشادت و رسالت (مخلوط لاوان) صادر مي شود.

نفت خام مخلوط «سوئز» (Suez Blend CrudeOil)

اين نفت خام مخلوط كه بخش عمده صادرات مصر را تشكيل مي دهد، از بندر «رأس شوخير» صادر مي شود. نفت خام مخلوط سوئز با درجه «اي.پي.آي» 33 حدود 1.5 درصد وزني گوگرد دارد. بازده حجمي اين نفت خام 45 درصد بنزين، 14 درصد گازوئيل و 34 درصد نفت كوره است.

 

مشتقات غیر هیدروکربنی نفت خام

دید کلی

مشتقات غیر هیدروکربنی نفت خام ، معمولا شامل ترکیبات گوگرددار ،اکسیژن‌دار و ازت‌دار می‌باشد. نوع این مشتقات درنفت خامدر نوع خودپالایشنفت نیز موثر می‌باشد. درصد این ترکیبات در نفت زیاد نیست. ترکیبات اکسیژن‌دارو گوگرددار ، تقریبا 2% نفت خام را شامل می‌شود. البته این درصد قابل تغییر است. این ترکیبات ، بیشتر در برشهای سنگین یافت می‌شوند و بنابراین حائز اهمیت می‌باشند.

ترکیبات گوگرددار

عملا کلیه نفتهای شناخته شده ، دارایگوگرد هستند. نفتهای بدست آمده از آمریکای جنوبی و خاورمیانه و خاور نزدیک بطور متوسط دارایگوگرد بیشتری است. در نفتهای خام ایران، در حد گوگرد استخراج شده از 1،22% در نفتهفت گلتا 2،46% در نفتخارکتغییر می‌نماید. نفتهای اروپای شرقی ،خاور دور ، هند ، پاکستان و برمه بطور متوسط از نفتهای خام سایر نقاط ، کم گوگردتراست.

نسبت درصد گوگرد زیاد در اکثر فرآورده‌های نفتی ، مضر است و حذف یاتبدیل آنها به مواد بی ضرر ، قسمتهای مهم کار پالایشگاه‌ها را تشکیل می‌دهد. وجودترکیبات گوگردی دربنزین ، به علتخورندگی که در قسمتهای موتور ایجاد می‌نماید، مضر تشخیص داده شده است و مخصوصا درشرایط زمستانی به علت جمع شدنمحلول در آب کهدر نتیجهاحتراقبدست می آید، در محوطه میل لنگ موجبخورندگی بسیار می‌شود. به علاوه هرکاپتانهای محلول در مواد نفتی ، مستقیما درمجاورت هوا موجب خورندگی مس و برنج می‌شود. هرکاپتانهاهمچنین تاثیر نامطلوبی رویحساسیتسرب و ثبات رنگ فرآورده‌هادارد. گوگرد آزاد در صورتی که وجود داشته باشد، خورنده است. سولفورها،دی‌سولفورهاوتیوفنها، کمتر خورنده هستند؛ اما موجب کمشدنعدد اکتاندر مجاورتتترااتیل سربمی‌شوند.

قسمت اعظمدر موقعتقطیر نفت در درجات حرارت 330 و 400 درجه فارنهایت از نفت خارج می‌شود.

ترکیبات اکسیژن‌دار

این ترکیبات 2% ترکیبات نفتی را شامل می‌شوند و تا 8% افزایش می‌یابند. برخلاف ترکیبات گوگردار ، ترکیبات اکسیژن‌دار ماننداسیدهای نفتنیک، در صنعت کاربرد دارند. ازنظر اینکه اولین اسیدهای حاصله از نفت ، از مشتقات مونوسیکلوپارافینها (نفتنها) بوده‌اند، آنها را اسیدهای نفتنیکنام نهاده‌اند. علاوه بر اسیدهای نفتنیک ،اسیدهای آلیفاتیکنیز در نفت دیده شده‌اند. وجودفنلهادر چکیده‌هایکراکینگثابت شده و مقدار ناچیزی نیز دربنزین خام مشاهده شده است. به این جهت به نظر می‌رسد که فنلها در نفت خام وجودداشته باشند. به جز اسیدهای نفتنیک و ترکیبات فنلی ، استرها ، انیدریدها ، الکلها وستنها و آلدئیدها در نفت مشاهده شده‌اند.

تهیه اسیدهای نفتنیک از نفت ،اهمیت تجارتی پیدا کرده و تولید سالانه به شدت افزایش یافته است. این اسیدها به شکلاملاح فلزی خود مصرف می‌شوند. نفتناتهای سرباهمیت زیادی دارند؛ زیرا بهعنوان روغنهای مقاوم (در برابر فشار) و خشک کننده رنگها همراه با نفتنناتهای کبالتو منگنز مصرف می‌شوند. نفتناتهای مس به عنوان محافظ چوب و در ساختمان رنگهای مختلفمورد استفاده قرار می‌گیرند. املاح دیگر در گریسها به منظور تهیه گریس مقاوم درمقابل اکسیژن مصرف می‌شوند.

 

ترکیبات نیتروژن‌دار یا ازت‌دار

ترکیبات نیتروژن‌دار ، 50% ترکیبات نفت راشامل می‌شوند. (نیتروژن به عنون عامل مسموم کنندهکاتالیستدر شکستن کاتالسیت‌ها می‌باشد.) دربعضی از نفتها ، نیتروژن وجود ندارد. با وجود مقدار کم ازت در نفت این درصد اهمیتزیادی در پالایشگاه‌ها پیدا می‌کند، زیرا ترکیبات نیتروژن‌دار را عامل اصلی مسمومکننده کاتالیزور در دستگاههای کراکینگ کاتالسیتی می‌دانند و نیز تشکیل صمغ را درموقع استفاده از بعضی فرآورده‌ها از قبیل سوختها ، به ترکیبات ازت‌دار نسبتمی‌دهند.

ترکیبات ازت‌دار نفت را به دو گروه قلیایی و قلیایی خاکی تقسیمکرده‌اند. این تقسیم بندی ، بر مبنای قابلیت ترکیب این مواد با محلولاسید پرکلریکواسید استیکقرار دارد. از ترکیبات ازت‌دارموجود در چکیده‌های حاصل از دستگاه تقطیر ، 25 الی 35 درصد جزو گروه قلیایی است. ترکیبات ازت‌دار گروه قلیایی به سادگی از نفت جدا می‌شوند و به این سبب تحقیقاتزیادی روی آنها صورت گرفته است. مشتقاتپیریدینوکینولینتنها ترکیبات ازت‌دار گروه قلیاییاست که در محصولات سبک حاصل از دستگاه کراکینگ وجود دارد. از گروه قلیایی می‌توانیماز پیریدین‌ها ، کینولین‌ها ،آمین‌ها،اندولینهاوهگزا هیدرو کربازولهانام ببریم. از گروههایغیر قلیایی می‌توانیم ازپیرولها،اندولهاوکربازولهانام ببریم.

ترکیبات فلزدار

در نفت ، علاوه بر ترکیبات مذکور ترکیبات فلزدار هم وجوددارد. در شیمی آلی با این عملکرد روبرو هستیم که برای مطالعه وجود ترکیبات معدنی درترکیبات آلی معمولا از خاکستر ترکیبات آلی استفاده می‌شود. در مورد ترکیبات نفتینیز خاکستر آنها استفاده می‌شود.

مقدار خاکستر یک نفت خام معمولی در حدود 0.01 تا 0.05 درصد وزنی می‌باشد. گر چه بعضی از ترکیبات فلزدار ممکن است واقعا موادمحلول در نفت باشد، اما قسمت اعظم آن را موادی تشکیل می‌دهد که یا در آبهای معلق درنفت خام محلول هستند و یا مربوط به مواد جامد معدنی‌اند که به شکل ذرات ریز در نفتخام پراکنده است. نتیجه تجزیه تعدادی از نفت خامهای مختلف ، وجود ترکیباتوانادیم (233ppm) ،نیکل (97ppm) ، آهن (31ppm) ، مس (1.1ppm) ، روی ، کلسیم ، منیزیم ، سرب و ... را ثابت نموده است.

آزمايش تعیین وزن اتمی منیزیم

 

مقدمه

منيزيم عنصري فلزي به رنگ سفيد نقره اي است که در گروه 2 جدول تناوبي قرار دارد .اين عنصر در سال 1808 توسط humphrey davy دانشمند انگليسي کشف گرديد.از الکترو ليز نمک کلريد منيزيم و همچنين از آب دريا بدست مي آيد. منيزيم و ترکيبات آن مدت زمان مديدي است که شناخته شده هستند .منيزيم هشتمين عنصر از نظر فراواني در پوسته زمين به حساب مي آيد .اين عنصر در نهشته هاي عظيم در کانيهاي مگنزيت ،دولوميت وديگر کاني ها يافت مي شود. اين عنصر از الکتروليز کلريد منيزيم ناشي از اب هاي نمک دار ،چاه ها و آب دريا ها حاصل مي شود . منيزيم عنصري سبک به رنگ سفيد نقره اي است اين عنصر به راحتي در درجه حرارت بالا مي سوزد و شعله سفيد رنگ وتابناکي در موقع سوختن نمايان مي کند .

 

موارد كاربرد

موارد استفاده اين عنصر شامل مواد محترقه و منفجره شامل بمب هاي آتش زا مي باشد . حدود يک سوم ترکيبات الو مينيومي و آلياژهاي ضروري براي هواپيما ها و موشکها از اين عنصر استفاده مي شود .اين عنصر داراي خاصيت جوش خوردگي بهتر از آلومينيوم مي باشد که براي عناصر آلياژي مورد استفاده قرار مي گيرد . همچنين براي توليد گرافيتهاي حلقه اي چدني کاربرد دارد. همچنين اين عنصر يک عامل کاهنده در توليد اورانيوم خالص و نمکهاي فلزي است. هيدروکسيد ،کلريد،سولفات و سيترات منيزيم در دندانپزشکي استفاده مي شود . به علت اشتعال پذيري بالاي اين عنصر براي سوخت کوره هاي کارخانه ها استفاده مي شود . ترکيبات آلي منيزيم نقش حياتي در زندگي گياهي و جانوري دارند . کلرفيل گياهان داراي منيزيم است. به علت اشتعال پذيري بالاي منيزيم موقع استفاده از اين عنصر بايد دقت لازم را به عمل بياوريم. در موقع سوختن منيزيم نبايد از آب استفاده کرد.

 

روش کار :

ابتدا درون يک ارلن تميز،به مقدار کمي آب مي ريزيم وسپس در حدود 15ml Hcl غليظ به آن اضافه ميکنيم (بايد توجه داش که در هنگام برداشتن Hcl غليظ از عينک ايمني استفاده کني) و سپس به ارلن آب اضافه کرده تا ارلن پر شود(تا وسط گردنه ارلن) . سپس يک تکه نوار منيزيم را وزن کرده،(m=0.024 gr ) آن را درون بشر انداخته و درپوش ارلن را که لوله ي شيشه اي از وسط آن مي‌گذرد ،مي گذاريم. در انتهاي لوله شيشه اي يک بشر مي گذاريم .در درون ارلن واکنش زير اتفاق مي افتد: 2HCl + Mg MgCl2 + H2 با پيشرفت واکنش حجم گاز H2 موجود در ارلن بيشتر شده ،با بالا رفتن فشار به سطح مايع درون ارلن فشار مي ايد، از لوله شيشه اي بالا آمده و درون بشر مي ريزد.واکنش تا جايي پيش مي رود که منيزيم به طور کامل با HCl واکنش دهد. يک دما سنج درون بشر مي گذاريم تا دماي مايعي که از ارلن به بشر مي ريزد بدست آيد.دما را يادداشت مي کنيم (T1=297.5k ) .

مايع موجود درون بشر را به يک استوانه مدرج منتقل کرده تا حجم مايع بدست آيد
(V1=138ml ).اين حجم در واقع همان حجم گاز هيدروژني است که از واکنش منيزيم با محلول HCl توليد شده است. فشار آزمايشگاه را نيز (p1=750 mmHg ) در نظر مي گيريم .شرايط استاندارد را نيز در نظر مي گيريم،(T2=273 K وp2=760 mmHg ). مقادير فوق را در فرمول زير جايگزين کرده تا حجم گاز H2 در شرايط استاندارد بدست آيد

v2 ). P1 V1 / T1 = P2 V2 / T2 750×138/297.5 = 760×V2/273 V2=124.96 ml

با توجه به اينکه 1 mol از هر گازي 22.4L حجم دارد تعداد مول H2 بدست مي آيد:

mol H2 = 0.12496L .(1mol / 22.4L) = 5.578×10-3 mol H2

از آنجايي که در فرمول واکنش ضرايب H2 وMg برابر هستند ،در نتيجه:

Mol H2 = mol Mg = 5.578×10-3

با استفاده از فرمول زير وزن اتمي منيزيم بدست مي آيد:

M = m / n = 0.24 / 0.005528 = 43.021

محاسبه ي درصد خطا:

100 × مقدار واقعي /مقدار تجربي - مقدار واقعي=درصد خطا

24.3050-43.021/24.3050 × 100 = 77% =درصد خطا

دلايل خطاي آزمايش: عواملي که باعث خطا در ازمايش شده

1. مقداري از محلولي که از ارلن بالا امده در لوله باقي مانده که در اندازه گيري حجم گاز H2 محاسبه نشده.(هواي درون لوله در اندازه گيري حجم H2 لحاظ نشده).

2. بشر بر روي ميز کار که از جنس سنگ است قرار داده شده بود که از نظر دما عايق نبود در نتيجه دماي محلول ما داراي خطا شده است.

3. اشکال فني ترازويي که با آن وزن Mg را اندازه گيري کرديم.

آزمايش تعیین جرم مولکولی از طریق کاهش نقطه انجماد

 

هدف آزمایش:

آشنایی با نزول نقطه انجماد و چگونگی تأثیر مواد غیرالکترولیت بر آن وتعیین جرم مولکولی اجسام با استفاده از میزان کاهش نقطه انجماد.

 

تئوری آزمایش:

خواص کولیگاتیو:

برخی از خواص محلولها به جای ماهیت محلول ، به غلظت ذرات ماده حل شده بستگی دارد. این خواص را خواص کولیگاتیو می‌نامند. برای محلولهایی که شامل ماده حل شده غیر فرار هستند، این خواص عبارتند از: کاهش فشار بخار ، نزول نقطه انجماد ، صعود نقطه جوش و فشار اسمزی.

همه ما با خواص کولیگاتیو محلولها در زندگی روزمره سرو کار داریم، بدون این که اصطلاح علمی آن را بدانیم و یا علت وقوع چنین پدیده‌‌‌‌‌‌هایی را بتوانیم توضیح دهیم. به‌عنوان مثال ، در تهیه مربا و شربت به صورت علمی تجربه کرده‌ایم که محلول آب و شکر دیرتر از آب خالص می‌جوشد یا محلول آب و نمک و آب و شکر در دماهای پایینتر از دمایی که آب خالص یخ می‌بندد، منجمد می‌شوند. وقتی در رادیاتور ماشین برای جلوگیری از انجماد آب ، ضد یخ اضافه می‌کنیم، از پدیده نزول نقطه انجماد استفاده کرده‌ایم.

پدیده اسمز در بسیاری از فرآیندهای زیستی نقش اساسی دارد. مواد غذایی و زائد با عمل اسمز از میان دیواره سلولهای بافتهای حیوانی عبور داده می‌شوند. سلولهای خونی در محلولهای غلیظ ، آب از دست داده‌ ، چروکیده می‌شوند. به همین دلیل ، باید محلولهای غذایی تزریقی به داخل سیاهرگ ، باید دقیقا طوری تنظیم شود که فشار اسمزی خون (در حدود 7.7 اتمسفر) برابر باشد.

دیواره سلولهای گیاهی و جانوری به‌عنوان غشاهای نیمه‌تراوا عمل می‌کنند و در محلولهای قندی و نمکی ، آب از دست داده ، چروکیده می‌شوند. در زیر برخی از خواص کولیگاتیو را بررسی می‌کنیم.

 

کاهش فشار بخار

فشار بخار تعادل حلال بالای یک محلول کمتر از حلال خالص است. به تجربه دیده شده است که محلولهای آبی غلیظی مانند آب قند ، آهسته‌تر از آب خالص تبخیر می‌شوند و این نشان‌دهنده کاهش فشار بخار آب بر اثر وجود ماده حل شده است. اگر غلظت ماده حل شده به حد کافی زیاد باشد، بخار موجود در اتمسفر ، مایع شده ، بعد از ورود به محلول ، آن را رقیق خواهد کرد. بررسی میزان کاهش فشار بخار نشان می‌دهد که این کاهش ، یک خاصیت کولیگاتیو حقیقی است و مستقیما به غلظت ماده حل شده بستگی دارد و مستقل از ماهیت مولکولهای حل شده است.

رابطه بین فشار بخار حلال و غلظت را می‌توان به این صورت بیان کرد:

P˚1 - P1 = X2 P˚1

کمیت P˚1 - P1 ، اختلاف بین فشار بخار حلال در مایع خالص و در محلول است و همان ، کاهش فشار بخار خواهد بود. بنابراین:

(VPL =X˚2P1 ) کاهش فشار بخار

در این معادلات P1 فشار بخار حلال روی محلول ، X1 کسر مولی حلال در محلول و P˚1 فشار بخار حلال خالص در همان دما ، X2 جزء مولی ماده حل شده.

 

صعود نقطه جوش

محلولی از ماده حل شده غیر فرار همواره در دمای بالاتر از نقطه جوش حلال می‌جوشد. در محلولهایی که رقیق هستند، صعود نقطه جوش مستقیما به غلظت ماده حل شده بستگی دارد. صعود نقطه جوش محلولهایی را که مواد حل شده آنها غیر فرار هستند، می‌توان بر حسب کاهش فشار بخار توجیه کرد. چون محلول مذبور در هر دمایی فشار بخاری کمتر از فشار بخار حلال خالص دارد، محلول مذبور باید برای جوش آمدن به دمای بالاتری برسد، یعنی رسیدن به این دما قبل از این که فشار بخار محلول برابر با فشار بیرون باشد، صورت گیرد. صعود نقطه جوش در یک محلول را از رابطه زیر بدست می‌آورند:

Tb = Kb X m∆

در این معادله Tb∆ صعود نقطه جوش بر حسب درجه سیلسیوس ، m مولالیته و Kb ثابت مربوط به حلال مورد نظر است. Kb برای آب 0.52 درجه می‌باشد. یعنی نقطه جوش یک مولال آبی ماده حل شده غیر فرار (قند و اوره ...) 0.52 بیشتر از نقطه جوش آب است.

 

نزول نقطه انجماد

محلولهای شامل مقدار کمی از ماده حل شده در دماهای پایینتر از حلال خالص منجمد یا ذوب می‌شوند. شیمیدانها از این روش برای بررسی خلوص جامداتی که در آزمایشگاه تهیه کرده‌اند، استفاده می‌کنند. با مقایسه نقطه ذوب نمونه تهیه شده با نمونه خالص ، میزان ناخالصی موجود در نمونه را حدس می‌زنند.

نزول نقطه انجماد هم مانند صعود نقطه جوش ، نتیجه مستقیم کاهش فشار بخار حلال بر اثر حضور ماده حل شده است. نقطه انجماد یک محلول دمایی است که در این دما فشار بخار حلال موجود در محلول مانند فشار بخار حلال جامد خالص است. این موضوع نشان می‌دهد که هنگام انجماد محلول ، حلال خالص (مثل یخ) جدا خواهد شد و در عمل هم این اتفاق می‌افتد. نزول نقطه انجماد هم متناسب با غلظت ماده حل شده است و از این رابطه بدست می‌آید:

Tf = Kf X m∆

در این معادله Tf∆ صعود نقطه جوش بر حسب درجه سیلسیوس ، m غلظت مولال و Kf ثابت مربوط به حلال مورد نظر است.

 

فشار اسمزی

اگر دو ظرف که یکی حاوی آب خالص و دیگری یک محلول آبی قند باشد، در یک محفظه قرار داده شوند، با گذشت زمان ، سطح مایع در بشر شامل محلول بالا می‌رود، در حالیکه سطح آب خالص پایین می‌آید. در نتیجه ، در اثر تبخیر و میعان ، همه آب به محلول منتقل می‌شود. این اثر ناشی از اختلاف فشار بخار آب در دو بشر است که آب خود به خود از ناحیه‌ای که فشار بخارش بالاست، به نقطه‌ای که فشار بخارش پایین است، منتقل می‌شود. هوای داخل محفظه نسبت به مولکولهای آب تراوا می‌باشد.

غشاهایی وجود دارد که نسبت به مولکولهای حلال (مثل آب) تراوا هستند. اما مانع عبور مولکولهای ماده حل شده می‌شوند. فرآیندی را که طی آن ، فقط حلال از غشای تراوا نفوذ می‌کند، اسمز معکوس می‌نامند. با اعمال فشار بر محلول ، می‌توان مانع عبور مولکولهای آب از درون غشا به محلول مزبور شد. مقدار فشار برونی که بتواند مانع عمل اسمزی شود، به نام فشار اسمزی محلول معروف است. فشار اسمزی یک محلول رقیق ، یکی از خواص کولیگاتیو می‌باشد، زیرا با غلظت ماده حل شده نسبت مستقیم دارد و مستقل از ماهیت ماده حل شده است. فشار اسمزی از رابطه زیر حساب می‌شود:

π = MRT

در این معادله ، π فشار اسمزی بر حسب اتمسفر ، M مولاریته ، R ثابت جهانی گازها (0.0821Lit.atm/mol˚K) و T دما بر حسب کلوین می‌باشد. چون M = n/V که در آن n تعداد مولها و V حجم هستند، بنابراین πV = nRT .

 

فشار بخار:

فشار هر بخار در حالت تعادل با مایع خود در دمای معین را فشار بخار تعادل آن مایع می‌نامیم

 

حالت تعادل

اگر مایعی در یک ظرف سربسته بخار شود، مولکولهای بخار نمی‌توانند از نزدیکی مایع دور شوند و تعدادی از مولکولهای بخار ضمن حرکت نامنظم خود ، به فاز مایع بر می‌گردند. این فرآیند را برای آب می‌توان با پیکان دوگانه نشان داد:

(H2O(l)→H2O(g

سرعت برگشت مولکولهای بخار به فاز مایع ، به غلظت مولکولها در بخار بستگی دارد. هر چه تعداد مولکولها در حجم معینی از بخار باشد، تعداد مولکولهایی که به سطح مایع برخورد کرده ، مجددا گیر می‌افتند، بیشتر خواهد بود. در آغاز ، چون تعداد کمی مولکول در بخار وجود دارد، سرعت بازگشت مولکولها از بخار به مایع کم است. ولی ادامه تبخیر ، موجب افزایش غلظت مولکولها در بخار می‌شود و در نتیجه ، سرعت تراکم افزایش می‌یابد.

سرانجام ، سیستم به حالتی می‌رسد که در آن حالت ، سرعت تراکم و تبخیر برابر می‌شود. حالتی که در آن ، سرعتهای دو تمایل مخالف ( تبخیر و تراکم ) با هم برابر می‌شوند، حالت تعادل نامیده می‌شود.

 

وضعیت مولکولها در حالت تعادل

در حالت تعادل ، غلظت مولکولها در فاز بخار ثابت است، زیرا مولکولها با همان سرعتی که بر اثر تراکم ( میعان ) از فاز بخار خارج می‌شوند، بر اثر تبخیر در این فاز وارد می‌شوند. به همین منوال ، مقدار مایع نیز در حالت تعادل ثابت است، زیرا مولکولها با همان سرعتی که به مایع برمی‌گردند، بر اثر تبخیر آن را ترک می‌کنند.

باید توجه داشت که حالت تعادل ، دال بر این نیست که هیچ حادثه ای رخ نمی‌دهد؛ در هر سیستمی ، ثابت ماندن تعداد مولکولها در هر یک از دو فاز مایع و بخار نه به‌علت متوقف شدن تبخیر و تراکم ، بلکه به علت برابری این دو تغییر متقابل است.

 

فشار بخار و حالت تعادل

چون در حالت تعادل ، غلظت مولکولها در فاز بخار ثابت است، فشار بخار نیز ثابت است. فشار هر بخار در حالت تعادل با مایع خود در دمای معین را فشار بخار تعادل آن مایع می‌نامیم. فشار بخار هر مایع ، تابع دماست و با افزایش آن زیاد می‌شود. افزایش دما با افزایش فشار بخار همراه است. فشار بخار در دمای بحرانی است. بالاتر از دمای بحرانی تنها یک فاز می‌تواند وجود داشته باشد، یعنی فازهای گاز و مایع متمایز از یکدیگر نیستند.

 

فشار بخار و نیروهای جاذبه بین مولکولی

مقدار فشار بخار یک مایع ، معیاری از قدرت نیروهای جاذبه بین مولکولی آن مایع را بدست می‌دهد. مایعاتی که نیروهای جاذبه قوی دارند، فشار بخار آنها کم است. در ˚ 20 سانتی‌گراد ، فشار بخار آب ، اتیل الکل و دی اتیل اتر به ترتیب 0.023 atm 0,058 ، atm و 0.582 atm است. از این رو ، نیروهای جاذبه در آب قویترین و در دی‌اتیل اتر ضعیف‌ترین است.

 

فشار اسمزی:

برخی از محلولها که دارای مواد حل شده غیرفرار هستند، می‌توانند در عبور از غشایی که نسبت به یکی از مواد تشکیل دهنده محلول تراوا است، تغییر غلظت دهند. این پدیده که تحت خاصیتی به نام فشار اسمزی ایجاد می‌شود، به پدیده اسمز معروف است.

 

دید کلی

بعضی از خواص محلولها اساسا به غلظت ذرات حل شده ، نه به ماهیت این ذرات ، بستگی دارد. این خواص را خواص غلظتی (Colligative) می‌نامند. یکی از این خواص ، برای محلولهای دارای مواد حل شده غیر فرار ، عبارت از «فشار اسمزی» است. عامل ایجاد فشار اسمزی ، ذرات و حرکات جسم حل شونده است.

 

ماهیت فشار اسمزی

غشایی مانند سلوفان که برخی از مولکولها ، نه همه آنها ، را از خود عبور می‌دهد، غشای نیمه تراوا نامیده می‌شود. غشایی را در نظر می‌گیریم که بین آب خالص و محلول قند قرار گرفته است. این غشا نسبت به آب ، تراوا است، ولی «ساکارز» (قند نیشکر) را از خود عبور نمی‌دهد. در شروع آزمایش ارتفاع آب در بازوی چپ لوله U شکل برابر با ارتفاع محلول قند در بازوی راست این لوله است. از این غشا ، محلولهای قند نمی‌توانند عبور کنند، ولی مولکولهای آب در هر دو جهت می‌توانند عبور کنند.

 

در بازوی چپ لوله فوق (بازویی که محتوی آب خالص است)، تعداد مولکولهای آب در واحد حجم بیش از تعداد آنها در بازوی راست است. از اینرو ، سرعت عبور مولکولهای آب از سمت چپ غشا به سمت راست آن بیشتر از سرعت عبور آنها در جهت مخالف است. در نتیجه ، تعداد مولکولهای آب در سمت راست غشا بتدریج زیاد می‌شود و محلول قند رقیق‌تر می‌گردد و ارتفاع محلول در بازوی راست لوله U زیاد می‌شود. این فرایند را اسمز می‌نامند.

اختلاف ارتفاع در سطح مایع در دو بازوی لوله U ، اندازه فشار اسمزی را نشان می‌دهد. بر اثر افزایش فشار هیدروستاتیکی در بازوی راست که از افزایش مقدار محلول در این بازو ناشی می‌شود، مولکولهای آب از سمت راست غشا به سمت جپ آن رانده می‌شوند تا اینکه سرانجام سرعت عبور از سمت راست با سرعت عبور از سمت چپ برابر گردد. بنابراین حالت نهایی یک حالت تعادلی است که در آن ، سرعت عبور مولکولهای آب از غشا در دو جهت برابر است.

 

اسمز معکوس

اگر بر محلول بازوی سمت راست ، فشاری بیش از فشار تعادلی وارد شود، آب در جهت مخالف معمول رانده می‌شود. این فرایند که «اسمز معکوس» نامیده می‌شود، برای تهیه آب خالص از آب نمک‌دار بکار می‌رود.

 

تشابه اسمز و نفوذ

بین رفتار مولکولهای آب در فرایند اسمز و رفتار مولکولهای گاز در فرایند نفوذ ، تشابهی وجود دارد. در هر دو فرایند ، مولکولها از ناحیه غلیظ‌تر به ناحیه رقیق‌تر نفوذ می‌کنند.

 

معادله وانت هوف

یاکوب وانت هوف در سال 1887 رابطه زیر را کشف کرد:

Πv=nRT

که این رابطه برای محلولهای ایده‌آل می‌باشد. در این رابطه ، π فشار اسمزی (برحسب اتمسفر) ، n تعداد مولکولهای ماده حل شده در حجم V (برحسب لیتر) ،T دمای مطلق و R ثابت گازها (0،08206L.atm/K.mol) است. تشابه بین این معادله و معادله حالت یک گاز ایده‌آل ، کاملا مشخص است. این رابطه را می‌توان به صورت زیر نوشت:

Π= MBRT

که در آن M__ مولاریته محلول است. وانت هوف به خاطر این کشف ، جایزه نوبل شیمی سال 1901 را از آن خود کرد.

 

نقش فرایند اسمز در پدیده‌های طبیعی

اسمز در فرایندهای فیزیولوژیکی گیاهی و حیوانی نقش مهمی دارد. عبور مواد از غشای نیمه تراوای سلول زنده ، کار کلیه‌ها و بالا رفتن شیره گیاهی در درختان ، مهمترین نمونه‌های اسمز است. غشای گلبولهای قرمز از نوع نیمه تراوا است. اگر گلبولهای قرمز در آب خالص قرار گیرند، آب به درون آن نفوذ کرده و مایعات آن را رقیق می‌کند.

در نتیجه گلبول متراکم شده و جدار آن پاره می‌شود و اگر گلبول قرمز در محلول غلیظ قند قرار گیرند، آب درون گلبولها از غشای آنها عبور کرده و محلول اطراف آن را رقیق می‌کند. در نتیجه ، گلبولها چروکیده می‌شوند. به منظور ممانعت از وقوع هر یک از این حوادث در تزریقات وریدی ، محلولهای مورد استفاده باید ایزوتونیک با خون باشد، یعنی فشار اسمزی این محلولها باید برابر با فشار اسمزی خون باشد.

 

شرح آزمایش:

لوله آزمایشی را برداشته و آن را با آب مقطر شست وشو می دهیم . سپس در آن چند سی سی استون می ریزیم و لوله آزمایش را به صورت وارونه در جا لوله ای می گذاریم تا آب مقطر درون لوله آزمایش بخار گردد .پس از بخار شدن آب درون لوله آزمایش gr5 نفتالین را در لوله آزمایش ریخته و لوله آزمایش را به پایه متصل می کنیم سپس بشری را برداشته آن را بر روی سه پایه و توری نسوز گذاشته ، لوله آزمایش را که به توری متصل است طوری در آن قرار می دهیم که ته لوله آزمایش به کف بشر نچسبد . سپس آن قدر آب درون بشر می ریزیم که سطح آب درون بشر از سطح نفتالین درون لوله آزمایش بالاتر بیاید .

چراغ بنزن را روشن کرده ، آن را زیر سه پایه می گذاریم تا آب شروع به گرم شدن کند . دماسنجی را نیز درون لوله آزمایش گذاشته تا دما را به ما نشان دهد . آن قدر آب را حرارت می دهیم تا نفتالین درون لوله آزمایش ذوب گردد .

مشاهده کردیم که در دمای 85 درجه سانتی گراد نفتالین شروع به ذوب شدن کرد. بنابراین نقطه ذوب نفتالین 85 درجه سانتی گراد می باشد. حال لوله آزمایش را از بشر خارج کرده ، صبر می کنیم که نفتالین شروع به انجماد کند. درضمن در حین سرد کردن، نفتالین ذوب شده را به وسیله دماسنجی که در لوله آزمایش قرار داشت ، به هم می زنیم تا نفتالین زود تر سرد شود و همچنین دما سنج در نفتالین گیر نکند.

مشاهده کردیم که در دمای 75 درجه سانتی گراد تشکیل بلور شروع شد.بنابراین دمای انجماد نفتالین خالص 75 درجه سانتی گراد می باشد.

پس از یادداشت کردن دمای انجماد،gr5 پودر گوگرد را درون لوله آزمایش می ریزیم و لوله آزمایش را درون بشر می گذاریم و بشر را دوباره حرارت می دهیم تا نفتالین مخلوط با گوگرد ذوب شود دما سنج را در لوله آزمایش تکان می دهیم پس ازذوب شدن دمای ذوب را یاداشت می کنیم که این دما 83 درجه سانتیگراد می باشد . سپس لوله آزمایش را از درون بشر بیرون می آوریم و ضمن تکان دادن دماسنج صبر می کنیم تا نفتالین مخلوط با گوگرد خنک شود و تشکیل بلور بدهد . پس از خنک شدن وتشکیل بلور شروع می شود در این زمان دما برابر بود با 73 درجه سانتیگراد . بنا براین دمای محلول گوگرد با نفتالین برابر است با 73 درجه سانتیگراد . لوله آزمایش را که دیگر بدردمان نمی خورد درون سطل آشغال می اندازیم . و پس از پایان آزمایش مخلوط گوگرد ونفتالین را به هیچ وجه درون سینک نمی ریزیم چون این مخلوط به سرعت جامد می شود و راه سینک را می گیرد . بنابراین آن را درون ظرف مخصوص مواد ذائد خالی می کنیم.

 

حال می توانیم جرم مولکولی گوگرد را محاسبه کنیم :

 

 

نتیجه :

بنابراین می توانیم جرم مولکولی را با استفاده از کاهش نقطه انجماد محاسبه کنیم.5gجرم حلال يعني نفتالين/.5gجرم گوگرد/.001 هم همان 1000 در فورمول مولاليته است كه به مخرج برده شده است وبه شكل .001 درامده است.

 

آزمایش تقطیر

تعریف

تبخیر یك مایع و سپس میعان بخار براثر سرما و جمع آوری قطرات حاصل در ظرف دیگر را تقطیر می گویند.

 

انواع تقطیر :

تقطير ساده :

به عنوان مثال هنگاميكه ناخالصي غير فراري مانند شكر به مايع خالصي اضافه مي شود فشار بخار مايع تنزل مي يابد.علت اين عمل آن است كه وجود جز غير فرار به مقدار زيادي غلظت جز اصلي فرار را پايين مي آورد يعني ديگر تمام مولكولهايي كه در سطح مايع موجودند مولكولهاي جسم فرار نيستند و بدين ترتيب قابليت تبخير مايع كم مي شود.نمودار ارائه شده در زير اثر جز غير فرار را در فشار بخار مخلوط نشان مي دهد:

تقطير ساده را مي توان به دوصورت تعريف كرد:1-تقطير ساده غير مداوم2-تقطير ساده مداوم

• تقطیر ساده غیر مداوم :در این روش تقطیر ، مخلوط حرارت داده می‌شود تا بحال جوش درآید بخارهایی که تشکیل می‌شود غنی از جزء سبک مخلوط می‌باشد پس از عبور از کندانسورها (میعان کننده ها) تبدیل به مایع شده ، از سیستم تقطیر خارج می‌گردد. به تدریج که غلظت جزء سنگین مخلوط در مایع باقی مانده زیاد می‌شود، نقطه جوش آن بتدریج بالا می‌رود. به این ترتیب ، هر لحظه از عمل تقطیر ، ترکیب فاز بخار حاصل و مایع باقی مانده تغییر می‌کند.

• تقطیر ساده مداوم : در این روش ، مخلوط اولیه (خوراک دستگاه) بطور مداوم با مقدار ثابت در واحد زمان ، در گرم کننده گرم می‌شود تا مقداری از آن بصورت بخار درآید، و به محض ورود در ستون تقطیر ، جزء سبک مخلوط بخار از جزء سنگین جدا می شود و از بالای ستون تقطیر خارج می‌گردد و بعد از عبور از کندانسورها ، به صورت مایع در می‌آید جزء سنگین نیز از ته ستون تقطیر خارج می‌شود. قابل ذکر است که همیشه جزء سبک مقداری جزء سنگین و جزء سنگین نیز دارای مقداری از جزء سبک است.

• تقطیر به کمک بخار آب :یکی دیگر از طرق تقطیر آن است که بخار آب را در دستگاه تقطیر وارد می‌کنند در این صورت بی آنکه خلاء‌ای ایجاد گردد، اجزای نفت خام در درجه حرارت کمتری تبخیر می‌شوند. این مورد معمولا در زمانی انجام می‌شود که در نقطه جوش آب ، فشار بخار اجزای جدا شونده بالا باشد تا به همراه بخار آب از مخلوط جدا گردند.

غالبابه كمك تقطير با بخار آب مي توان تركيبات آلي فراري را كه باآب مخلوط نمي شوند يا تقريبا با آن غير قابل اختلاط هستند تفكيك و تخليص كرد.در اين روش مخلوط آب وجسم آلي با هم تقطير مي شوند.عمل تقطير يكمخلوط غير قابل امتزاج در صورتي كه يكي از اجزا آب باشد تقطير با بخار آب ناميده مي شود.

با توجه به اصولي كه در تقطير با بخار آب وجود داردمي توان محاسن ومحدوديت هاي اين روش را به بهترين وجه تشريح كرد.در مخلوطي از مواد فرار و غير قابل اختلاط فشار جزييpiهر جز در يك درجه حرارت معين برابر با فشار بخار piتركيب خالص در همان درجه حرارت استو به جز مولي تركيب در مخلوط بستگي ندارديعني هر يك از اجزاي سازنده مخلوط به طور مستقل از اجزاي ديگر تبخير مي شوند.

تقطیر جزء به جزء :

اجزای سازنده محلول شامل دو یاچند فرار را که از قانون رائول پیروی می‌کنند، می‌توان با فرایند تقطیر جزء به جزء از هم جدا کرد. طبق قانون رائول ، فشار بخار محلول برابر با مجموع اجزای سازنده آن است و سهم هر جزء برابر با حاصلضرب کسر مولی آن جزء به جزء در فشار بخار آن در حالت خاص است. در تقطیر محلولی از B و A ، غلظت A در بخاری که خارج شده و مایع می‌شود، بیش از غلظت آن در مایع باقی مانده است. با ادامه عمل تقطیر ، ترکیب درصد اجزا در بخار و مایع دائما تغییر می‌کند و این در هر نقطه عمومیت دارد. با جمع آوری مایعی که از سردشدن بخار حاصل می‌شود و از تقطیر مجدد آن و با تکراری پی در پی این عمل ، سرانجام می‌توان اجزای سازنده مخلوط اصلی را به صورتی واقعا خالص بدست آورد.

از نظر سهولت در اينجا فقط محلولهاي ايده آل دو تايي را كه محتوي دو جز فرار RوSباشند در نظر مي گيريم.محلول ايده ال به محلولي اطلاق مي شود كه در آن اثرات بين مولكولهاي متجانس مشابه با اثرات بين مولكولهاي غير متجانس باشد.گرچه فقط محلولهاي ايده ال به طور كامل از قانون رائول پيروي مي كنند ولي بسياري از محلولهاي آلي به محلولهلي ايده آل نزديك هستند.

تقطير با مايع برگشتي (تقطير همراه با تصفيه(

در اين روش تقطير ، قسمتي از بخارات حاصله در بالاي برج ، بعد از ميعان به صورت محصول خارج شده و قسمت زيادي به داخل برج برگردانده مي‌شود. اين مايع به مايع برگشتي موسوم است. مايع برگشتي با بخارات در حال صعود در تماس قرار داده مي‌شود تا انتقال ماده و انتقال حرارت ، صورت گيرد. از آنجا كه مايعات در داخل برج در نقطه جوش خود هستند، لذا در هر تماس مقداري از بخار ، تبديل به مايع و قسمتي از مايع نيز تبديل به بخار مي‌شود.

نتيجه نهايي مجوعه اين تماسها ، بخاري اشباع از هيدروكربنهاي با نقطه جوش كم و مايعي اشباع از مواد نفتي با نقطه جوش زياد مي‌باشد.در تقطير با مايع برگشتي با استفاده از تماس بخار و مايع ، مي‌توان محصولات مورد نياز را با هر درجه خلوص توليد كرد، مشروط بر اينكه به مقدار كافي مايع برگشتي و سيني در برج موجود باشد. بوسيله مايع برگشتي يا تعداد سينيهاي داخل برج مي‌توانيم درجه خلوص را تغيير دهيم. لازم به توضيح است كه ازدياد مقدار مايع برگشتي باعث افزايش ميزان سوخت خواهد شد. چون تمام مايع برگشتي بايد دوباره به صورت بخار تبديل شود.

هدف آزمايش

جداسازي متانول از متيل اورانژ به وسيله تقطير ساده

تئوري آزمايش

در یک بالن 100 میلی لیتری مخلوطی از متانول و متيل اورانژ را به اندازه دوسوم حجم بالن می ریزیم. برای اینکه محلول بطور یکنواخت بجوشد چند دانه سنگ جوش کوچک در بالن می اندازیم و مخزن دماسنج را اندکی پائین تر از لوله جانبی بالون قرار می دهیم و به آرامی بالن را روي هيتر حرارت می دهیم. هنگامي كه دما به 64 درجه سانتي گراد رسيد محلول به جوش امده و پس از عمل بخار شدن متانل عمل ميعان بر روي مخزن دما سنج صورت گرفته و اولين قطره مشاهده مي شود سپس بخارات توليد شده به درون كندانسور به وسيله ي سه راهي منتقل شده و بخارات به مايع تبديل مي شوند وسپس مايع در لوله مارپيچ كندانسور سرازير شده و درون بشر جمع آوري مي شود .زماني كه يك چهارم ماده ناخالص درون بالن باقي مانده عمل تقطير را متوقف ميكنيم.

سؤالات مطرح شده

1- دليل استفاده از سنگ جوش در تقطير ساده چيست؟

دليل استفاده از سنگ جوش اين است كه امكان تاخير در جوش كه سبب مي شود مايع، ناگهاني بالا آيد يا به طور غير منتظره اي به داخل مبرد پرت شود، از بين برود و يا به طور كلي در فشار كمترداي بالاتري داشته باشيم.

2- دليل آنكه مخزن دما سنج را پايين تر از دهانه خروجي سه راهي قرار مي دهيم چيست؟

به دليل آنكه بخار برخاسته از مايع، هم دما با مايع مورد نظراست و مادامي كه بخار از سطح مايع دور ميشود، دماي خود را از دست ميدهد، حال براي اندازه گيري دقيقتر دماي جوش مايع مورد نظر مطلوب است دما سنج را پايين تر از دهانه خروجي سه راهي قرار دهيم.

3- چرا آب از پايين مبرد (كندانسور) وارد و از بالاي آن خارج ميشود؟

علت این است كه مدت زمان بیشتری برای تبادل حرارتی داشته باشد و انتقال حرارت و عمل ميعان به صورت ايده آل تري صورت گيرد، به اين دليل كه اگر آب از بالا وارد و از پايين خارج شود، آب سريعتر از كندانسور خارج شده و مدت زمان كمتري براي تبادل حرارت وجود دارد و همچنين در حالت صحيح آن آب تمامي حجم كندانسور را در ميگيرد و تبادل حرارت به بهترين نحو انجام مي پذيرد.

نكات مهم در انجام عمل تقطير:

1- از دستگاه تقطيري كه رابط هاي آن شل باشند ممكن است بخارهاي قابل اشتعالي كه باچراغ بونزن مجاور مشتعل شود (نشت كند). دستگاهي كه گيره هاي آن سفت بسته شده باشند ممكن است ضمن كار آزمايشگاهي در اثر فشار به نقطه ي شكست خود برسد و علاوه بر خطرات فيزيكي كه شيشه شكسته دارد باعث پخش مواد قابل اشتعال يا سوزان شود.

2- در بستن گيره بايد دهانه گيره با قطعه شيشه اي كه به آن بسته مي شود به صورت موازي قرار گيرد. اين حالت باعث مي شود كه گيره بدون كج كردن شيشه بسته شود وموجب شكستن شيشه يا شل كردن رابط ديگري نشود.قبل از اطمينان از وضعيت درست قطه ي شيشه اي و همترازي صحيح گيره آن را سفت نكنيد.

3- در تقطير ساده دستگاهي كه به كار مي رود در انتهاي گيره خنك كننده به هوا راه داردو از اين راه تعادل فشار برقرار مي شود.در آزمايشگاه هيچگاه نبايد يك دستگاه بسته را حرارت داد. چنان چهت تعادل فشاربرقرار نشود انبساط مواد در دستگاه فشار را زياد ي كند و اين عمل ممكن است باعث انفجار دستگاه شود.

4- در اين آزمايشات بايد توجه داشت كه موادي مثل بنزن و تولوئن بايد خشك باشند.چنان چه از خشك بودن آنها اطمينان نداريد براي خشك كدن هر يك مي توانيد 50ميلي ليتر از آن را در دستگاه تقطيرساده اي بريزيد و تقطير كنيد تا مايع مقطر كدورتي را نشان ندهد، تقطير را قطع كنيد و باقي مانده تقطير (نه مايع مقطر)را در آزمايش تقطير جز به جز به كار بريد.

5- هنگاميكه مايع قابل اشتعالي را در حالت تقطير يا رفلاكس حرارت مي دهيد اطمينان حاصل كنيد كه تمام رابط ها نحكم و عاري از فشار باشند.در موقعي كه مايع بسيار فراري را گرم مي كنيد بهتر است كه يك لوله لاستيكي را به دهانه باز دستگاهي متصل مي كنيد و لوله را از لبه بالاي ميز كار بگذرانيد.و آن را از چرا گاز خود دور كنيد.

6- هرگز نگذاريد كه يك محصول تقطير قابل اشتعال به خصوص اگه نزديك به شعله نفر پهلويي شما باشد آزادانه از خنك كننده به ظرف گيرنده اي كه چند اينچ پايين تر از آن است بچكد.براي هدايت محصول تقطير به ظرف گيرنده از يك مبدل استفاده كنيد.

عوامل ايجاد خطا

1- کالیبره نبودن ترمومتر

2- تميز نبودن وسائل آزمايشگاهي از جمله بالن

3- خشك نبودن وسائل از جمله بالن و مبرد

4- محكم نبودن اتصالات و نشت بخار از آنها

5- اتصال اشتباه جريان آب به مبرد

عوامل رفع خطا

1- شستن وسائل آزمايشگاه با آب مقطر و خشك كردن آنها

2- شستشوي بالن با متانول جهت اطمينان از عدم وجود ناخالصي در بالن

3- محكم كردن اتصالات

4- اتصال صحيح شيلنگ به مبرد به نحوي كه جهت جريان آب درمبرد ازپايين به بالا باشد.

نتيجه آزمايش

از اين آزمايش نتيجه مي گيريم كه وقتي محلول ناخالصي را حرارت دهيم، آن مايعي كه نقطه جوش پايين تري دارد زود تر به بخار تبديل ميشود و دما در اين نقطه ثابت مي ماند تا آن مايع كاملا تبخير شود و سپس دما افزايش مي يابد تا به نقطه جوش مايع ديگري كه دماي جوش آن از ديكر مواد موجود در دحلول كمتر است برسد . به اين دليل كه در اين آزمايش از متانول و متيل اوراتژ استفاده كرديم، عمل تقطير پس از تبخير و ميعان متانول پايان مي پذيرد.

مصاحبه با آقای ناصر خاکسار مدیرگروه صنعتی و تولیدی کفش نیکول

موضوع سرمایه گذاری و میزان سرمایه گذاری:

در سال 1378 شروع به راه اندازی و سرمایه گذاری در تولیدی کفش مردانه در شهرستان تبریز با میزان سرمایه گذاری پانزده میلیون تومان انجام دادم.

دلیل انتخاب آن طرح سرمایه گذاری:

به دلیل علاقه فراوان به این نوع صنعت و ادامه کار پدری من را بر این داشت که به این کار روی آورم.

دلایل و عوامل کلیدی و مهم موفقیت یا شکست:

موفقیت خود را می توان به سه قسمت تقسیم کرد:

1- تجربه کاری در دوره آموزشی و کارکردن در سنین پائین تر در کارگاه های کفاشی

2- شناخت کامل از این کار و بازار کار در هنگام راه اندازی کار

3- مدیریت جدی در کار

چالش ها و مشکلات موجود در راه این سرمایه گذاری:

1- تهیه مواد اولیه که برای هر جفت کفش در حدود 10 قلم می باشد و نوع تهیه آن نیز فرق می کند.

2- وجود کارگران کم تجربه که تعداد زیادی از آن ها در بازار این کار وجود دارد.و بالا بودن دستمزد کارگرانی که تجربه کاری بالائی دارند.

3- نبودن نقدینگی در بازار تولید.

4- ورود محصولات خارجی با کیفیت پائین به بازار داخل کشور.

پنج مورد از ریسک ها و خطرات مربوط به این سرمایه گذاری و راه های مقابله با آنها:

1- فروش کار به افراد ناشناس که از وضعیت اخلاقی آنها و تعادل آنها و بازپرداخت به موقع آنها هیچ چیز نمی دانیم.

2- اشتغال کارگران کم تجربه

3- خرید انبوهی از مواد اولیه که شاید با گذشت زمان و عدم استفاده از آنها به مرور زمان خراب یا استفاده از آنها قابلیت و کیفیت کفش را تهدید می کند.

4- عرضه کفش در مواردی که بازار در رکود می باشد.

5- تولید انبوه درمواقعی که عرضه از تقاضا بیشتر بوده وهمچنین صادرات کمتر از واردات صورت می گیرد.

راه کار: مدیریت صحیح خرید و تولید و بازرگانی.

موانع ورود ایشان به بازار:

رقابت با تولیدکنندگان داخلی و تولیدکنندگان خارجی.

مراحلی که وی برای تصمیم گیری در مورد توجیه پذیربودن این سرمایه گذاری طی نموده است:

مشورت با کسانی که صاحب نظر در مورد این سرمایه گذاری بوده اند وهمچنین مشورت تئوری با کسانی که تحصیل کرده مدیریت و صنایع بوده اند.

 

 

 

پیش بینی و انتظارات مالی ایشان چه بوده است؟

به دلیل این که این کار به نوعی فصلی است بعضی از فصل ها که بازار در رونق می باشد پیش بینی های ما تا 70% به واقعیت پیوسته و در زمانی که بازار در رکود به سر می برد پیش بینی های 50% به واقعیت پیوسته است.

مهارت های مورد نیاز افراد برای موفقیت در آن کسب و کار:

دانستن فوت و فن کار در همه موارد اعم از پستاهسازی و کفاشی و... که در تولیدی کفش مورد نیاز است و داشتن تجربه در مورد خرید و فروش و داشتن روابط عمومی بالا که در مدیریت مدنظر است.

چگونگی شروع آن کسب و کار:

از زمان بچگی کار کفاشی را یادگرفته و فوت و فن این کار را زیر نظر استادان در صنعت کفش به طور کامل فراگرفته و پس از کسب تجربه و به دست آوردن سرمایه ای شروع به کار کرده و با گرفتن مکانی برای کار و همچنین خرید دستگاه های مورد نیاز و گرفتن کارگران به راه اندازی یک کارگاه کوچک شروع کرده و بعد از کار و به دست آوردن سود شروع به افزایش وارتقا کارگاه خود کردم.

اگر از اول می خواستید شروع کنید چه کارهائی را انجام می دادید و چه کارهائی را انجام نمی دادید؟

خرید دستگاه های جدید که در سهولت تولید کفش موثر هستند می پرداختند زیرا علاوه بر سرعت در کار ریسک پذیری و هزینه ها را کمتر و کاهش می دهد.کارگرانی که دارای تجربه کمتری هستند را حداقل سه ماه آموزش می دادم تا هنگامی که کار را به آنها سپردم از نظر کاری خیالم راحت باشد و برای رقابت با تولید کنندگان داخلی و خارجی با سرمایه بیشتر شروع به کار می کردم.

 

1- عنوان شغل :

هنر تذهیب

2- تعریف شغل :

تذهیب را می توان مجموعه ای از نقش های بدیع وزیبا دانست که هنرمندان و مذهبان برای هرچه زیباترکردن کتاب های مذهبی،علمی،فرهنگی،تاریخی و دیوان اشعار و قطعات زیبای خط به کار می برند.

3- گروه شغلی :

هنری

4- شرح وظیفه و مسئولیت اصلی شغل :

طرح و رنگ آمیزی،بهتر آراستن انواع خوشنویسی و صفحات کتب نفیس و حفظ و تداوم اصالت های هنر تذهیب

5- اهمیت و ضرورت شغل :

تذهیب یکی از هنرهای اصیل ایرانی است لذا حفظ و تداوم آن حفظ فرهنگ ایرانی است.

6- مدارک لازم برای شغل :

حداقل تحصیلات لازم و حداقل توانائی خواندن و نوشتن می باشد.

7- مهارت ها و تجربه ها و دوره های آموزشی ویژه :

گذراندن دوره های آموزشی خاص در آموزشگاه های هنر ویژه تذهیب به مدت 2 سال

8- نوع وسایل و ابزار؟

قلم مو،طلا،نقره،مهره،کاغذ آهارشده،کاغذ پوستی،کالک و یا طرح سوزنی،پرگار،ترلینگ و خط کش

9- خصوصیات جسمانی و توانائی های لازم :

در این شغل فرد بایستی دارای سلامت و قدرت جسمانی باشد البته هماهنگی چشم و حس و برخورداری از بینائی در حد مطلوب و سرعت استفاده از دست ها را دارا باشد.

10-خصوصیات روانی :

فرد بایستی دارای توانائی عمومی مذهبی- تجسم فضائی – دقت و حواس و نیز بینی و ادراک حسی مطلوب باشد.

11- خصوصیات و توان مندی ذهنی :

فرد بایستی دارای توانائی عمومی مذهبی – تجسم فضائی - دقت و حواس و تیزبینی ادراک حسی مطلوبی باشد.

12-رغبت های مورد نیاز برای انجام شغل :

فرد بایستی به کار به امور مذهبی علاقه مند باشد همچنین به کار با مردم رغبیت و علاقه مند باشد.

13-ویژگی های شخصیتی عاطفی و اجتماعی :

داشتن ثبات عاطفی،سازگاری با دیگران،قبول مسئولیت مذهبی و درک دیگران و توانائی کار در زمان طولانی از ویژگی های شخصیتی لازم برای این شغل می باشد.

14- مزاکز استخدامی و اشتغال :

بیشتر به صورت خوداشتغال و اخذ سفارش است.

15-میزان درآمد و مزایا :

متوسط درآمد به محل جغرافیا کار فرد بستگی دارد متوسط درآمد ماهیانه در شهرهای بزرگ مثل تهران 2000000 و درشهرستان ها 15000000

 

16-شرایط ارتقائ شغلی :

فرد می تواند در اثر تمرین و پشتکار در شغل خود مهارت بیشتری پیدا کند.

17-نحوه استخدام و ورود به شغل :

مراجعه مستقیم به آموزشگاه های هنری تذهیب و طی دوره های آموزشی ویژه به مدت 2 سال

18-آینده شغلی :

این شغل از نظر اقتصادی و اجتماعی در آینده از شرایط خوبی برخوردار خواهد بود.زیرا که هنر با روحیه انسان هماهنگی دارد و همواره ارزشمند خواهد بود.

 

ویژگیهای اقليم شهر تبریز

 

مقدمه

جايگاه شهر تبريز در تقسيمات كشوري

مردم آذربايجان و به تبع آن مردم شهر تبريز از قوم ماد آريايي مي باشند كه در شمال غرب ايران يعني آذربايجان حاليه فرود آمدند و دولت خود را در اواخر قرن هشتم قبل از ميلاد تشكيل دادند .

 

بستر طبيعي شهر تبريز

طول و عرض جغرافيايي : طول شرقي : حداقل 45 درجه و 50 دقيقه – حداكثر 46 درجه و 36 دقيقه

عرض شمالي : حداقل 37 درجه و 42 دقيقه – حداكثر 38 درجه و 29 دقيقه

 

آب و هوا

تبريز داراي هوايي اقليمي و كم رطوبت است و حد متوسط بارندگي آن در سال ، 285 ميليمتر است . اين جلگه در اثر ارتفاعي كه از سطح دريا دارد ، داراي زمستانهاي طولاني و سرد و تابستانهاي معتدل است . هواي اين شهر سرد و خشك است ، باد و سوز دائمي دارد كه مربوط به بادهاي محلي است نه جريانهاي قاره اي ، اما گاهي جريانهاي سيبري پس از عبور از كرانه هاي درياي خزر به حوزه تبريز رسيده سبب بروز شدت سرما در زمستان و كولاك و راه بندان عمومي مي شود . زمستان در تبريز زود آغاز گشته و دير خاتمه مي يابد . تبريز در حال حاضر در رديف كليماي (b)GS در رده بندي كوين يعني نوع مديترانه اي يا تابستاني خنك منظور شده است . وضع بارندگي تبريز همگام با ساير نقاط آذربايجان تابع جريانهاي هوايي بويژه توده هواي مرطوب مديترانه و بخارهاي ناشي از آن هواي سرد سيبري و شمالي و اختلاف درجه حرارت در محدوده درياچه اروميه و استقرار كوههاي سهند مي باشد . ميانگين بارندگي شهر تبريز بطور متوسط 270 ميليمتر مي باشد . معمولا در طول فصل تابستان بارندگي كمتر مي باشد . حداكثر متوسط دما در تير ماه 32 درجه سانتيگراد و حداقل متوسط آن در ديماه 27 درجه سانتيگراد و حداكثر مطلق ثبت شده 42 درجه و حداقل مطلق 25 درجه سانتيگراد بوده است . تعداد روزهاي يخبندان حداكثر 155 روز و حداقل 52 روز و بطور متوسط 107 روز است . ميزان تبخير تعرق منطقه 1733 ميليمتر محاسبه گرديده است .

 

شرايط اقليمي و خصوصيات آب و هوايي

سلسله جبال البرز و زاگرس نواحي مركزي ايران را از درياي خزر در شمال و جلگه بين النهرين در غرب جدا مي كنند .

كوهستان هاي غربي كه دامنه هاي غربي رشته كوههاي فلات مركزي ايران و سراسر كوههاي زاگرس را در بر مي گيرد از مناطق سردسير كشور به شمار مي آيندکليات آب و هوايي اين منطقه به شرح زير مي باشد:

• سرماي شديد در زمستان و هواي معتدل در تابستان
• اختلاف بسيار زياد درجه حرارت هوا بين دماي شب وروز
• بارش برف سنگين
• رطوبت كم هوا

 

ميانگين دماي هوا در گرم ترين ماه سال در اين اقليم بيش از 10 درجه سانتي گراد و متوسط دماي هوا در سردترين ماه سال كمتر از 3- درجه سانتي گراد مي باشد.نوسانات دمايي در طي شبانه روز نيز در نواحي كوهستاني بيشتر است . در اين اقليم دره ها در فصل تابستان بسيار گرم و در زمستان معتدل اند . مقدار تابش آفتاب در فصل تابستان در اين منطقه زياد و در زمستان بسيار كم است . زمستان ها طولاني ، سرد و سخت بوده و تا چند ماه از سال ، زمين پوشيده از يخ ، و بهار كوتاه مدت است و زمستان و تابستان را از هم جدا مي كند. سرما از اوايل آذر ماه شروع مي شود و كم و بيش تا اواخر فروردين ادامه مي يابد .در اين نواحي ، ميزان بارندگي در تابستان كم و در زمستان زياد است و بيشتر به صورت ريزش برف مي باشد . برف هاي پياپي بيشتر قله ها را مي پوشاند . در ارتفاعات بالاي 3000 متر همواره برف وجود دارد و اين كوهستان ها سرچشمه رودخانه ها و قنات ها در كشور محسوب مي شوند.بارش برف در نواحي شمال و شمال غربي منطقه بيش از نواحي جنوب غربي آن است . علي رغم بارندگي فراوان ، رطوبت در اين اقليم كم مي باشد . همچنين سلسله جبال غربي همانند سدي مانع از نفوذ هواي مرطوب مديترانه به داخل فلات ايران مي شوند و رطوبت هوا را تنها در دامنه هاي خود نگاه مي دارند . برخلاف نواحي شمال ايران و سواحل درياي خزر كه غلظت هوا به دليل پستي زمين و بارش زياد است در اقليم سرد ، اين غلظت كمتر بوده و همين امر ميزان استفاده از تهويه طبيعي هوا را كاهش مي دهد.

 

فرم بنا در شرایط اقلیمی

برودت بسيار زياد هوا در بخش عمده اي از سال ، در نواحي سرد و كو هستاني باعث شده است تا حداكثر استفاده از تابش آفتاب ، بهره گيري از نوسان روزانه دما ، حفظ حرارتي و جلو گيري از باد سرد زمستاني در فضاهاي مسكوني امري ضروري گردد . لذا فرم بنا در جهت مقابله با سرماي شديد طراحي و اجرا مي شود . در ادامه ، به توضيح خصوصيات كلي فرم بنا در اين اقليم خواهيم پرداخت.

1- ساختمان هاي درون گرا با حياط مركزي:

بناهاي سنتي در اقليم سرد مانند نواحي مركزي فلات ايران داراي حياط مركزي بوده و ساير قسمت ها دورتادور اين حياط چيده مي شوند . اتاق هاي واقع در سمت شمال حياط بزرگتر از ساير قسمت ها و تالار يا اتاق اصلي نشيمن خانه نيز در اين سمت حياط واقع شده است تا از تابش مستقيم و حرارت آفتاب در فصل سرد زمستان استفاده كنند . جبهه جنوبي ساختمان به دليل كوتاه و معتدل بودن فصل تابستان كمتر به كار گرفته مي شود . لذا اتاق هاي جنوبي و اتاق هاي شرقي و غربي – در صورت وجود – به عنوان انباري يا فضاهاي خدماتي همچون اتاق خدمه يا سرويس هاي بهداشتي كاربرد دارند .

برخلاف مناطق معتدل و مرطوب سواحل جنوبي درياي خزر ، خانه هاي اين مناطق ، اغلب داراي زير زميني با سقف كوتاه در پائين زمستان نشين هستند كه به علت خنكي هواي آن ، در تابستان براي سكونت و آسايش ساكنان خانه به كار مي رود

 

2- استفاده از ايوان و حياط كوچك در بنا:

از آنجايي كه در بيشتر روزهاي سال در مناطق كوهستاني سرد ويا بسيار سرد است اكثر فعاليت هاي روزمره در اتاق ها انجام مي پذيرد . لذا ابعاد حياط ها در اين مناطق قدري كوچكتر از نواحي فلات مركزي ايران است .

ساختمان ها در اين اقليم داراي ايوان اند كه كاربرد نشيمن ندارند و صرفا جهت حفظ ورودي ها ي بنا از برف و باران استفاده مي شوند نكته ديگر پائين بودن كف حياط بناهاي اقليم سرد به اندازه 1 تا 1.5 متر از سطح پياده روهااست تا بتوان آب جاري در نهر ها و جويها را بر باغچه حياط يا آب انبار واقع در زير زمين سوار نمود و از سوي ديگر ، زمين مانند عايق حرارتي اطراف بنا را احاطه كرده ، مانع از تبادل حرارتي بين بنا و محيط پيرامون آن و باعث حفظ حرارت درون ساختمان مي شود .

 

3- پلان ، فرم بنا و نحوه قرار گيري آن:

در حوزه اقليمي سرد و كوهستاني ، بناها داراي پلان و بافت متراكم مي باشند . فرم بنا بايد به گونه اي باشد كه سطح تماس آن را با سرماي خارج كمتر نمايد تا حرارت كمتري از درون به بيرون انتقال يابد . لذا از احجامي نظير مكعب يا مكعب مستطيل استفاده مي نمايند تا نسبت سطح خارجي بنا به حجم داخلي آن كاهش يابد و آن را در حداقل ممكن نگه دارد .

ساختمان ها بين 20 درجه به طرف غرب و 45 درجه به سمت شرق و در سايه باد يكديگر و خارج از سايه آفتاب هم ، در محور شمالي – جنوبي مستقر مي شوند.

 

4-اتاق هاي كوچك با ارتفاع كم:

در نواحي سرد و برفي ، بايد از ايجاد اتاق ها و فضاهاي بزرگ داخل بنا اجتناب نمود چرا كه با افزايش سطح تماس آنها با فضاي سرد بيروني ، گرم كردن اين فضاي وسيع مشكل خواهد بود.بنابراين در اين مناطق سقف اتاق ها را پائين تر از اتاق هاي مشابه در ساير حوزه هاي اقليمي در نظر مي گيرند تا حجم اتاق كاهش يابد و سطح خارجي نسبت به حجم بنا حداقل گردد . ارتفاع كم سقف در تالار ها و اتاق هاي مهم و طاق راسته ها و حجره هاي بازارهاي اين مناطق نيز مشهور است .

 

5- بازشوهاي كوچك:

در اين مناطق براي جلو گيري از تبادل حرارتي بين داخل و خارج بنا از بازشوهاي كوچك و به تعداد كم استفاده مي كنند . در صورت بزرگ بودن پنجره ها ، استفاده از سايبان الزامي است . بازشوها در ضلع جنوبي براي استفاده هر چه بيشتر از تابش آفتاب ، بزرگتر و كشيده تر انتخاب مي شوند . همچنين از استقرار بازشوها در جهت بادهاي سرد بايد اجتناب نمود . پنجره هاي دو جداره نيز براي رساندن تبادل حرارتي به داقل ممكن مناسب ترند . در ضمن به منظور جلوگيري از ايجاد سوز در داخل و خروج حرارت داخلي به خارج ساختمان ، ميزان تعويض هواي هواي داخل وتهويه طبيعي را بايد به حداقل ممكن رساند.در مقايسه با اقليم گرم و خشك ابعاد بازشوها در اين حوزه اقليمي براي استفاده از انرژي حرارتي حاصل از تابش آفتاب افزايش يافته است.

 

6- ديوارهاي نسبتا قطور:

قطر زياد ديوارها نيز به نوبه خود از تبادل حرارتي بين فضاي داخلي بنا و محيط بيروني ساختمان جلوگيري مي كند . معيارهاي معماري اقليم سرد و كوهستاني و گرم و خشك تقريبا مشابه است و تنها تفاوت آنها در منابع حرارت دهنده مي باشد كه در اقليم گرم و خشك اين منبع از سمت بيروني بنا و در اقليم سرد از سمت داخل فضا مي باشد . لذا بايد در اين اقليم به كمك مصالح بنايي قطر ديوارها را زياد نمود تا اين جداره بتواند به عنوان منبع ذخيره حرارت داخل بنا عمل نمايد . ديوارهاي قطور ، گرما و حرارت تابش آفتاب روزانه را در طول شب حفظ و به تعديل دماي داخل ساختمان كمك مي نمايد . در معماري بومي اين مناطق تا حد ممكن تلاش مي شود تا به شكل طبيعي يا يا با استفاده از بخاري و گرماي ناشي از حضور افراد ، پخت وپز يا حضور حيوانات ، بنا را گرم نمود .

بام هاي مسطح:

ابن يه سنتي در كوهپايه هاي شمالي سلسله كوههاي البرز داراي بام هاي شيب دار و در مناطق كوهستاني غالبا مسطح هستند.بام هاي شيب دار در صورت مناسب بودن پوشش آن به مراتب از بام هاي مسطح بهترند چرا كه آب باران را به سهولت از روي بام دور مي كنند . ولي در صورت كاهگلي بودن پوشش بام ، قدرت آن در برابر رطوبت و باران و به ويژه برف بسيار تضعيف خواهد شد . چرا كه آب ناشي از ذوب تدريجي برف وارد سقف كاهگل مي گردد و بنا مرطوب و نم دار مي گردد . انتخاب بام هاي مسطح در اقليم سرد مشكلي ايجاد نمي نمايد چرا كه با نگهداري برف بر روي بام ازآن به عنوان عايق حرارتي در مقابل سرماي زياد هواي خارج كه چندين درجه كمتر از درجه حرارت برف است استفاده مي شود و همچنين فضاي زير اسكلت خرپا كه كاربرد انباري دارد ، عايق مناسبي بين فضاي داخل و خارج بنا خواهد بود . لذا دو جداره بودن سقف بنا در اين اقليم براي حفظ گرماي بنا حائز اهميت است .

 

نوع مصالح

مصالح مورد استفاده در ابنيه سنتي در مناطق سرد و كوهستاني مانند ساير حوزه هاي اقليمي از مصالح موجود در آن اقليم است. اين مصالح بايد از ظرفيت و مقاومت حرارتي خوبي برخوردار باشند تا گرماي بنا را در فضاي داخلي آن حفظ نمايد . لذا بدنه اين ابنيه از سنگ ( يا چوب ، ملات كاهگل ، خشت و آجر ) و پوشش سقف و بام از تير هاي چوبي و كاهگل مي باشد . از سنگ و مصالح مقاوم و سنگين براي براي پي سازي بنا استفاده مي كنند و در برخي نقاط ، كرسي چيني با مصالح سنگين جهت جلو گيري از رطوبت به كار مي رود .

كالبد شهري و روستایی

بافت شهري و روستايي حوزه اقليمي سرد و كوهستاني در جهت مقابله با سرماي شديد شكل گرفته است . ويژگي هاي بافت شهري و روستايي در اين اقليم عبارتند از :

1. بافت متراكم و فشرده

2. فضاهاي كوچك و محصور

3. بهره گيري از جهات آفتاب و زمين ( به عنوان عوامل تعيين كننده ي جهت استقرار و گسترش شهر و روستا و سيماي آنها )

4. معابر باريك به موازات خط تراز زمين

با توجه به شرايط اقليمي منطقه سرد و كوهستاني در ايران به منظور جلوگيري از اتلاف حرارتي و كوران هوا ، بنا ها به صورت متراكم و فشرده و متصل و در كنار هم ساخته مي شوند تا سطح تماس فضاهاي گرم مسكوني با محيط سرد خارج كاهش يابد . همچنين بنا ها طوري كنار هم قرار مي گيرند كه يكديگر را محصور نمايند و فضاهاي شهري تا حد امكان كوچك شوند تا نفوذ جريان باد سرد به داخل فضاهاي شهري كم گردد و تابش حرارت از سطح خارجي ديوارهاي گرم ابنيه به فضاهاي كوچك و محصور شهري ، هواي سرد آنها را تعديل نمايد .

نكته قابل مشاهده ديگر در اين نوع شهرها ، طراحي معابر كم عرض و باريك براي استفاده بهتر از حرارت و جلوگيري از تبادل گرما و سرما است . معمولا در اين نوع اقليم ، مجتمع هاي زيستي در وسط دامنه بلندي ها و رو به جنوب و در داخل زمين يا روي آن به منظور بالا بردن ظرفيت حرارتي ديواره هاي بدنه شمالي و افزايش حجم داخلي نسبت به سطح بيروني ، استقرار مي يابند . در واقع در صورت استقرار روستا در پائين دره اولا خطر سيل خيزي و نابودي روستا وجود خواهد داشت . ثانيا نفوذ هواي سرد سنگين به دره ها باعث افزايش شدت سرما به هنگام شب خواهد شد . ثالثا جبهه شمالي كوه همواره در سايه قرار گرفته و سرد مي باشد در حاليكه روستاها و شهر ها بايد جهت حداكثر استفاده از تابش خورشيد ، رو به دره و در آفتاب بنا گردند . رابعا به علت فزوني ناهمواري هاي زمين و شدت باد در بالاي كوه و دسترسي به منابع آبي و رود خانه ها كه در قسمت پائين ارتفاعات جاري هستند ، استقرار بافت روستايي و شهري بر بالاي كوه صحيح نمي باشد.

 

پستي و بلنديهاي تبريز

تبريز در 50 كيلومتري قله سهند واقع شده است . در شمال كوههاي سرخ فام عون بن علي (عينالي) يا سرخاب به ارتفاع 1800 متر از سطح دريا قرار دارد . اين بلنديها كه شمال و شمال شرقي تبريز را محصور نموده و به طرف شرق تا گردنه پايان ادامه مي يابد . يكي از كوههاي منشعب از رشته كوههاي سهندكوه بهلول است كه ارتفاع آن به 2200 متر ميرسد . كوه باباداغي بين كوه بهلول و سرخاب واقع شده است و ارتفاع آن از 2300 متر تجاوز مي كند . از ديگر كوههاي اطراف تبريز كوه مورد در شمال غربي شهر تبريز با 2250 متر و كوه پكه چين با ارتفاع 2500 متر را ميتوان نام برد . شهرستان تبريز از دو ناحيه كوهستاني و دشت تشكيل شده است . ارتفاع از سطح دريا در دشت 1310متر و در مناطق كوهستاني تا 1200 متر بالغ مي گردد به طوري كه اين شهرستان بوسيله كوههاي سرخ عون بن علي عينالي و پيش كوههاي سهند اعطا شده است .

رودهاي تبريز

تبريز داراي هوايي اقليمي و كم رطوبت است و حد متوسط بارندگي آن در سال 285 ميليمتر است . اين جلگه در اثر ارتفاعي كه از سطح دريا دارد ، داراي زمستانهاي طولاني و سرد و تابستانهاي معتدل است . رودخانه ليقوان كه از جدار شمالي سهند جاري ميشود و در مسير خود روستاهاي معروف ليقوان ، هروي ، بيرق ديزج و شهر باسمنج را مشروب مي نمايد و پس از ورود به جلگه تبريز به آجي چاي ميريزد . رودخانه آجي چاي (تلخه رود) از شمال شهر در ميان تنگه كوهستاني عينالي جريان داشته كه پس از طي مسافتي در بخش غربي تبريز به درياچه اروميه ميريزد . مهران رود يا ميدان چايي قسمتي از آب رودخانه ليقوان بعلاوه آبهاي محلي كوههاي اطراف تبريز در مسير مهران رود جاري ميشود . و از وسط شهر تبريز مي گذرد و در محل فرودگاه تبريز در شمال غربي شهر به آجي چاي ميريزد . زينجناب چاي از جدار شمالي سلطان داغي در جنوب غربي سهند سرچشمه مي گيردو تعدادي از روستاها را مشروب نموده و پس از گذشتن از شهر سر درود به آجي چاي وارد مي شود . رودخانه گوناب يا كومورچايي از ارتفاعات مشگ عنبر و گومانا از رشته جنوبي قرا داغ سرچشمه گرفته پس از مشروب كردن روستاهاي منطقه در محل قووشوق (محل بهم پيوستن) بنام كومورچايي خوانده ميشود . آب اين رودخانه بعلت عبور از معادن نمك بشدت شور شده در كنار پل آجي چاي در مشرق فرودگاه تبريز به آن وارد ميشود .

پوشش گياهي

تبريز بعلت واقع بودن در دامنه غرب و شمال غربي رشته كوه سهند و تحت تاثير آب و هواي مديترانه اي جزو مناطقي از كشور است كه ويژگي خاص از تنوع و گسترش پوشش گياهي را دارد . مراتع شهرستان داراي درجات مختلفي از جمله مراتع شمال تبريز ، غرب و شمال غرب كوه سهند داراي مراتع عالي و بهترين مراتع ييلاقي است و همچنين كوهپايه هاي شمال غرب و شمالي نيز داراي مراتع خوب و متوسط مي باشد .